Archiwa tagu: Rachunek zysków i strat

Rachunek zysków i strat

Głównym celem rachunku zysku i strat jest zestawienie poszczególnych rodzajów przychodów uzyskiwanych przez osobę prawną  według źródeł ich powstawania oraz elementów składających się na koszty uzyskania przychodów, strat związanych z prowadzeniem działalności, a także obciążeń podatkowych. Końcowym rezultatem przeprowadzonego rachunku zysków i strat  jest ujawnienie zysku lub straty, która wykazana jest w bilansie. Główny  nacisk w rachunku nakłada się na oddzielenie działalności gospodarczej, która stanowi podstawę funkcjonowania  przedsiębiorstwa od sytuacji wyjątkowych, nadzwyczajnych a także w dużej mierze niezależne od samego przedsiębiorstwa. W ramach działalności gospodarczej należy rozgraniczyć działalność operacyjną i finansową. Podstawę takiego rozgraniczenia działalności gospodarczej jest różnorodność form powiązań osoby prawnej z otaczającym go rynkiem. Działalność operacyjna wiąże przedsiębiorstwo z rynkami dóbr materialnych i czynników produkcji – natomiast działalność finansowa z rynkiem finansowym. U podstaw działalności operacyjnej leżą procesy gospodarcze, które są podstawą działań powołanych do tego celu przedsiębiorstw. Jej rezultatem jest sprzedaż towarów, produktów usług i materiałów.

Podstawowa działalność operacyjna ma charakter ciągły, powtarzalny w czasie  i w określonych cyklach produkcji i sprzedaży. Natomiast pozostała działalność operacyjna charakteryzuje się działaniami okazjonalnymi, występującymi sporadycznie np. sprzedaż majątku trwałego. Prowadzenie działalności operacyjnej wiąże się ściśle z ponoszeniem kosztów np. materiały, surowce, energia, wynagrodzenia, amortyzacja oraz koszty sprzedaży.

Działalność finansowa skupia się na kreowaniu przychodów oraz kosztów z tytułu pozyskiwania oraz posiadania kapitału – w tym odsetki od kredytów, obligacji, udziały, akcje oraz udzielnie pożyczek, które winny być zaliczone w działalność inwestycyjną. Działalność inwestycyjna nie znajduje odzwierciedlenia w rachunku zysków i strat. W rachunku zysków i strat wykazuje się zarówno zyski i straty nadzwyczajne jak i obciążenia podatkowe tj. świadczenia przedsiębiorstwa na rzecz podmiotów prawa publicznego. Oprócz podatków obligatoryjnych występują także inne obciążenia wyniku finansowego tj. koszty i straty nie uznawane dla celów podatkowych.

W konstrukcji rachunku można wyróżnić trzy szczeble tworzenia wyniku finansowego tj. eksploatacyjny (tzw. operacyjny), finansowy, a także  nadzwyczajny. Suma wyniku eksploatacyjnego oraz finansowego jest rezultatem działalności gospodarczej osoby prawnej. Punktem wyjścia w rachunku jest przychód ze sprzedaży (tj. praktyczny przychód netto ze sprzedaży bez uwzględnienia podatków od wartości dodanej, akcyzowego czy też zryczałtowanego) natomiast końcowym rezultatem jest wynik finansowy netto. Zadaniem rachunku zysku i strat jest wykazanie,  w jakim stopniu wynik finansowy jest zależny od działalności operacyjnej, a w jakim warunkowany jest przez przychody i koszty finansowe, sytuacje nadzwyczajne oraz obciążenia podatkiem dochodowym.

W oparciu o ustawę o rachunkowości wykazuje się dwa sposoby prezentacji  rachunku zysku i strat : dwustronny  (scalony) oraz szeregowy (łańcuchowy). W rachunku dwustronnym  oddzielnie wskazuje się koszty (po lewej stronie zestawienia)  i oddzielnie przychody (po prawej stronie). Natomiast w rachunku szeregowym przychody  i koszty uporządkowane są kolejno w jednym ciągu.

