Przychody

Największym składnikiem przychodów ze sprzedaży w całym okresie 1997-1999 była sprzedaż paliw (w tym przede wszystkim benzyn, olejów napędowych, lekkiego oleju opałowego, ciężkiego oleju opałowego, paliwa lotniczego JET A-1 oraz LPG). Mniejsze znaczenie miała sprzedaż petrochemikaliów i innych produktów rafineryjnych (w tym asfaltów, olejów smarowych i bazowych).

Sprzedaż paliw stanowiła w latach 1997 – 1999 kolejno 83,3%, 84,2%, 85,8% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma Grupy PKN ORLEN. Przychody ze sprzedaży paliw wzrosły z 13.713 mln PLN w 1997 r. do 13.763 mln PLN w 1998 r. i do 17.561 mln PLN w 1999 r. W 1998 r. zanotowano nieznaczny wzrost przychodów ze sprzedaży paliw wg PSR pomimo ogólnego spadku cen paliw na rynkach światowych (wynikającego z poważnego spadku cen ropy naftowej, który w przypadku ropy Brent Dated wyniósł 33,9%) oraz niewielkiego spadku wolumenów paliw sprzedanych w tym okresie. Przyrost nastąpił wskutek wzrostu podatku akcyzowego w tym okresie. Spadek wolumenów paliw sprzedanych w 1998 r. odzwierciedla wzrost konkurencji ze strony zagranicznych firm naftowych na polskim rynku detalicznym. Wzrost sprzedaży w 1998 r. był głownie spowodowany przez wzrost sprzedaży benzyn o 4,2% z 7.141 mln PLN w 1997 r. do 7.438 mln PLN w 1998 r. Największą, zmianą (niemal 6. krotny wzrost) wartości przychodów ze sprzedaży odnotowano w przypadku benzyny U95. Udział przychodów ze sprzedaży U95 w przychodach ze sprzedaży benzyn wzrósł w 1998 r. do 7,8%, w porównaniu z 1,4-proc. udziałem w 1997 r. Również znacząco (o 22,1%) wzrosły przychody benzyny Eurosuper 95, której udział w przychodach ze sprzedaży benzyn wzrósł w 1998 r. do 50,2%. W 1999 r. na wzrost przychodów ze sprzedaży paliw największy wpływ miął ponad 45-proc. wzrost wartości przychodów ze sprzedaży benzyny Eurosuper 95 (o 45,5%), której udział w licznej sprzedaży paliw (w ujęciu wartościowym) wzrósł z 27,2% w 1998 r. do 31,0% w 1999 r. Stało się to głownie kosztem zmniejszenia się wartości przychodów ze sprzedaży benzyny E94, której udział w wartości sprzedanych paliw zmniejszył się z18,6% w 1998 r. do 11,3% w 1999 r. Przyczyną tego zjawiska jest zastępowanie benzyny ołowiowej E94 benzyny U95 (w 1999 r. wzrost wartości przychodów ze sprzedaży o 71,8% w porównaniu z rokiem poprzednim) i wprowadzanie na rynek nowych samochodów przystosowanych tylko do benzyny bezołowiowej. W przypadku olejów napędowych Grupa PKN ORLEN odnotowała w 1999 r. znaczący wzrost wartości przychodów ze sprzedaży (o 29,6% w stosunku do roku poprzedniego), a ich udział w wartości przychodów ze sprzedaży paliw utrzymał się na poziomie 36,5%.

Przychody ze sprzedaży innych produktów rafineryjnych wynosiły w kolejnych latach 1997-1999 odpowiednio 3,9%, 4,2 %, i 3,4% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma, co oznacza wzrost w 1998 r. o 5,2% do 683 ml PLN z 649 mln PLN w poprzednim roku i 3,4% do 705 mln PLN w 1999 r. Wzrost w 1998 r. był głównie spowodowany wzrostem sprzedaży innych produktów przy zmniejszającej się sprzedaży asfaltów i olejów smarowych. Wykazana w Skonsolidowanych Sprawozdaniach Finansowych pro forma sprzedaż asfaltów spadła w 1998 r., gdyż ich produkcja została przesunięta z Rafinerii Trzebinia do niekonsolidowanej spółki Bitrex należącej do Grupy PKN ORLEN. Przyczyną spadku sprzedaży olejów smarowych w 1998 r. była utrata udziału w rynku konfekcjonowanych olejów smarowych przez byłą CPN, co przyczyniło się także do zmniejszonego wolumenu sprzedaży tych produktów w roku 1999.

