Archiwa tagu: Wskaźniki płynności finansowej

Wskaźniki płynności finansowej

Wskaźniki płynności finansowej charakteryzują zdolność firmy do terminowego regulowania zobowiązań. W ramach tej grupy najczęściej wykorzystywane w praktyce to: wskaźnik bieżącej płynności finansowej oraz szybki wskaźnik płynności finansowej.

Wskaźnik bieżącej płynności jest zdefiniowany następująco:

                           środki obrotowe

WBP =     ——————————————-

                   zobowiązania krótkoterminowe

Wskaźnik ten informuje o stopniu w jakim firma będzie w stanie spłacić bieżące zadłużenie, wyrażany jest jako mnożnik. Przyjmuje się, że wartość tego wskaźnika powinna oscylować w przedziale 1,5 – 2,0. jeżeli wartość tego wskaźnika jest niższa od 1,5 to fakt ten może oznaczać, że przedsiębiorstwo działa z dnia na dzień i może mieć kłopoty z regulowaniem zobowiązań krótkoterminowych. Natomiast jeżeli wartość wskaźnika jest powyżej 2,0, to również może świadczyć o niekorzystnych zjawiskach ponieważ przedsiębiorstwo utrzymuje zbyt dużo środków obrotowych w stosunku do wymagalnych zobowiązań ( nadmiar wolnych środków finansowych, które można było zainwestować w bardziej korzystne przedsięwzięcie ). Ponieważ w wartości środków obrotowych uwzględniana jest wartość zapasów wyrobów gotowych oraz materiałów i surowców, które nie zawsze mogą być szybko zamienione na gotówkę, często obliczany jest szybki wskaźnik płynności finansowej. Zdefiniowany jest on następująco:

środki obrotowe – zapasy

WSZP =       —————————————-

zobowiązania krótkoterminowe

Szybki wskaźnik płynności finansowej powinien oscylować w przedziale 1,2 – 1,5. Jeżeli szybki wskaźnik płynności jest niski, a bieżącej wysoki, może to oznaczać, że przedsiębiorstwo utrzymuje zbyt wysoki poziom zapasów lub ma problemy ze zbyciem gotowych towarów. Analizując różnice w poziomie tych wskaźników należy uwzględnić fakt, że w niektórych branżach wysoki poziom zapasów może być koniecznością spowodowanych ich specyfiką [6, s. 134].

Tabela 6.SKONSOLIDOWANY BILANS PRO FORMA
AKTYWA                                                                                                                1999               1998                1997
Majątek trwały 7749276 6520787 5301224
1. Wartości niematerialne i prawne 59812 36592 29630
2. Wartość firmy z konsolidacji 2328 1922
3. Rzeczowy majątek trwały 6945982 5846908 4719066
4. Finansowy majątek trwały 735842 632160 540563
– akcje i udziały w jednostkach objętych konsolidacją metod praw i własności 292743 277024 264269
5. Należności długoterminowe 5312 3205 11965

Majątek obrotowy

3536826 2331213 2781729
1. Zapasy 2039031 1271887 1517931
2. Należności krótkoterminowe 1318511 790686 784799
3. Akcje (udziały) własne do zbycia
4. Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 2219 28153 206358
5. Środki pieniężne 177065 240487 272641

Rozliczenia międzyokresowe

291833 277033 121185
1. Z tytułu odroczonego podatku dochodowego 21786
2. Pozostałe rozliczenia międzyokresowe 270047 277033 121185

Aktywa razem

11577935 9129033 8204138

PASYWA                                                              1999       1998     1997

Kapitał własny 6327807 5590647 4954210
1. Kapitał akcyjny 525221 525221 525221
2. Należne wpłaty na poczet kapitału akcyjnego
3. Kapitał zapasowy 3954153 3147873 2415695
4. Kapitał rezerwowy z aktualizacji wyceny 771211 799148 816743
5. Pozostałe kapitały rezerwowe 53542 53543 53501
6. Różnice kursowe z przeliczenia oddziałów (zakładów) zagranicznych

7. Różnice kursowe z konsolidacji

4 4 4
8. Nie podzielony zysk lub nie pokryta strata z lat ubiegłych 209358 377510 348794
9. Zysk (strata) netto 814318 687348 794252