Uzyskiwanie dodatniego wyniku ze sprzedaży przez osobę prawną oznacza pozytywną rentowność podstawowej działalności operacyjnej, produkty wytwarzane przez przedsiębiorstwo znajdują nabywców, a ono posiada określoną pozycję na rynku.

Wypracowanie zysku netto  przez przedsiębiorstwo wskazuje, iż jest ono rentowne przy uwzględnieniu innych poza podstawową działalnością operacyjną czynników takich jak: pozostała działalność operacyjna, przychody i koszty finansowe, straty i zyski nadzwyczajne, podatek dochodowy a także inne obligatoryjne obciążenia wyniku finansowego. Informacja o osiągniętym zysku netto jest bardzo ważną informacją dla właścicieli oraz inwestorów, ponieważ stanowi ona podstawę do określenia  stopy zwrotu z kapitału, a także wskazuje na możliwości wypłaty dywidend.

Rachunek zysków i strat może być sporządzony w wersji porównawczej  lub kalkulacyjnej. Wersja porównawcza różni się od wersji kalkulacyjnej  odmiennym sposobem rozliczenia kosztów działalności operacyjnej tj. traktuje koszty działalności operacyjnej jak jedną zbiorową pozycję, w której wyodrębnia się poszczególne rodzaje kosztów w układzie rodzajowym np. wartość sprzedanych towarów i materiałów, koszty zużycia usług obcych, surowców, materiałów, amortyzacji oraz wynagrodzeń. Natomiast w rachunku kalkulacyjnym koszty związane z podstawową działalnością operacyjną podlegają  rozdzieleniu  na koszty sprzedanych  towarów i produktów, koszty sprzedaży i koszty ogólnego zarządu.

W praktyce rachunek zysków i strat jest uzupełniany o dane dotyczące podziału zysku netto lub też sposobu pokrycia straty netto. Część firm sporządza też sprawozdanie z podziału zysku, które jest wykorzystywane przy zatwierdzaniu sprawozdań finansowych i podejmowaniu decyzji o podziale zysku.

Pozycje w rachunku zysków i strat

Wynik na działalności operacyjnej obejmuje wynik na sprzedaży produktów, czyli przychody za sprzedaży produktów minus koszty wytworzenia sprzedanych produktów, koszty ogólne zarządu i koszty sprzedaży. Zaliczymy tu również przychody ze sprzedaży skorygowane o wartość sprzedanych towarów i materiałów według cen nabycia i koszty handlowe. Do wyniku operacyjnego należy też wynik na pozostałych kosztach i przychodach operacyjnych pomniejszonych o pozostałe koszty operacyjne.

Przychody ze sprzedaży w rachunku zysków i strat podaje się w faktycznie uzyskanych cenach z uwzględnieniem upustów i bonifikat. Według ustawy o rachunkowości do przychodów operacyjnych zalicza się przychody ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów (do końca 1994 roku przychody ze sprzedaży materiałów były traktowane jako tzw. pozostałe przychody zewnętrzne). Do pozostałych przychodów operacyjnych, które nie są bezpośrednio związane z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa, zalicza się natomiast: przychody ze sprzedaży lub likwidacji środków trwałych i inwestycji rozpoczętych, odpisanie przedawnionych zobowiązań, otrzymane odszkodowania, kary, grzywny, otrzymane nieodpłatnie składniki majątku, dotacje, subwencje i dopłaty na inne cele niż nabycie lub wytworzenie środków trwałych albo wykonanie prac rozwojowych, a także nie wykorzystanie zgodnie z przeznaczeniem rezerwy ustalone poprzednio w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych.1