Przychody ze sprzedaży petrochemikaliów, które stanowiły w latach 1997, 1998, 1999 odpowiednio 9,3%, 8,5% i 6,3% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma, zmniejszyły się w 1998 r. o 8,5% z 1.527 mln PLN w 1997 r. do 1.398 mln PLN, a następnie o 8,3% do 1.282 mln PLN w 1999 r. Zmniejszenie przychodów ze sprzedaży petrochemikaliów w 1998 r. było głownie spowodowane przez około 11,4-proc. spadek cen petrochemikaliów w tym roku, podczas gdy wolumeny sprzedaży pozostawały stosunkowo stabilne. Spadek cen petrochemikaliów odzwierciedlał pogorszenie koniunktury na rynku wyrobów petrochemicznych.

Przychody ze sprzedaży innych produktów i materiałów (głównie produktów niepaliwowych na stacjach paliw oraz ropy naftowej innym polskim rafineriom) i usług (głownie transportowych i magazynowania) stanowiły od 3,1% do 4,5% całkowitych przychodów ze sprzedaży pro forma. W ujęciu wartościowym było to 578 mln w 1997 r., 506 mln PLN w 1998 r. oraz 929 mln PLN w 1999 r [3, s. III / 7 -8].

Teoria portfela i zarządzanie portfelem

Ten dział w swej klasycznej postaci dotyczy inwestowania w instrumenty finansowe, jednakże idee mogą być przeniesione np. na wybór przez spółkę strategii produkcyjnej. Teoria portfela zajmuje się wyborem takiego zestawu instrumentów finansowych, które dają jak najwyższy dochód, a jednocześnie obarczone są jak najmniejszym ryzykiem. Wybór portfela inwestycyjnego jest przeto zagadnieniem podejmowania decyzji w warunkach niepewności.

W tym dziale rozpatruje się również zarządzanie portfelem inwestora. Oprócz zastosowania rezultatów teorii portfela ważne znaczenie ma tu określenie profilu inwestora, w szczególności jego skłonność do ryzyka; wprowadza się tu zatem elementy analizy psychologicznej.

Pojęcie i istota inwestycji, klasyfikacje inwestycji

Termin inwestycja może mieć więcej niż jedno znaczenie. W ekonomii odnosi się do zakupu fizycznego aktywu, na przykład nabycia przez przedsiębiorstwo fabryki, wyposażenia lub zapasów, lub zakupu domu przez indywidualnego nabywcę. Dla specjalisty słowo to oznacza zakup akcji lub obligacji (lub może nawet domu), ale prawdopodobnie nie określa zakupu fabryki, wyposażenia lub zapasów.

W obu przypadkach kupujący (nabywca indywidualny lub przedsiębiorstwo) chce posiadać rentowne aktywa. Różnica w definicji tkwi w globalnej zmianie w aktywach będących źródłem dochodu wynikającego z dokonania inwestycji. Kiedy firma inwestuje w fabrykę lub wyposażenie, wzrasta jej kapitał produkcyjny netto. Ten wzrost na ogół nie występuje, gdy nabywcy indywidualni kupują akcje i obligacje. Zamiast tego, każdej inwestycji, dokonanej przez kupującego odpowiada „deinwestycja” po stronie sprzedającego. Kupujący i sprzedający prowadzą handel aktywami: sprzedający zamienia papiery wartościowe na gotówkę, a kupujący na akcje i obligacje. Rynek, na którym odbywają się transakcje, nazywa się rynkiem wtórnym. Inwestycja w sensie ekonomicznym ma miejsce jedynie wtedy, gdy papiery wartościowe są emitowane i sprzedawane na rynku pierwotnym. Wtedy i tylko wtedy firma otrzymuje pieniądze, których następnie może użyć do zakupu fabryki, wyposażenia lub zapasów.

