Analiza kondycji finansowej przedsiębiorstwa i ocena zamierzeń inwestycyjnych

Sprawozdania finansowe dają ogólny obraz sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Obraz ten wymaga dalszych szczegółowych analiz. Analizy te prowadzi się konstruując różnego rodzaju wskaźniki finansowe oparte na danych ze sprawozdań finansowych.

Zrealizowanie planów inwestycyjnych PKN zależeć będzie od dostępności wystarczających środków finansowych, zarówno własnych, jak i pochodzenia zewnętrznego. Natura rozważanych inwestycji oraz istnienie wielu wariantów opracowanych przez Zarząd, sprawiają, że PKN ma dużą dozę swobody w odniesieniu do tych planów. Kluczowe priorytety inwestycyjne na kilka kolejnych lat determinowane są przez:

–         konieczność rozbudowy i unowocześnienia istniejącej sieci sprzedaży hurtowej i detalicznej dla uzyskania pozycji konkurencyjnej na rynku paliw,

–         regulacje w zakresie jakości paliw, które prawdopodobnie obejmują Polskę w 2005 r.,

–         inne możliwe wydatki dla spełnienia wymogów UE w zakresie ochrony środowiska.

Zarząd PKN, przygotowując plany, opiera się na stworzonych wariantach inwestycyjnych. Umożliwia to porównanie oraz nadanie hierarchii ważności możliwym wydatkom inwestycyjnym w najbliższych latach. Podsumowanie planowanego programu inwestycji zostało przedstawione w poniższej tabeli.

Tabela 8. Planowany program inwestycyjny.

  1999 – 2000 2001 – 2005
Wartość w mld PLN Udział w % Wartość w mld PLN Udział w %
Inwestycje rafineryjne 1,8 51,4 1,4 36,8
Stacje paliw i terminale 1,4 40,0 2,2 57,9
Rurociągi i składowanie 0,3 8,6 0,2 5,3
Planowane wydatki inwestycyjne 3,5 100 3,8 100

Źródło: Prospekt Emisyjny Polskiego Koncernu Naftowego S.A.

Poza przedstawionym wyżej planem inwestycyjnym Zarząd rozważa dodatkowo rozbudowę części petrochemicznej kompleksu w Płocku. Opcja ta zakłada poniesienie nakładów inwestycyjnych w łącznej kwocie ok. 1,1 mld USD. Dla jej realizacji konieczne jest zawarcie wielu umów typu joint – ventura (wielkość nakładów ponoszonych przez Spółkę będzie zależeć od ostatecznego kształtu tych umów). W przypadku gdyby PKN nie udało się znaleźć odpowiednich do tego celu partnerów lub analizy marketingowo – ekonomiczne nie byłyby pozytywne, decyzje dotyczące opcji ulegną modyfikacji.

W latach 2005-2010 rozważane jest dalsze pogłębienie stopnia przerobu ropy naftowej poprzez budowę instalacji przetwarzających ciężkie frakcje i pozostałość próżniową na paliwa i olej opałowy.

Inwestycje rafineryjne

Począwszy od roku 1993 dokonano znacznych inwestycji w modernizacji rafineryjnej kompleksu w Płocku. Program obejmował budowę instalacji hydroodsiarczania pozostałości próżniowej, instalacji reformingu z regeneracją ciągłą katalizatora, instalacji hydrokrakingu, instalacji DRW VI wraz z kilkoma drobniejszymi projektami dotyczącymi infrastruktury, które mają zostać ukończone przed końcem 2000 r. Łączne nakłady na obecnie realizowany program inwestycyjny w części rafineryjnej wynieść mają około 2 mld USD (według stanu na koniec sierpnia 1999r. Zarząd szacuje realizację tych inwestycji na poziomie 90%). Program ten ma zostać zakończony 2001 r. Jego podstawowe cele to:

–         dostosowanie rafinerii do produkcji paliw silnikowych o znacznie podwyższonej jakości, spełniających wymagania nowych norm, które w styczniu 2000 r. wejdą w życie w UE;

–         zwiększenie konwersji ciężkich frakcji ropy naftowej i zwiększenie uzysku benzyn oraz olejów opałowych;

–         poprawa elastyczności w zakresie przetwarzania gatunków ropy naftowej o różnej zawartości wagowej siarki, w łącznie z możliwości przerobu wyłącznie ropy naftowej typu Ural o stosunkowo wysokiej zawartości siarki przy jednoczesnym przestrzeganiu przepisów z zakresu ochrony środowiska.