Rezerwa kapitałowa z konsolidacji

245 5511

Kapitał własny akcjonariuszy (udziałowców) mniejszościowych

147245 118682 99119

Rezerwy

707577 657789 563432

1. Rezerwy na podatek dochodowy

102887 110352 25162
2. Pozostałe rezerwy 604690 547437 538270

Zobowiązania

4236048 2637788 2452785
1. Zobowiązania długoterminowe

924947

637225 700463

2. Zobowiązania krótkoterminowe

3311101 2000563

1752322

Rozliczenia międzyokresowe i przychody przyszłych okresów

159013 124127 129081

Pasywa razem

11577935 9129033 8204138

Źródło: Dokument Informacyjny PKN ORLEN S.A., [s. IV / 20].

WSKAŹNIK BIEŻĄCEJ PŁYNNOŚCI FINANSOWEJ:

Majątek obrotowy:

– r. 1999 –            3 536 826 tys. PLN

– r. 1998 –            2 331 213 tys. PLN

– r. 1997 –            2 781 729 tys. PLN

Zobowiązania krótkoterminowe:

– r. 1999 –            3 311 101 tys. PLN

– r. 1998 –            2 000 563 tys. PLN

– r. 1997 –            1 752 322 tys. PLN

W roku 1999

WBP = = 1,07

W roku 1998

WBP =1,17

W roku 1997

WBP = 1,59

WSKAŹNIK SZYBKIEJ PŁYNNOŚCI FINANSOWEJ:

Zapasy:

– r. 1999 –             2 039 031 tys. PLN

– r. 1998 –             1 271 887 tys. PLN

– r. 1997 –             1 517 931 tys. PLN

W roku 1999

WSZP = 0,45

W roku 1998

WSZP = 0,53

W roku 1997

WSZP = 0,72

W latach 1997 –99 wartość wskaźnika płynności bieżącej i szybkiej stale się obniżała, przy czym ich spadek nie był równomierny. W roku 1998 zobowiązania krótkoterminowe wzrosły o 14,2%, a wskaźniki bieżącej i szybkiej płynności finansowej spadły o 26,5%. Natomiast w roku 1999 zobowiązanie krótkoterminowe wzrosło aż o 65,5%. Wskaźnik bieżącej płynności spadł o 8,5% , a wskaźnik szybkiej płynności spadł o 15%.

Wskaźnik bieżącej płynności finansowej wskazuje, ile razy można spłacić zobowiązania krótkoterminowe majątkiem obrotowym wraz z rozliczeniami międzyokresowymi [9, s.106]. W przypadku firmy PKN ORLEN S.A. w badanym przedziale czasu najwyższą wartość osiągnął on w roku 1997, a mianowicie 1,59. oznacza to, że jej majątek obrotowy i rozliczenia międzyokresowe były warte 1,59 razy tyle, co zobowiązania. W kolejnych latach wskaźnik ten stopniowo zaniżał się, osiągając wartości w roku 1998 1,17 , a w 1999 r. najniższą 1,07.

Wskaźniki płynności finansowej

Jednym z najważniejszych zagadnień oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa jest jego zdolność do terminowego regulowania zobowiązań bieżących, tj. takich, których termin spłaty nie przekracza jednego roku. Zdolność ta, określana mianem płynności finansowej, warunkuje dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa, a jej utrata może doprowadzić do upadłości przedsiębiorstwa.

Stopień płynności finansowej przedsiębiorstwa ocenia się przede wszystkim na podstawie trzech wskaźników:

  • wskaźnika ogólnej płynności
  • wskaźnika bieżącej (szybkiej) płynności
  • wskaźnika natychmiastowej (gotówkowej) płynności

Wskaźnik ogólnej płynności

majątek   obrotowy

odchylenie

zobowiązania   krótkoterminowe

1998 r.

16.200

=

1,21

13.407

 

1999 r.

16.850

=

1,57

+ 0,36

10.730

Wskaźnik ogólnej płynności, zwany również wskaźnikiem płynności III stopnia, określa stopień pokrycia zobowiązań krótkoterminowych majątkiem obrotowym.

Istnieje wymóg, aby majątek obrotowy był prawie dwukrotnie wyższy od zobowiązań krótkoterminowych. Zatem optymalna wielkość tego wskaźnika powinna oscylować w granicach 2,0 czyli 200 %.