Zazwyczaj termin „inwestycja” używa się w znaczeniu specjalistycznym. Zakupy aktywów w celu gromadzenia wartości, są nazywane inwestycją, nawet jeśli w ogólnej sumie aktywów następuje jedynie przeniesienie własności ze sprzedającego na kupującego. Zakupy akcji, obligacji, spekulacyjnych opcji, kontraktów towarowych, a nawet antyków, znaczków lub nieruchomości są uważane za inwestycje, jeśli tylko zamiarem indywidualnego nabywcy jest gromadzenie wartości, są one dla niego inwestycjami [7, s.6].

Podstawowym warunkiem zapewnienia pozycji oraz ekspansji rynkowej firmy jest nie tylko sprawność bieżącego zarządzania, lecz również podejmowanie optymalnych decyzji dotyczących rozwoju i źródeł jego finansowania. Od trafności tych decyzji zależy bowiem perspektywiczna konkurencyjność przedsiębiorstwa, jego udział w rynku i możliwość generowania zysków.

Rozwój firmy dokonuje się zasadniczo poprzez realizację określonych przedsięwzięć inwestycyjnych (rozwojowych). Inwestowanie jest procesem długotrwałym. Wymaga ono zgromadzenia kapitału niezbędnego do sfinansowania początkowych nakładów, które przyniosą efekt zawsze z pewnym opóźnieniem.

Przedsięwzięcia rozwojowe mogą dotyczyć zarówno zmian wielkości produkcji, jej jakości i struktury asortymentowej, obniżki kosztów, zmiany źródeł zaopatrzenia i kierunków zbytu, jak też powiązań z innymi firmami, a także wspólnych inwestycji, lokowania nadwyżek kapitału poza firmą macierzystą czy też innych form działania.

W literaturze przedmiotu spotyka się szereg kryteriów klasyfikacji przedsięwzięć inwestycyjnych. W celu zilustrowania problemu zaprezentuję jedną z nich. Pozwala ona wyróżnić [4, s.11-13]:

1)                inwestycje odtworzeniowe – polegające na zastępowaniu zużytych lub przestarzałych urządzeń nowymi; są to inwestycje stosunkowo najmniej ryzykowne, których celem jest przede wszystkim zapobieżenie wzrostowi kosztów związanych z procesem starzenia się majątku,

2)                inwestycje modernizacyjne – nastawione głównie na zmniejszenie kosztów wytwarzania wyrobów i przeprowadzane zazwyczaj łącznie z inwestycjami odtworzeniowymi,

3)                inwestycje innowacyjne – służące modyfikacji wytwarzanych dotychczas wyrobów,

4)                inwestycje rozwojowe – obejmujące dwa rodzaje przedsięwzięć:

a)                 mające na celu zwiększenie szeroko rozumianego potencjału produkcyjnego w znaczeniu wydajności parku maszynowego, rozwoju sieci handlowej, zróżnicowania kanałów dystrybucji,

b)                służące wdrażaniu do produkcji nowych wyrobów, lepiej zaspakajających istniejące potrzeby potencjalnych nabywców lub powodujących powstawanie nowych, dotychczas nie znanych potrzeb,

5)                inwestycje strategiczne – o charakterze:

a)                 defensywnym – zmierzające do ochrony przedsiębiorstwa przed działaniem konkurencji lub przed niekorzystnymi warunkami narzucanymi przez dostawców,

b)                ofensywnym – służące umocnieniu pozycji firmy na rynku poprzez np. tworzenie filii, wchodzenie w związki kooperacyjne, przejmowanie konkurentów na drodze fuzji,

c)                 defensywno – ofensywnym; przykładem takich działań mogą być prace badawcze, poszukiwania geologiczne itp.