 

Najważniejsze rozważane obecnie inwestycje w części rafineryjnej kompleksu rafineryjno- petrochemicznego w Płocku obejmują unowocześnienie i rozbudowę urządzeń do blendingu olejów napędowych, budowę instalacji reformingu VII, budowę instalacji TAME, inwestycje związane z odsiarczaniem olejów napędowych, a także modernizację i rozbudowę urządzeń służących do składowania i dystrybucji paliw.

Po zakończeniu programu rafineria w Płocku powinna osiągnąć wskaźnik kompleksowości Nelsona 10,5 znacznie przewyższający aktualną średnią wartość tego wskaźnika dla rafinerii środkowo – i wschodnioeuropejskich, a jej zdolność przerobowa, uwzględniając modernizację instalacji DRW III, powinna wzrosnąć do 16,0 – 17,8 mln ton rocznie (w zależności od rodzaju ropy) od czwartego kwartału 2001 r.

 

Stacje paliw i terminale

Program planowany dla sieci stacji paliw obejmuje wybudowanie nowych stacji, zmodernizowanie istniejących (łącznie z rozszerzeniem oferowanego zakresu towarów i usług nie związanych z paliwami), zwiększenie poziomu automatyzacji stacji paliw, nabycie stacji od konkurentów oraz nabycie gruntów zlokalizowanych w pobliżu autostrad i dróg szybkiego ruchu. Zarząd przewiduje, że liczba stacji paliw w sieci Grupy PKN wzrośnie o ponad 300 (co oznaczałoby wzrost o około 16%) pomiędzy rokiem 1999 i 2005. podstawowymi celami programu są: poprawienie pozycji konkurencyjnej sieci stacji Grupy PKN w stosunku do stacji koncernów zachodnich oraz spełnienie wymogów związanych z ochroną środowiska.

 

Rurociągi i terminale składowe

Głównymi przedsięwzięciami w tym zakresie są: budowa nowego rurociągu produktowego i nowego terminalu składowego w Ostrowie Wielkopolskim oraz przekształcenie należących do Grupy kawern solnych, leżących w pobliżu rurociągów naftowych i produktowych w zbiorniki składowe dla ropy i produktów rafineryjnych. Inwestycje te mają na celu znacząco wzmocnić infrastrukturę logistyczną Grupy PKN służącą produkcji rafineryjno – petrochemicznej oraz dystrybucji, a także umożliwić składowanie obowiązkowych zapasów paliw i ropy.

Opcja petrochemiczna

Zarząd PKN rozważa budowę instalacji olefin i poliolefin w Płocku, która miałaby zakończyć się w 2006 r., której całkowite koszty wyniosłyby ponad 1,1 mld USD. Plan ten obejmowałby:

–         nową instalacje etylenową , budowaną w dwóch fazach – o całkowitej zdolności przerobowej 600 tys. ton etylenu rocznie,

–         dwie instalacje polietylenu o łącznej zdolności przerobowej 500 tys ton rocznie,

–         nową instalację polipropylenu o zdolności przerobowej 250 tys. ton rocznie.

Biorąc pod uwagę potencjalną skalę całkowitych inwestycji w części petrochemicznej kompleksu w Płocku, Zarząd prowadzi wstępne rozmowy z wieloma potencjalnymi partnerami przed podjęciem ostatecznej decyzji co do zrealizowania tej opcji. Inwestycja ta ma na celu znacząco zwiększyć zdolności produkcyjne PKN w zakresie petrochemikaliów, co według Zarządu PKN nie tylko zwiększy udział Grupy w rynku petrochemikaliów w Polsce, ale także pozwoli na wejście na rynki eksportowe [8, s. 210].