Wskaźnik kształtujący się poniżej wielkości wzorcowej, jednak nie mniejszy niż 1,5 traktowany jest jako sygnał napięć płatniczych. Podwyższenie wskaźnika w 1999 r. świadczy o poprawie sytuacji przedsiębiorstwa.

Wskaźnik bieżącej (szybkiej) płynności

majątek   obrotowy – zapasy –  rozliczenia   międzyokresowe

odchylenie

zobowiązania   krótkoterminowe

1998 r.

16.200 – 5544   – 0

=

0,79

13.407

1999 r.

16850 –   5585 – 99

=

1,04

+ 0,25

10.730

Wskaźnik bieżącej płynności, zwany również wskaźnikiem płynności II stopnia, określa stopień pokrycia zobowiązań bieżących aktywami obrotowymi, z wyłączeniem najmniej płynnej ich części, tj. zapasów i rozliczeń międzyokresowych. Wskaźnik ten powinien oscylować w granicach 1,0 czyli 100 %.

Wielkość wskaźnika niższa od wielkości pożądanej informuje o niedostatecznym stanie płynnych środków obrotowych koniecznych do zabezpieczenia spłaty wymagalnych zobowiązań. Jakiekolwiek zakłócenia w tej dziedzinie pociągają za sobą utratę płynności finansowej.

Tendencja wzrostowa wskaźników ogólnej i bieżącej płynności sygnalizuje poprawę niezbyt dobrej sytuacji płatniczej badanego przedsiębiorstwa.

Wskaźnik natychmiastowej (gotówkowej) płynności

środki   pieniężne

odchylenie

zobowiązania   krótkoterminowe

 

1997 r.

57

=

0,004

13.407

1998 r.

1.329

=

0,12

+ 0,008

10.730

Wskaźnik natychmiastowej płynności, zwany również wskaźnikiem płynności I stopnia, stanowi relację najbardziej płynnych środków obrotowych, tj. środków pieniężnych, do zobowiązań krótkoterminowych.

Wartość tego wskaźnika uzależniona jest od stanu środków pieniężnych, charakteryzujących się dużą zmiennością. Może więc podlegać szybkim i gwałtownym zmianom. Przyjmuje się, że wskaźnik płynności gotówkowej powinien mieścić się w przedziale 10 % – 20 %. Jest to zgodnie z regułą zarządzania finansami, według której tylko kapitał zaangażowany w obrocie przynosi zysk. Dlatego też zasoby kapitału gotówkowego powinny być ograniczone do niezbędnego minimum.

Wskaźniki płynności finansowej

Najczęściej stosowany jest jednak układ pięciu grup wskaźników:

  • wskaźników płynności finansowej,
  • wskaźników wspomagania finansowego,
  • wskaźników obrotowości,
  • wskaźników rentowności,
  • wskaźników wartości rynkowej firmy.3

Wskaźniki płynności finansowej charakteryzują zasoby majątku obrotowego (kapitału pracującego), stanowiącego podstawę bieżącej działalności przedsiębiorstwa oraz stopień jego wypłacalności. Formułuje się to na podstawie kształtowania się następujących wskaźników: pokrycia bieżących zobowiązań (bieżącej płynności), szybkości spłaty bieżących zobowiązań, obrotu należnościami oraz inkasa należności w dniach, obrotu zapasami oraz stanu zapasów w dniach.

Ogólny podgląd na płynność finansową przedsiębiorstwa umożliwia wskaźnik pokrycia bieżących zobowiązań środkami obrotowymi, określonymi według wzoru:

 

środki obrotowe ogółem

Wskaźnik bieżącej płynności = —————————————

          łączne zobowiązania bieżące

 

Wskaźnik ten umożliwia ocenę, czy następujące w firmie zobowiązania mogłyby być spłacone dzięki upłynnieniu środków obrotowych. Obrazuje także skalę ryzyka finansowego, które nastąpiłoby w razie trudności refinansowania zobowiązań w dotychczasowej skali. Konstrukcja tego wskaźnika oparta jest na założeniu, że zdolność płatnicza firmy zależy od rozmiarów posiadanego przez firmę płynnego majątku, a więc środków pieniężnych oraz innych składników majątku obrotowego, które łatwo przekształcić w środki pieniężne. O dobrej płynności firmy świadczy taki stan, gdy wartość majątku obrotowego jest wyższa od wielkości zobowiązań bieżących, a więc gdy wysokość tego wskaźnika jest większa od 1. Wzrost wskaźnika oznacza poprawę płynności finansowej firmy.4