6)                inwestycje dotyczące ustroju społecznego – służące zapewnianiu możliwie najlepszych warunków personelowi firmy, zarówno w czasie pracy, jak i poza nią,

7)                inwestycje dotyczące interesu publicznego – obejmujące m.in. wydatki związane z ochroną środowiska naturalnego, tworzeniu funduszy służących finansowaniu badań naukowych, szeroko rozumianym mecenatem przedsiębiorstw w dziedzinie kultury, edukacji itp.

Nie wszystkie z wymienionych rodzajów przedsięwzięć inwestycyjnych przynoszą firmie bezpośrednie korzyści. Niektóre z nich są związane z określonymi przepisami prawnymi (np. wydatki na ochronę środowiska), inne służą tworzeniu pozytywnego image firmy. Najważniejsze jednak z punktu widzenia zagwarantowania rozwoju przedsiębiorstwa, są decyzje inwestycyjne kształtujące jego możliwości produkcyjne oraz determinujące przyszłą pozycję na rynku. Rezultatem tych decyzji jest opracowanie planu inwestycyjnego firmy.

Analiza papierów wartościowych

W analizie papierów wartościowych wyróżnia się trzy odrębne podejścia, którymi są:

  • analiza fundamentalna; w jej ramach dokonuje się m.in. określenia wartości „wewnętrznej” akcji (lub innego papieru wartościowego);
  • analiza techniczna; jest to analiza – za pomocą wykresów lub prostych wskaźników ilościowych –kursów papierów wartościowych w przeszłości;
  • statystyczna analiza dochodu i ryzyka papierów wartościowych.

Metody oceny efektywności inwestycji

Powyższe uwarunkowania sprawiają, że maksymalizacja zysku, stanowiąca podstawowe kryterium wyboru dla decyzji krótkookresowych, w przypadku decyzji inwestycyjnych takiego kryterium nie stanowi, a jest jedynie kryterium pomocniczym. Potrzeba uwzględniania w tych decyzjach czynników czasu i ryzyka, skłania do przyjęcia jako kryterium oceny przedsięwzięć inwestycyjnych raczej optymalizacji zysku, która zagwarantuje rozwój firmy w dłuższym horyzoncie czasowym i powiększy jej wartość. Opłacalna będzie więc realizacja tych przedsięwzięć, które podnoszą wartość firmy, a więc zapewniają jej rozwój w przyszłości.

Koniecznym warunkiem właściwego funkcjonowania rachunku ekonomicznego, opartego na kryterium wartości firmy, jest istnienie w gospodarce przejrzystych stosunków własnościowych. Wartość przedsiębiorstwa może bowiem być przedmiotem maksymalizacji tylko wtedy, gdy można w sposób nie budzący wątpliwości zidentyfikować jego właściciela, który jest zainteresowany powiększeniem swojego stanu posiadania i ma możliwość obrony własnych interesów [2, s. 9].

Wyznaczanie odpowiedniego kryterium oceny przedsięwzięć oraz zastosowanie właściwych metod rachunku opłacalności, przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, pozwala wytyczyć prawidłowe kierunki rozwoju firmy, gwarantujące maksymalizację jej wartości. Wykorzystanie tych metod wymaga jednak, w pierwszej kolejności, opracowania prognozy przepływów pieniężnych charakteryzujących badane przedsięwzięcia rozwojowe w poszczególnych latach ich realizacji i funkcjonowania.

Wybór kierunków inwestowania

Ogół decyzji rozwojowych można podzielić na trzy zasadnicze grupy [1, s.106]:

1)    decyzje służące akceptacji lub odrzuceniu konkretnego projektu inwestycyjnego; jest to tzw. bezwzględna ocena opłacalności inwestycji, informująca czy realizacja danego przedsięwzięcia będzie dla firmy opłacalna,

2)    decyzje dotyczące klasyfikacji, stanowiące wyraz tzw. względnej oceny opłacalności; decyzje te podejmuje się wówczas, gdy założony cel można osiągnąć realizując jedno z wielu przedsięwzięć i zachodzi potrzeba wyboru najbardziej opłacalnego wariantu inwestycyjnego,

3)    decyzje odnoszące się do programowania, odzwierciedlające wybór najkorzystniejszego programu rozwoju firmy; program ten tworzy się uwzględniając z jednej strony środki będące w dyspozycji przedsiębiorstwa, z drugiej zaś wszystkie potencjalne kierunki rozwoju i związane z nimi projekty inwestycyjne; decyzje dotyczące „programowania” określają zatem, optymalny z punktu widzenia firmy, zbiór przedsięwzięć rozwojowych przyjętych do realizacji.