Zysk

Obowiązkowe wypłaty z zysku wynosiły dla Grupy PKN ORLEN 28 mln PLN, 13 mln PLN odpowiednio w 1997 r. i 1998 r. Obowiązek uiszczania wypłat z zysku na rzecz Skarbu Panstwa dotyczy wszystkich spółek będących w 100% własnością Skarbu Panstwa (Jednoosobowe spółki Skarbu Pafistwa). Roczna wysokość wypłat z zysku jest ustalona na poziomie 15% wartości zysku przed opodatkowaniem, pomniejszonego o wartość podatku od osób prawnych (CIT). Zmniejszenie wartości obowiązkowych wyplat z zysku w 1998 r. było rezultatem przeniesienia 75% akcji CPN na Naftę Polską S.A. w lipcu 1998 r. Transfer ten spowodował, iż żaden z podmiotów należących do Grupy PKN ORLEN nie podlegał w 1999 r. obowiązkowi dokonywania wypłat z zysku na rzecz Skarbu Panstwa.

W wyniku opisanych powyżej czynników skonsolidowany wynik netto pro forma Grupy PKN ORLEN wynosił w 1997 r., 1998 r., i 1999 r. odpowiednio 794 mln PLN, 687 mln PLN i 814 mln PLN [3,s. III /11-12].

Koszty operacyjne

Koszty surowców i energii, obejmujące koszty zakupu ropy naftowej i pozostałych surowców oraz koszty zakupu energii koniecznej do prowadzenia działalności, wynosiły w opisywanym okresie odpowiednio 6.122 mln PLN, 4.667 mln PLN i 6.436 mln PLN. W ujęciu procentowym stanowiło to odpowiednio 37,2%, 29,5% i 31,4% wartości przychodów ze sprzedaży. Zmniejszenie wartości kosztów surowców i energii w 1998 r. o 23,8% w stosunku do roku poprzedniego było związane głównie ze znacznym spadkiem cen ropy nabywczej przez PKN ORLEN w następstwie ogólnego spadku światowych cen ropy. W1999 r. koszty surowców i energii zwiększyły się o 37,9% w porównaniu z rokiem 1998, co było związane głównie ze wzrostem cen ropy na rynkach międzynarodowych i wzrostem kursu dolara.

Wartość sprzedanych towarów i materiałów zmniejszyła sięw 1998 r. o 12,4% z 3.613 mln PLN w 1997 r. do 3.167 mln PLN w 1998 r. Spadek wartości sprzedanych towarów i materiałów był w 1998 r. spowodowany zmniejszeniem wolumenu i cen kupowanych towarów, głownie paliw i olejów nabywanych przez CPN w celu odsprzedaży. W 1999 r. nastąpił minimalny spadek wartości sprzedanych towarów i materiałów (zaledwie o 0,1%).

Na koszty usług obcych, jakie ponosi PKN ORLEN, składają się w największym stopniu płatności dla PERN, DEC i PKP za transport ropy naftowej i produktów paliwowych, opłaty dla PERN i Naftobaz za składowanie ropy naftowej oraz produktów paliwowych i Naftoportu oraz Portu Północnego za rozładunek i przechowanie ropy naftowej, koszty utrzymania i remontów. Koszty usług obcych wzrosły w 1998 r. o 17,0% w stosunku do roku poprzedniego do poziomu 1.016 mln PLN w porównaniu z 868 mln PLN w 1997 r. W 1999 r. koszty usług obcych wzrosły o 27,2% do poziomu 1.293 mln PLN. Wzrost kosztów usług obcych był spowodowany podwyżką, opłat za transport i składowanie paliw przez PERN, DEC i Naftobazy, a w mniejszym stopniu wzrostem wolumenu przetworzonego surowca i sprzedanych produktów. Do czynników wpływających na łączny wzrost kosztów usług obcych Grupy PKN ORLEN należały czynniki inflacyjne, większe ilości produkowanych, transportowanych i magazynowanych paliw oraz procesy restrukturyzacyjne, w wyniku których utworzone zostało 7 nowych spółek na bazie służb utrzymania ruchu oraz 15 spółek na bazie służb serwisowych. W przypadku DEC i Naftobaz wzrost kosztów spowodowany był również wydzieleniem ich ze struktur byłej CPN, odpowiednio w listopadzie 1996 r. i lipcu 1997 r. Od momentu wydzielenia spółki te zaczęły pobierać od byłej CPN opłaty według cen rynkowych, odzwierciedlających w większym stopniu ich koszt jako oddzielnych podmiotów.