Optymalny poziom wskaźnika zależy od specyficznych warunków działania firmy, między innymi od cyklu inkasa należności i regulowania zobowiązań, w szczególności od udzielania kredytu odbiorcom oraz dysponowania kredytami bankowymi i handlowymi. W praktyce przyjmuje się, że o dobrej płynności finansowej firmy świadczy wskaźnik oscylujący wokół wielkości 2. Jeżeli obniży się on poniżej 1,5 to ocenia się, że zwiększa się ryzyko utraty przez przedsiębiorstwo zdolności do terminowego regulowania zobowiązań. Może to powodować powściągliwość kredytodawców do udzielania dalszych kredytów, a także ograniczanie przez nich lub odmowę refinansowania dotychczasowych kredytów oraz podwyższenie odsetek ze względu na zwiększone ryzyko.

Przedstawiony wskaźnik, powszechnie stosowany przy ocenie płynności finansowej przedsiębiorstw, nie uwzględnia różnej skali szybkości zmiany na gotówkę poszczególnych składników środków obrotowych. Prawie niezwłocznie na spłatę zobowiązań bieżących można przeznaczyć środki pieniężne znajdujące się w kasach i na rachunku bieżącym w banku. Pewien czas trzeba oczekiwać na inkaso należności od odbiorców, ale również daty płatności zobowiązań nie są z reguły natychmiastowe. Znacznie dłużej trwa natomiast przekształcenie w gotówkę zapasów materiałów, wyrobów, towarów, co musi być poprzedzone procesami wytwórczymi, obrotu i sprzedaży. Tymczasem większość zobowiązań bieżących przedsiębiorstwa powinna być spłacona z reguły w ciągu dwóch do trzech miesięcy. W związku z tym w celu uzyskania pełniejszego podglądu na płynność finansową firmy wykorzystuje się dodatkowo wskaźnik szybkości spłaty zobowiązań. Jest on obliczany według wzoru:

 

płynne środki obrotowe

Wskaźnik szybkości spłaty = —————————————

zobowiązań         zobowiązania bieżące

 

Do płynnych środków obrotowych zalicza się należności, środki pieniężne oraz krótkoterminowe papiery wartościowe. Przyjmuje się, że im wyższe wskaźniki pokrycia zobowiązań oraz szybkości ich spłaty, tym większą solidnością w zakresie płynności płatniczej charakteryzuje się dana firma. Jednak oznacza to jednocześnie zmniejszenie skali wykorzystywania obcych kapitałów krótkoterminowych dla poprawy zyskowności kapitałów własnych.5

Pogłębieniem oceny bieżących możliwości płatniczych przedsiębiorstwa może być wskaźnik wypłacalności środkami pieniężnymi. Jest on relacją najbardziej płynnych środków obrotowych, czyli środków pieniężnych do zobowiązań bieżących. Wyjaśnia on zatem, jaką kwotę wymagalnych zobowiązań pokryć może przedsiębiorstwo z bezpośrednio dostępnych środków płatniczych. Wskaźnik ten oblicza się według poniższego wzoru:

 

środki pieniężne

Wskaźnik wypłacalności środkami = —————————————

 pieniężnymi        zobowiązania bieżące

 

Ocena wypłacalności przedsiębiorstwa może być także oparta na zestawionym bilansie płatniczym. Bilans ten powinien pozwolić na ustalenie, czy i w jakim stopniu firma jest lub będzie zdolna do regulowania swych zobowiązań wymagalnych przy wykorzystaniu posiadanych lub dających się szybko upłynnić środków. Nadwyżka tych środków nad zobowiązaniami świadczy o wypłacalności przedsiębiorstwa. Układ odwrotny natomiast wskazuje na deficyt płatniczy.


3 J. Czekaj, Z. Dresler, op. cit., s. 214.

4 W. Bień, op. cit., s. 104.

5 Tamże, s. 105-106.