Decyzje dotyczące rozwoju firmy, bez względu na ich rodzaj, muszą się opierać na z góry określonych i zobiektyzowanych kryteriach. Głównym narzędziem, stanowiącym podstawę podejmowania tych decyzji, jest rachunek opłacalności przedsięwzięć rozwojowych.

Analiza badań prowadzonych w dziedzinie finansów w krajach rozwiniętych pozwala na wyodrębnienie kilku podstawowych działów, w których analizuje się inwestycje oraz które dotyczą zarządzania finansami. Działami tymi są:

  1. Otoczenie prawne i finansowe.

Dział ten obejmuje po pierwsze, prawne aspekty otoczenia spółki, m.in. system bankowy, system podatkowy, a po drugie, charakterystykę rynków finansowych, m.in. giełd papierów wartościowych i obrotu poza giełdowego, jak również charakterystykę różnych instrumentów finansowych (w tym papierów wartościowych) występujących na tych rynkach.

—————

[1] Colasse Bernard, La rentabilite de lentreprise, Analyse, prevision et controle, Dunod, Paris 1977

Ocena możliwości inwestycyjnych dużego przedsiębiorstwa na przykładzie PKN ORLEN

Problemem poruszonym w mojej pracy jest ocena możliwości inwestycyjnych dużego przedsiębiorstwa, jakim jest Grupa Kapitałowa Polski Koncern Naftowy ORLEN S.A..

         W rozdziale pierwszym zająłem się teoretycznymi zasadami zarządzania inwestycjami. Znajduje się w nim pojęcie, istota oraz klasyfikacje inwestycji. Wymieniłem tu rodzaje kierunków inwestowania i metody oceny efektywności inwestycji.

W drugim rozdziale przedstawiłem analizę stanu finansowo – gospodarczego PKN ORLEN S.A., oraz jej ogólną charakterystykę. Są tu wyniki działalności z przełomu lat 1997 – 99 opisane na podstawie „Dokumentu Informacyjnego” PKN ORLEN S.A.. Przedstawiłem tu przychody, koszty operacyjne oraz zyski przedsiębiorstwa. Miejsce swoje znalazł tu także opis płynności i zasobów kapitałowych, jak również nakładów inwestycyjnych.

         W rozdziale trzecim przeprowadziłem analizę kondycji finansowej przedsiębiorstwa i ocenę zamierzeń inwestycyjnych. Ocenę możliwości realizacji zamierzeń inwestycyjnych oparłem na podstawie analizy wskaźnikowej, tzn. wskaźnika płynności finansowej, zadłużenia i zyskowności. W rozdziale tym można znaleźć także wewnętrzne i zewnętrzne czynniki istotne dla rozwoju Grupy PKN ORLEN S.A.

Wskaźniki płynności finansowej

Wskaźniki płynności finansowej charakteryzują zdolność firmy do terminowego regulowania zobowiązań. W ramach tej grupy najczęściej wykorzystywane w praktyce to: wskaźnik bieżącej płynności finansowej oraz szybki wskaźnik płynności finansowej.