Każdemu przychodowi towarzyszy koszt jego uzyskania. W związku z tym do kosztów działalności operacyjnej należą koszty operacyjne związane z prowadzeniem działalności produkcyjnej, usługowej i handlowej oraz pozostałe koszty operacyjne. Do pierwszej grupy zaliczamy wartość sprzedanych towarów i materiałów, koszty wytworzenia produktów, które mogą być ujęte w układzie kalkulacyjnym lub rodzajowym. Układ kalkulacyjny obejmuje koszty wytworzenia produktów, koszty zarządu i koszty sprzedaży. Natomiast w układzie rodzajowym bierze się pod uwagę rodzaj zużytych czynników i siły roboczej, czyli koszty amortyzacji, zużycia materiałów i energii, usługi obce, wynagrodzenia, świadczenia na rzecz pracowników, podatki, opłaty, czynsze i dzierżawy, a także pozostałe koszty materialne i niematerialne.

Nie związane bezpośrednio z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa są pozostałe koszty operacyjne. Należą do nich koszty związane ze sprzedażą, likwidacją lub nieplanowanymi odpisami amortyzacyjnymi środków trwałych, zwłaszcza ich wartości w części dotychczas nie umorzonej, odpisanie kosztów inwestycji rozpoczętych, które nie dały zamierzonego efektu gospodarczego, skutki likwidacji wartości niematerialnych i prawnych, odpisanie należności przedstawionych, umorzonych, nieściągalnych oraz utworzenie rezerw, skutki aktualizacji wartości zasobów rzeczowych składników majątku obrotowego, zapłacone odszkodowania, kary i grzywny oraz darowizny na rzecz osób fizycznych i prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych.2

Drugą część wyniku finansowego stanowi wynik na operacjach finansowych. Jest to różnica między należnymi przychodami z operacji finansowych a kosztami tych operacji. Do przychodów finansowych zalicza się:

  • dywidendy z tytułu udziału w innych jednostkach,
  • kwoty należne i wpływy ze sprzedaży papierów wartościowych, w tym z zakupu obligacji przez emitenta,
  • odsetki i prowizje od środków pieniężnych stanowiących lokaty na rachunkach bankowych,
  • odsetki od udzielonych pożyczek i kredytów,
  • dyskonto potrącone przez jednostkę przy zakupie weksli i czeków obcych,
  • dodatnie różnice kursowe ustalone przy spłacie należności i zobowiązań oraz wycenie środków pieniężnych i papierów wartościowych.

Odpowiednio do przychodów występują też koszty finansowe, czyli:

  • odsetki i prowizje od zaciągniętych kredytów i pożyczek,
  • dyskonto potrącone przez nabywcę przy sprzedaży dla niego weksli i czeków,
  • straty na sprzedaży papierów wartościowych,
  • odpisy aktualizujące wartość finansowego majątku trwałego oraz krótkoterminowych papierów wartościowych,
  • ujemne różnice kursowe,
  • utworzenie rezerw na pewne lub prawdopodobne straty, jeśli dotyczą operacji finansowych (np. udzielonych gwarancji lub poręczeń).3

Wynik na działalności gospodarczej skorygowany z wynikiem na operacjach nadzwyczajnych stanowi wynik finansowy brutto. Wynik na operacjach nadzwyczajnych tworzą straty i zyski nadzwyczajne, przez które rozumie się skutki finansowe zdarzeń powstających niepowtarzalnie poza zwykłą działalnością jednostki, a w szczególności spowodowane zdarzeniami losowymi, zaniechaniem lub zamieszaniem pewnego rodzaju działalności oraz postępowaniem upadłościowym.

Wynik finansowy netto oblicza się natomiast przez skorygowanie wyniku finansowego brutto o obowiązkowe zmniejszenie zysku lub zwiększenie straty. Chodzi tu głównie o podatek dochodowy oraz inne obciążenia obligacyjne wyniku. Ustalony w ten sposób wynik finansowy pełni w przedsiębiorstwie rolę miernika stopnia realizacji wyznaczonego celu finansowego. Wynik ten określa tempo wzrostu poniesionych w procesie gospodarczym nakładów oraz potencjalne korzyści właścicieli wniesionego do przedsiębiorstwa kapitału. Obliczenie wyniku na poszczególnych poziomach jego tworzenia pozwala identyfikować czynniki, które wpływają na jego wielkość.4