Koszty zatrudnienia obejmują głównie wynagrodzenia i dodatkowe świadczenia na rzecz pracowników wraz z narzutami. W kolejnych latach opisywanego okresu wynosiły one odpowiednio 646 mln PLN, 697 mln PLN i 795 mln PLN. Oznacza to wzrost kosztów plac z narzutami o 7,8% w 1998 r. i 14,1% w 1999 r. Redukcja zatrudnienia złagodziła wpływ czynników inflacyjnych na wzrost kosztów plac. Dodatkowo w 1998 r. nie wypłacono rocznej nagrody, której łączna wartość w 1997 r. wyniosła 33 mln PLN. Wzrost kosztów zatrudnienia w 1999 r. wynikał z podwyżek plac związanych z inflacją, oraz wypłaconej w kwocie 16,3 mln PLN nagrody dla pracowników CPN z okazji 55-lecia firmy.

Grupa PKN ORLEN wypłaciła w kolejnych latach opisywanego okresu nagrody jubileuszowe i odprawy emerytalne w łącznej kwocie odpowiednio 14 mln PLN, 13 mln PLN i 15 mln PLN. Średni poziom zatrudnienia w PKN ORLEN obniżył się w latach 1997-1999, co było związane z przeprowadzanym w Spółce procesem restrukturyzacji głownie z powodu przeniesienia części pracowników do spółek zależnych i stowarzyszonych i ze stosunkowo dużą liczbą osób przechodzących na wcześniejsze emerytury.

Zgodnie z przyjętym programem kompensacyjnym Grupa PKN ORLEN dokonuje dodatkowych wypłat z tytułu odpraw w przypadku realizacji przekształceń organizacyjnych (związanych z koniecznością zwolnień pracowników).

Zgodnie z przyjętą przez Grupę PKN ORLEN długofalową strategią rozwoju, w przypadku przeprowadzenia dodatkowych działań restrukturyzacyjnych może nastąpić wzrost kosztów zatrudnienia w krótkim i średnim terminie.

Wartość amortyzacji wzrosła w 1998 r. o 22,9% (z 412 mln PLN w 1997 r. do 506 mln w 1998 r.) i o 25,2% (do 634 mln PLN) w 1999 r. Spowodowane było to głownie oddaniem do eksploatacji nowych i zmodernizowanych instalacji zarówno w 1998 r., jak i 1999 r.

Podatki i opłaty obejmują głownie podatek akcyzowy, podatek od nieruchomości i podatek VAT od wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodu, który nie podlega zwrotowi. W 1998 r. odnotowano wzrost wartości kosztu podatków i opłat o 39,8%, z 3.859 mln PLN w 1997 r. do 5.394 mln w 1998 r. i o 36,3%, do 7.353 mln PLN w 1999 r. Główną przyczyną tak znaczącego wzrostu wartości kosztów z tytułu podatków i opłat był wzrost wartości naliczonego podatku akcyzowego o 37,9% w 1998 r. i 40,0% w 1999 r. w stosunku do roku poprzedniego. Wartość podatku akcyzowego, jakim obciążona była Grupa PKN ORLEN, wynosiła w kolejnych latach 1997, 1998 i 1999 odpowiednio 3.729 mln PLN, 5.141 mln PLN i 7.198 mln PLN. Przyczyną tak znaczącego wzrostu kosztów z tytułu podatku akcyzowego była 4-krotna w 1998 r. i 4-krotna w 1999 r. podwyżka stopy podatku akcyzowego na produkty rafineryjne . Wzrost podatku i opłat był spowodowany również wzrostem kosztów z tytułu podatków od nieruchomości, w wyniku podwyższenia stawek tego podatku przez władze lokalne. Dodatkowym czynnikiem mającym wpływ na wzrost podatków i opłat były oddane do użytku obiekty inwestycyjne oraz nie podlegający odliczeniu podatek VAT [3, s. III / 9 – 11].