Wskaźnik bieżącej płynności jest zdefiniowany następująco:

                           środki obrotowe

WBP =     ——————————————-

                   zobowiązania krótkoterminowe

Wskaźnik ten informuje o stopniu w jakim firma będzie w stanie spłacić bieżące zadłużenie, wyrażany jest jako mnożnik. Przyjmuje się, że wartość tego wskaźnika powinna oscylować w przedziale 1,5 – 2,0. jeżeli wartość tego wskaźnika jest niższa od 1,5 to fakt ten może oznaczać, że przedsiębiorstwo działa z dnia na dzień i może mieć kłopoty z regulowaniem zobowiązań krótkoterminowych. Natomiast jeżeli wartość wskaźnika jest powyżej 2,0, to również może świadczyć o niekorzystnych zjawiskach ponieważ przedsiębiorstwo utrzymuje zbyt dużo środków obrotowych w stosunku do wymagalnych zobowiązań ( nadmiar wolnych środków finansowych, które można było zainwestować w bardziej korzystne przedsięwzięcie ). Ponieważ w wartości środków obrotowych uwzględniana jest wartość zapasów wyrobów gotowych oraz materiałów i surowców, które nie zawsze mogą być szybko zamienione na gotówkę, często obliczany jest szybki wskaźnik płynności finansowej. Zdefiniowany jest on następująco:

środki obrotowe – zapasy

WSZP =       —————————————-

zobowiązania krótkoterminowe

Szybki wskaźnik płynności finansowej powinien oscylować w przedziale 1,2 – 1,5. Jeżeli szybki wskaźnik płynności jest niski, a bieżącej wysoki, może to oznaczać, że przedsiębiorstwo utrzymuje zbyt wysoki poziom zapasów lub ma problemy ze zbyciem gotowych towarów. Analizując różnice w poziomie tych wskaźników należy uwzględnić fakt, że w niektórych branżach wysoki poziom zapasów może być koniecznością spowodowanych ich specyfiką [6, s. 134].

Tabela 6.SKONSOLIDOWANY BILANS PRO FORMA
AKTYWA                                                                                                                1999               1998                1997
Majątek trwały 7749276 6520787 5301224
1. Wartości niematerialne i prawne 59812 36592 29630
2. Wartość firmy z konsolidacji 2328 1922 -
3. Rzeczowy majątek trwały 6945982 5846908 4719066
4. Finansowy majątek trwały 735842 632160 540563
- akcje i udziały w jednostkach objętych konsolidacją metod praw i własności 292743 277024 264269
5. Należności długoterminowe 5312 3205 11965

Majątek obrotowy

3536826 2331213 2781729
1. Zapasy 2039031 1271887 1517931
2. Należności krótkoterminowe 1318511 790686 784799
3. Akcje (udziały) własne do zbycia - - -
4. Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 2219 28153 206358
5. Środki pieniężne 177065 240487 272641

Rozliczenia międzyokresowe

291833 277033 121185
1. Z tytułu odroczonego podatku dochodowego 21786 - -
2. Pozostałe rozliczenia międzyokresowe 270047 277033 121185

Aktywa razem

11577935 9129033 8204138

PASYWA                                                              1999       1998     1997

Kapitał własny 6327807 5590647 4954210
1. Kapitał akcyjny 525221 525221 525221
2. Należne wpłaty na poczet kapitału akcyjnego - - -
3. Kapitał zapasowy 3954153 3147873 2415695
4. Kapitał rezerwowy z aktualizacji wyceny 771211 799148 816743
5. Pozostałe kapitały rezerwowe 53542 53543 53501
6. Różnice kursowe z przeliczenia oddziałów (zakładów) zagranicznych - - -

7. Różnice kursowe z konsolidacji

4 4 4
8. Nie podzielony zysk lub nie pokryta strata z lat ubiegłych 209358 377510 348794
9. Zysk (strata) netto 814318 687348 794252

Rezerwa kapitałowa z konsolidacji

245 - 5511

Kapitał własny akcjonariuszy (udziałowców) mniejszościowych

147245 118682 99119

Rezerwy

707577 657789 563432

1. Rezerwy na podatek dochodowy

102887 110352 25162
2. Pozostałe rezerwy 604690 547437 538270

Zobowiązania

4236048 2637788 2452785
1. Zobowiązania długoterminowe

924947

637225 700463

2. Zobowiązania krótkoterminowe

3311101 2000563

1752322

Rozliczenia międzyokresowe i przychody przyszłych okresów

159013 124127 129081

Pasywa razem

11577935 9129033 8204138

Źródło: Dokument Informacyjny PKN ORLEN S.A., [s. IV / 20].