Obowiązujący w Polsce wzór rachunku wyników jest dostosowany do potrzeb sprawozdawczości wszystkich podmiotów gospodarczych. W zależności jednak od formy organizacyjno – prawnej niektóre jego elementy mogą się różnić. W firmach, w których wynikiem finansowym jest strata, w rachunku nie występują elementy podziału wyników. W takim wypadku przedsiębiorstwo musi w sprawozdawczości finansowej wykazać źródła pokrycia strat. Straty mogą występować pod warunkiem, że moją charakter przejściowy, ale w perspektywie dłuższego czasu zyski powinny z nadwyżką rekompensować poniesione straty.

W polskim prawodawstwie dopuszcza się dwa sposoby zestawienia rachunku wyników, różniące się sposobem ujęcia w nim kosztów. Istnieje rachunek zysków i strat porównawczy, który oparty jest na rodzajowym układzie kosztów oraz rachunek wyników kalkulacyjnych, uwzględniający kalkulacyjny układ kosztów. W pierwszym przypadku istnieje możliwość nie sporządzania kalkulacji. Dla ustalenia wyniku na sprzedaży produktów skorygowane o zmianę stanu produktów pomniejsza się o koszty działalności operacyjnej, obejmujące koszty w układzie rodzajowym. Koszty według rodzajów obejmują między innymi: amortyzację majątku trwałego, zużycie materiałów i energii, usługi obce, wynagrodzenia, narzuty na wynagrodzenie i inne. W przypadku kalkulacyjnego układu kosztów przychody ze sprzedaży pomniejszone są o wartość sprzedanych towarów i materiałów, koszt wytworzenia sprzedanych produktów, koszty ogólne zarządu oraz koszty sprzedaży. Przy tym rozwiązaniu należy prowadzić odpowiednio rozbudowaną ewidencję kosztów i sporządzić kalkulację kosztów.5

Trzecią częścią sprawozdania finansowego stanowi informacja dodatkowa. Jest ona uzupełnieniem bilansu oraz rachunku wyników. Informacja ta zawiera dane i wyjaśniania nieodzowne do przedstawienia realnego obrazu sytuacji majątkowej, finansowej i dochodowej firmy. Informacje dodatkowe powinna posiadać objaśnienie stosowanych metod wyceny i sporządzania sprawozdania finansowego oraz przedstawienia przyczyn ich zmian w stosunku do roku poprzedniego. Musi też zawierać uzupełniające dane o aktywach i pasywach bilansu, np. wartość gruntów użytkowanych wieczyście, wartość środków trwałych użytkowanych na podstawie umowy najmu lub dzierżawy, strukturze kapitału podstawowego, podział zobowiązań na krótkoterminowe i długoterminowe, wykaz czynnych i biernych rozliczeń między okresowych itp. Powinny się w tej części sprawozdania znaleźć dane o elementach rachunku wyników, czyli o kosztach zużycia materiałów, energii, usług obcych, amortyzacji, wynagrodzeń oraz podstawowe informacje dotyczące pracowników i organów przedsiębiorstwa.6


1 M. Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s. 63.

2 M. Sierpińska, D. Wędzki, op. cit., s. 29-30.

3 M. Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s. 66-67.

4 Sierpińska, D. Wędzki, op. cit., s. 31.

5 T. Waśniewski, W. Skoczylas, op. cit., s. 21-22.

6 L. Bednarski, T. Waśniewski, Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem, Warszawa 1996, s. 241.

Rachunek zysków i strat

Rachunek zysków i strat jest, obok bilansu i danych uzupełniających, częścią sprawozdania finansowego sporządzanego na dzień bilansowy. Rachunek ten przedstawia dokonania przedsiębiorstwa za dany okres, informuje o stopniu realizacji podstawowego celu działalności firmy, czyli o wysokości wyników finansowych w tym okresie. Jest on sporządzany we wszystkich przedsiębiorstwach bez względu na formę organizacyjno-prawną.