Instrumenty pochodne

Jest to nowy i szybko rozwijający się dział. Analizuje się tu stosunkowo nowe instrumenty, zwane pochodnymi, których jednym z głównych zadań jest zabezpieczanie inwestora przed ryzykiem. Omawia się zasady funkcjonowania tych instrumentów, modele ich wyceny oraz strategie inwestowania w te instrumenty.

Przychody

Największym składnikiem przychodów ze sprzedaży w całym okresie 1997-1999 była sprzedaż paliw (w tym przede wszystkim benzyn, olejów napędowych, lekkiego oleju opałowego, ciężkiego oleju opałowego, paliwa lotniczego JET A-1 oraz LPG). Mniejsze znaczenie miała sprzedaż petrochemikaliów i innych produktów rafineryjnych (w tym asfaltów, olejów smarowych i bazowych).

Sprzedaż paliw stanowiła w latach 1997 – 1999 kolejno 83,3%, 84,2%, 85,8% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma Grupy PKN ORLEN. Przychody ze sprzedaży paliw wzrosły z 13.713 mln PLN w 1997 r. do 13.763 mln PLN w 1998 r. i do 17.561 mln PLN w 1999 r. W 1998 r. zanotowano nieznaczny wzrost przychodów ze sprzedaży paliw wg PSR pomimo ogólnego spadku cen paliw na rynkach światowych (wynikającego z poważnego spadku cen ropy naftowej, który w przypadku ropy Brent Dated wyniósł 33,9%) oraz niewielkiego spadku wolumenów paliw sprzedanych w tym okresie. Przyrost nastąpił wskutek wzrostu podatku akcyzowego w tym okresie. Spadek wolumenów paliw sprzedanych w 1998 r. odzwierciedla wzrost konkurencji ze strony zagranicznych firm naftowych na polskim rynku detalicznym. Wzrost sprzedaży w 1998 r. był głownie spowodowany przez wzrost sprzedaży benzyn o 4,2% z 7.141 mln PLN w 1997 r. do 7.438 mln PLN w 1998 r. Największą, zmianą (niemal 6. krotny wzrost) wartości przychodów ze sprzedaży odnotowano w przypadku benzyny U95. Udział przychodów ze sprzedaży U95 w przychodach ze sprzedaży benzyn wzrósł w 1998 r. do 7,8%, w porównaniu z 1,4-proc. udziałem w 1997 r. Również znacząco (o 22,1%) wzrosły przychody benzyny Eurosuper 95, której udział w przychodach ze sprzedaży benzyn wzrósł w 1998 r. do 50,2%. W 1999 r. na wzrost przychodów ze sprzedaży paliw największy wpływ miął ponad 45-proc. wzrost wartości przychodów ze sprzedaży benzyny Eurosuper 95 (o 45,5%), której udział w licznej sprzedaży paliw (w ujęciu wartościowym) wzrósł z 27,2% w 1998 r. do 31,0% w 1999 r. Stało się to głownie kosztem zmniejszenia się wartości przychodów ze sprzedaży benzyny E94, której udział w wartości sprzedanych paliw zmniejszył się z18,6% w 1998 r. do 11,3% w 1999 r. Przyczyną tego zjawiska jest zastępowanie benzyny ołowiowej E94 benzyny U95 (w 1999 r. wzrost wartości przychodów ze sprzedaży o 71,8% w porównaniu z rokiem poprzednim) i wprowadzanie na rynek nowych samochodów przystosowanych tylko do benzyny bezołowiowej. W przypadku olejów napędowych Grupa PKN ORLEN odnotowała w 1999 r. znaczący wzrost wartości przychodów ze sprzedaży (o 29,6% w stosunku do roku poprzedniego), a ich udział w wartości przychodów ze sprzedaży paliw utrzymał się na poziomie 36,5%.