WSKAŹNIK BIEŻĄCEJ PŁYNNOŚCI FINANSOWEJ:

Majątek obrotowy:

– r. 1999 –            3 536 826 tys. PLN

– r. 1998 –            2 331 213 tys. PLN

– r. 1997 –            2 781 729 tys. PLN

Zobowiązania krótkoterminowe:

– r. 1999 –            3 311 101 tys. PLN

– r. 1998 –            2 000 563 tys. PLN

– r. 1997 –            1 752 322 tys. PLN

W roku 1999

WBP = = 1,07

W roku 1998

WBP =1,17

W roku 1997

WBP = 1,59

WSKAŹNIK SZYBKIEJ PŁYNNOŚCI FINANSOWEJ:

Zapasy:

– r. 1999 –             2 039 031 tys. PLN

– r. 1998 –             1 271 887 tys. PLN

– r. 1997 –             1 517 931 tys. PLN

W roku 1999

WSZP = 0,45

W roku 1998

WSZP = 0,53

W roku 1997

WSZP = 0,72

W latach 1997 –99 wartość wskaźnika płynności bieżącej i szybkiej stale się obniżała, przy czym ich spadek nie był równomierny. W roku 1998 zobowiązania krótkoterminowe wzrosły o 14,2%, a wskaźniki bieżącej i szybkiej płynności finansowej spadły o 26,5%. Natomiast w roku 1999 zobowiązanie krótkoterminowe wzrosło aż o 65,5%. Wskaźnik bieżącej płynności spadł o 8,5% , a wskaźnik szybkiej płynności spadł o 15%.

Wskaźnik bieżącej płynności finansowej wskazuje, ile razy można spłacić zobowiązania krótkoterminowe majątkiem obrotowym wraz z rozliczeniami międzyokresowymi [9, s.106]. W przypadku firmy PKN ORLEN S.A. w badanym przedziale czasu najwyższą wartość osiągnął on w roku 1997, a mianowicie 1,59. oznacza to, że jej majątek obrotowy i rozliczenia międzyokresowe były warte 1,59 razy tyle, co zobowiązania. W kolejnych latach wskaźnik ten stopniowo zaniżał się, osiągając wartości w roku 1998 1,17 , a w 1999 r. najniższą 1,07.

Analiza techniczna, a analiza fundamentalna

Powszechnie przyjmuje się, że analiza fundamentalna powinna odpowiedzieć na pytanie: Co kupić. A kolei analiza techniczna ma udzielić odpowiedzi na dwa pytanie kiedy kupić i kiedy sprzedać. Należy zauważyć, że wielu analityków fundamentalnych pozytywnie wyraża się o roli, jaką na współczesnym rynku kapitałowym odgrywa analiza techniczna.

Połączona technika – analiza techniczna i analiza fundamentalna

Istnieje liczne grono inwestorów, w tym także profesjonalnych, którzy przy podejmowaniu określonych decyzji inwestycyjnych jednocześnie posługują się analizą techniczną jak i fundamentalną.

 

W tym, bowiem przypadku dobór walorów do portfela inwestycyjnego następuje najczęściej w dwu fazach:

  • Wybór wstępnej listy spółek spełniających określone kryteria fundamentalne np. pewna wysokość stopy dywidendy, odpowiednia wartość ratingu uznanej agencji ratingowej, stopa wzrostu rocznych przychodów netto ze sprzedaży w poszczególnych okresach obrachunkowych. Bardzo często ten etap określany jest mianem screeningu.
  • Przeprowadzenie analizy technicznej wykresów akcji wyselekcjonowanych w pierwszym etapie i podjęcie ostatecznych decyzji inwestycyjnych dotyczących zakupu lub sprzedaży akcji poszczególnych firm[1].

Zdecydowanym orędownikiem inwestowania na bazie analizy technicznej i fundamentalnej jest M. Chaikin twórca kilku powszechnie używanych oscylatorów.