Informacje zawarte w rachunku zysków i strat mają szczególne znaczenie dla zestawienia i analizy źródeł zysków i strat, szczegółowej oceny przepływów środków pieniężnych, ustalenie rzeczywistej pozycji dochodowej przedsiębiorstwa, prognozowania wyniku finansowego, a zwłaszcza wnioskowania o przyszłej pozycji dochodowej oraz lepszego poznania zagrożeń.

Rachunek zysków i strat może być sporządzany w formie dwustronnej tabeli. Po prawej stronie tabeli wykazuje się sumy poszczególnych przychodów: ewentualne zyski nadzwyczajne, a po lewej koszty uzyskania przychodów: ewentualne straty nadzwyczajne. W sytuacji nadwyżki przychodów i zysków nadzwyczajnych nad kosztami ich uzyskania i ewentualnymi stratami nadzwyczajnymi, występuje zysk którego łączna kwota odpowiada jego wysokości zawartej w bilansie. W przypadku odwrotnym występuje strata- w układzie pionowym, w którym pozycje przychodów i kosztów zapisane są jedne pod drugimi, a różnica między tymi wielkościami stanowi wynik finansowy na poszczególnych poziomach działalności przedsiębiorstwa. Wynik finansowy jest syntetyczną miarą efektów finansowych osiągniętych przez firmę w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Powstaje on na kilku poziomach, co prezentuje poniższa tabela.

Tabela. Rachunek zysków i strat.

KOSZTY I STRATY

PRZYCHODY I ZYSKI

A. Koszty działalności operacyjnej.

1. Wartość sprzedanych towarów i materiałów.

2. Koszty wytworzenia sprzedanych produktów.

3. Koszty sprzedaży.

 

4. Koszty ogólne zarządu

 

 

B. Zysk ze sprzedaży.

 

C. Pozostałe koszty operacyjne.

 

1.   Wartość sprzedanych składników majątku   trwałego.

2. Pozostałe koszty operacyjne.

 

D. Zysk na działalności operacyjne.

E. Koszty finansowe.

1. Odpisy aktualizujące wartość   finansowego majątku trwałego i krótkoterminowych papierów wartościowych.

2. Odsetki do zapłacenia.

F. Zysk netto na działalności   gospodarczej.

G. Straty nadzwyczajne.

H. Zysk brutto.

I. Obowiązkowe obciążenia wyniku   finansowego.

1. Podatek dochodowy od osób prawnych lub   osób fizycznych.

2. Pozostałe obowiązkowe obciążenia.

J. Zysk netto.

A.Przychody ze sprzedaży. 

1. Przychody ze sprzedaży produktów.

 2. Przychody ze sprzedaży   towarów i materiałów.

 

 

 

 

 

B. Strata ze sprzedaży.

 

C. Pozostałe przychody operacyjne.

 

1. Przychody ze sprzedaży składników majątku trwałego.

2. Dotacje.

3. Pozostałe przychody operacyjne.

D. Strata na działalności operacyjne.

 

E. Przychody finansowe.

1. Dywidendy z tytułu udziałów.

 

 

 

2. Odsetki uzyskane.

F. Strata brutto na działalności   gospodarczej.

G. Zyski nadzwyczajne.

H. Strata brutto.

 

 

 

 

 

 

J. Strata netto.

Źródło: M. Sierpińska, D. Wędzki, Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie, Warszawa 1998, s. 27.

 

Jak wynika z powyższej tabeli rachunek zysków i strat pozwala na ustalenie wyniku finansowego na trzech poziomach:

– operacyjnym, który pozwala ustalić wynik operacyjny,

– finansowym, na którym ustala się wynik na działalności przedsiębiorstwa,

– nadzwyczajnym, który koryguje wynik na działalności gospodarczej o zdarzenie nadzwyczajne w celu uzyskania wyniku finansowego brutto.1


1 M. Sierpińska, D. Wędzki, Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie, Warszawa 1998, s. 26.