Przychody ze sprzedaży innych produktów rafineryjnych wynosiły w kolejnych latach 1997-1999 odpowiednio 3,9%, 4,2 %, i 3,4% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma, co oznacza wzrost w 1998 r. o 5,2% do 683 ml PLN z 649 mln PLN w poprzednim roku i 3,4% do 705 mln PLN w 1999 r. Wzrost w 1998 r. był głównie spowodowany wzrostem sprzedaży innych produktów przy zmniejszającej się sprzedaży asfaltów i olejów smarowych. Wykazana w Skonsolidowanych Sprawozdaniach Finansowych pro forma sprzedaż asfaltów spadła w 1998 r., gdyż ich produkcja została przesunięta z Rafinerii Trzebinia do niekonsolidowanej spółki Bitrex należącej do Grupy PKN ORLEN. Przyczyną spadku sprzedaży olejów smarowych w 1998 r. była utrata udziału w rynku konfekcjonowanych olejów smarowych przez byłą CPN, co przyczyniło się także do zmniejszonego wolumenu sprzedaży tych produktów w roku 1999.

Przychody ze sprzedaży petrochemikaliów, które stanowiły w latach 1997, 1998, 1999 odpowiednio 9,3%, 8,5% i 6,3% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma, zmniejszyły się w 1998 r. o 8,5% z 1.527 mln PLN w 1997 r. do 1.398 mln PLN, a następnie o 8,3% do 1.282 mln PLN w 1999 r. Zmniejszenie przychodów ze sprzedaży petrochemikaliów w 1998 r. było głownie spowodowane przez około 11,4-proc. spadek cen petrochemikaliów w tym roku, podczas gdy wolumeny sprzedaży pozostawały stosunkowo stabilne. Spadek cen petrochemikaliów odzwierciedlał pogorszenie koniunktury na rynku wyrobów petrochemicznych.

Przychody ze sprzedaży innych produktów i materiałów (głównie produktów niepaliwowych na stacjach paliw oraz ropy naftowej innym polskim rafineriom) i usług (głownie transportowych i magazynowania) stanowiły od 3,1% do 4,5% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma. W ujęciu wartościowym było to 578 mln w 1997 r., 506 mln PLN w 1998 r. oraz 929 mln PLN w 1999 r [3, s. III / 7 -8].

Teoria portfela i zarządzanie portfelem

Ten dział w swej klasycznej postaci dotyczy inwestowania w instrumenty finansowe, jednakże idee mogą być przeniesione np. na wybór przez spółkę strategii produkcyjnej. Teoria portfela zajmuje się wyborem takiego zestawu instrumentów finansowych, które dają jak najwyższy dochód, a jednocześnie obarczone są jak najmniejszym ryzykiem. Wybór portfela inwestycyjnego jest przeto zagadnieniem podejmowania decyzji w warunkach niepewności.

W tym dziale rozpatruje się również zarządzanie portfelem inwestora. Oprócz zastosowania rezultatów teorii portfela ważne znaczenie ma tu określenie profilu inwestora, w szczególności jego skłonność do ryzyka; wprowadza się tu zatem elementy analizy psychologicznej.

Pojęcie i istota inwestycji, klasyfikacje inwestycji

Termin inwestycja może mieć więcej niż jedno znaczenie. W ekonomii odnosi się do zakupu fizycznego aktywu, na przykład nabycia przez przedsiębiorstwo fabryki, wyposażenia lub zapasów, lub zakupu domu przez indywidualnego nabywcę. Dla specjalisty słowo to oznacza zakup akcji lub obligacji (lub może nawet domu), ale prawdopodobnie nie określa zakupu fabryki, wyposażenia lub zapasów.