Podobnie przeprowadza swoje inwestycje inny doskonale znany inwestorom T. De Marc, twórca jednego z najbardziej popularnych oscylatorów analizy technicznej – Ultimate oraz T. Dorsey, który kilkakrotnie w swojej pracy porusza problem istotności zagadnień rozwiązywanych przez analizę techniczną i fundamentalną. Wg niego w portfelu inwestycyjnym powinny znaleźć się tylko walory o silnych fundamentach, ale dobrane wg kryteriów analizy technicznej[2].

Także legendarny V. Sperandeo sugeruje posługiwanie się obiema połączonymi technikami: „Ci, którzy wkomponują tego rodzaju metody techniczne w szerszy system zawierający suchą i rozsądną ekonomiczną analizę fundamentalną oraz dokładne oszacowanie konkretnych akcji i towarów, wyjdą na tym zupełnie dobrze”. Jego zdaniem ortodoksyjni zwolennicy każdej ze szkół: czysto technicznej i czysto fundamentalnej, nie zarabiają wielkich pieniędzy.

W literaturze poświęconej analizie fundamentalnej spotyka się coraz częściej poglądy, że obecna cena akcji jest funkcją czynników fundamentalnych (tj. wewnętrznej wartości akcji WWA) i obecnej sytuacji na rynku akcji. Zauważmy, że ta druga zmienna nawiązuje do metod stosowanych przez analizę techniczną. Stanowi to istotny przełom we wcześniejszym stanowisku analityków fundamentalnych całkowicie odrzucających wskazania analizy technicznej.



[1] Borowski K., „Wyznaczanie punktów zwrotnych indeksu Wig przy pomocy wybranych metod analizy czasowej”

[2] Dorsey T., „Wykresy punktowo – symboliczne”, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1998

Analiza fundamentalna

Do podstawowych wad analizy fundamentalnej można zaliczyć:

  1. założenie, że spółka, której zyski rosły do tej pory, będzie umacniać się nadal – zyski spółek nie rosną, dlatego, że robiły to w niedalekiej przeszłości, lecz dlatego, że spółki są znakomicie zarządzane, dysponują coraz lepszą technologią i są świetnie promowane,
  2.  założenie, że tempo wzrostu utrzyma się na obecnym poziomie,
  3. domniemanie, że w życiu gospodarczym nie występują żadne fluktuacje – w gospodarce kapitalistycznej występują ekspansje i recesje, których skutki odczuwają niemal wszystkie przedsiębiorstwa,
  4. brak uwzględnienia faktu, że ceny rynkowe wyprzedzają wiedzę fundamentalną,
  5. jedną z poważniejszych wad analizy fundamentalnej jest przyjmowane założenie o utrzymaniu się obecnych tendencji ujawnianych w raportach finansowych. W prawdziwym życiu gospodarczym tendencje się zmieniają, co powoduje, że prognozowanie staje się znacznie utrudnione.

Sens analizy fundamentalnej polega nie na wskazaniu firm dobrych, ale na wyselekcjonowaniu spółek, które są lepsze niż ktokolwiek może przypuszczać, czy też sądzić. Analogicznie firmy kiepsko postrzegane przez rynek mogą stanowić doskonałe okazje inwestycyjne, jeśli oczywiście nie są aż tak złe jak to się powszechnie wydaje. Nie wystarczy, zatem przeprowadzenie dobrej analizy fundamentalnej – zarobić można jedynie wtedy, kiedy przeprowadzona analiza jest lepsza niż analiza konkurencji.

Przeciwnicy analizy fundamentalnej bardzo często podważają możliwość uwzględnienia bardzo dużej liczby różnego rodzaju ryzyk w sporządzanej wycenie spółki, w tym m.in. ryzyka stopy procentowej związane ze zmianą podstawowych stóp procentowych na rynku, ryzyka kursów walut na rynku, ryzyka siły nabywczej – zwane też ryzykiem inflacji, ryzyka politycznego związanego ze zmianami legislacyjnymi, podatkowymi itp.