W obu przypadkach kupujący (nabywca indywidualny lub przedsiębiorstwo) chce posiadać rentowne aktywa. Różnica w definicji tkwi w globalnej zmianie w aktywach będących źródłem dochodu wynikającego z dokonania inwestycji. Kiedy firma inwestuje w fabrykę lub wyposażenie, wzrasta jej kapitał produkcyjny netto. Ten wzrost na ogół nie występuje, gdy nabywcy indywidualni kupują akcje i obligacje. Zamiast tego, każdej inwestycji, dokonanej przez kupującego odpowiada „deinwestycja” po stronie sprzedającego. Kupujący i sprzedający prowadzą handel aktywami: sprzedający zamienia papiery wartościowe na gotówkę, a kupujący na akcje i obligacje. Rynek, na którym odbywają się transakcje, nazywa się rynkiem wtórnym. Inwestycja w sensie ekonomicznym ma miejsce jedynie wtedy, gdy papiery wartościowe są emitowane i sprzedawane na rynku pierwotnym. Wtedy i tylko wtedy firma otrzymuje pieniądze, których następnie może użyć do zakupu fabryki, wyposażenia lub zapasów.

Zazwyczaj termin „inwestycja” używa się w znaczeniu specjalistycznym. Zakupy aktywów w celu gromadzenia wartości, są nazywane inwestycją, nawet jeśli w ogólnej sumie aktywów następuje jedynie przeniesienie własności ze sprzedającego na kupującego. Zakupy akcji, obligacji, spekulacyjnych opcji, kontraktów towarowych, a nawet antyków, znaczków lub nieruchomości są uważane za inwestycje, jeśli tylko zamiarem indywidualnego nabywcy jest gromadzenie wartości, są one dla niego inwestycjami [7, s.6].

Podstawowym warunkiem zapewnienia pozycji oraz ekspansji rynkowej firmy jest nie tylko sprawność bieżącego zarządzania, lecz również podejmowanie optymalnych decyzji dotyczących rozwoju i źródeł jego finansowania. Od trafności tych decyzji zależy bowiem perspektywiczna konkurencyjność przedsiębiorstwa, jego udział w rynku i możliwość generowania zysków.

Rozwój firmy dokonuje się zasadniczo poprzez realizację określonych przedsięwzięć inwestycyjnych (rozwojowych). Inwestowanie jest procesem długotrwałym. Wymaga ono zgromadzenia kapitału niezbędnego do sfinansowania początkowych nakładów, które przyniosą efekt zawsze z pewnym opóźnieniem.

Przedsięwzięcia rozwojowe mogą dotyczyć zarówno zmian wielkości produkcji, jej jakości i struktury asortymentowej, obniżki kosztów, zmiany źródeł zaopatrzenia i kierunków zbytu, jak też powiązań z innymi firmami, a także wspólnych inwestycji, lokowania nadwyżek kapitału poza firmą macierzystą czy też innych form działania.

W literaturze przedmiotu spotyka się szereg kryteriów klasyfikacji przedsięwzięć inwestycyjnych. W celu zilustrowania problemu zaprezentuję jedną z nich. Pozwala ona wyróżnić [4, s.11-13]:

1)                inwestycje odtworzeniowe – polegające na zastępowaniu zużytych lub przestarzałych urządzeń nowymi; są to inwestycje stosunkowo najmniej ryzykowne, których celem jest przede wszystkim zapobieżenie wzrostowi kosztów związanych z procesem starzenia się majątku,

2)                inwestycje modernizacyjne – nastawione głównie na zmniejszenie kosztów wytwarzania wyrobów i przeprowadzane zazwyczaj łącznie z inwestycjami odtworzeniowymi,

3)                inwestycje innowacyjne – służące modyfikacji wytwarzanych dotychczas wyrobów,

4)                inwestycje rozwojowe – obejmujące dwa rodzaje przedsięwzięć:

a)                 mające na celu zwiększenie szeroko rozumianego potencjału produkcyjnego w znaczeniu wydajności parku maszynowego, rozwoju sieci handlowej, zróżnicowania kanałów dystrybucji,

b)                służące wdrażaniu do produkcji nowych wyrobów, lepiej zaspakajających istniejące potrzeby potencjalnych nabywców lub powodujących powstawanie nowych, dotychczas nie znanych potrzeb,

5)                inwestycje strategiczne – o charakterze:

a)                 defensywnym – zmierzające do ochrony przedsiębiorstwa przed działaniem konkurencji lub przed niekorzystnymi warunkami narzucanymi przez dostawców,

b)                ofensywnym – służące umocnieniu pozycji firmy na rynku poprzez np. tworzenie filii, wchodzenie w związki kooperacyjne, przejmowanie konkurentów na drodze fuzji,

c)                 defensywno – ofensywnym; przykładem takich działań mogą być prace badawcze, poszukiwania geologiczne itp.

6)                inwestycje dotyczące ustroju społecznego – służące zapewnianiu możliwie najlepszych warunków personelowi firmy, zarówno w czasie pracy, jak i poza nią,

7)                inwestycje dotyczące interesu publicznego – obejmujące m.in. wydatki związane z ochroną środowiska naturalnego, tworzeniu funduszy służących finansowaniu badań naukowych, szeroko rozumianym mecenatem przedsiębiorstw w dziedzinie kultury, edukacji itp.

Nie wszystkie z wymienionych rodzajów przedsięwzięć inwestycyjnych przynoszą firmie bezpośrednie korzyści. Niektóre z nich są związane z określonymi przepisami prawnymi (np. wydatki na ochronę środowiska), inne służą tworzeniu pozytywnego image firmy. Najważniejsze jednak z punktu widzenia zagwarantowania rozwoju przedsiębiorstwa, są decyzje inwestycyjne kształtujące jego możliwości produkcyjne oraz determinujące przyszłą pozycję na rynku. Rezultatem tych decyzji jest opracowanie planu inwestycyjnego firmy.

Analiza papierów wartościowych

W analizie papierów wartościowych wyróżnia się trzy odrębne podejścia, którymi są:

  • analiza fundamentalna; w jej ramach dokonuje się m.in. określenia wartości „wewnętrznej” akcji (lub innego papieru wartościowego);
  • analiza techniczna; jest to analiza – za pomocą wykresów lub prostych wskaźników ilościowych –kursów papierów wartościowych w przeszłości;
  • statystyczna analiza dochodu i ryzyka papierów wartościowych.

Metody oceny efektywności inwestycji

Powyższe uwarunkowania sprawiają, że maksymalizacja zysku, stanowiąca podstawowe kryterium wyboru dla decyzji krótkookresowych, w przypadku decyzji inwestycyjnych takiego kryterium nie stanowi, a jest jedynie kryterium pomocniczym. Potrzeba uwzględniania w tych decyzjach czynników czasu i ryzyka, skłania do przyjęcia jako kryterium oceny przedsięwzięć inwestycyjnych raczej optymalizacji zysku, która zagwarantuje rozwój firmy w dłuższym horyzoncie czasowym i powiększy jej wartość. Opłacalna będzie więc realizacja tych przedsięwzięć, które podnoszą wartość firmy, a więc zapewniają jej rozwój w przyszłości.

Koniecznym warunkiem właściwego funkcjonowania rachunku ekonomicznego, opartego na kryterium wartości firmy, jest istnienie w gospodarce przejrzystych stosunków własnościowych. Wartość przedsiębiorstwa może bowiem być przedmiotem maksymalizacji tylko wtedy, gdy można w sposób nie budzący wątpliwości zidentyfikować jego właściciela, który jest zainteresowany powiększeniem swojego stanu posiadania i ma możliwość obrony własnych interesów [2, s. 9].

Wyznaczanie odpowiedniego kryterium oceny przedsięwzięć oraz zastosowanie właściwych metod rachunku opłacalności, przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, pozwala wytyczyć prawidłowe kierunki rozwoju firmy, gwarantujące maksymalizację jej wartości. Wykorzystanie tych metod wymaga jednak, w pierwszej kolejności, opracowania prognozy przepływów pieniężnych charakteryzujących badane przedsięwzięcia rozwojowe w poszczególnych latach ich realizacji i funkcjonowania.