Archiwum autora: prace

Zasady analizy wskaźnikowej

Rozwinięciem wstępnej analizy podstawowych dokumentów finansowych, dających ogólny obraz sytuacji finansowej przedsiębiorstwa jest analiza wskaźnikowa. Jest ona jednym z podstawowych elementów analizy finansowej. Przedmiotem  badania analizy wskaźnikowej są relacje zachodzące pomiędzy poszczególnymi elementami bilansu, w przekroju pionowym i poziomym oraz rachunku wyników. Dla tego celu konstruuje się różnego rodzaju wskaźniki posługujące się danymi opartymi na sprawozdaniach finansowych.

Analiza wskaźnikowa (Ratio Analysis) obejmuje następujące etapy badań[1]:

  • wybór dziedziny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, która ma być przedmiotem oceny,
  • dobór wskaźników i współczynników ekonomicznych reprezentatywnych dla badanej dziedziny,
  • weryfikację wskaźników i współczynników,
  • skorygowanie sposobu mierzenia wskaźnika i współczynnika lub ustalenie dodatkowych wskaźników i współczynników, pozwalających uzyskać dokładny i obiektywny obraz analizowanych zjawisk,
  • obliczenie wskaźnika i/lub współczynnika na podstawie zweryfikowanych mierników oraz postawienie diagnozy i sformułowanie decyzji.

Wskaźniki finansowe konstruowane i klasyfikowane mogą być w różny sposób. Na świecie jak i w naszym kraju najszersze zastosowane zyskała poniżej przedstawiona klasyfikacja[2]:

  • wskaźniki płynności,
  • wskaźniki zadłużenia i obsługi długu,
  • wskaźniki efektywności (wykorzystania) aktywów,
  • wskaźniki rentowności (zyskowności),
  • wskaźniki reakcji rynkowej.

W analizie wskaźnikowej największą rolę odgrywa analiza porównawcza oraz analiza trendu[3].

Analiza porównawcza polega na wyliczeniu wskaźników na podstawie sprawozdań finansowych (lub innych danych, jeżeli są one powszechnie dostępne) i porównywaniu ich z wartością wskaźników uzyskiwanych przez inne podmioty w tej samej branży lub porównywanie ze średnimi branżowymi.

Analiza trendu natomiast polega na porównywaniu wartości wskaźników uzyskiwanych w kolejnych okresach przez badany podmiot. Analiza taka dokonywana jest zarówno w okresach obejmujących kilka lub kilkanaście lat, jak również  w układzie horyzontalnym obejmującym następujące po sobie lata.

Analiza wskaźnikowa pozwala nam w szybki i efektywny sposób uzyskać wgląd w funkcjonowanie firmy.


[1] J. Duraj, Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa 1993, s.16.

[2] J. . Gajdka, E. Walińska, Zarządzanie finansowe, F. R. R. w P., Warszawa 1998, s. 303.

[3] Tamże, s.203.

[4] Tamże, s. 205.

Wstępna analiza bilansu

Wstępna analiza bilansu przeprowadzana jest w ujęciu statycznym i dynamicznym.

Analiza w ujęciu stycznym zajmuje się badaniem struktury majątku przedsiębiorstwa i źródeł jego finansowania w wybranym momencie. Natomiast analiza w ujęciu dynamicznym zajmuję się również oceną kierunku zmian tej struktury oraz dynamiki poszczególnych elementów aktywów i pasywów poprzez porównanie danych z kilku kolejnych lat. Wstępna analiza bilansu zajmuje się badaniem:

  • struktury majątkowej na podstawie wskaźników struktury aktywów,
  • struktury kapitałowej, poprzez ustalenie wskaźników struktury pasywów,
  • struktury kapitałowo – majątkowej.

Do przeprowadzenia wstępnej analizy bilansu w ujęciu dynamicznym potrzebne są następujące mierniki:

  • wskaźniki dynamiki, które określają kierunek i stopień zmian poszczególnych elementów bilansu, w porównaniu do ich poziomu w bilansach wcześniejszych,
  • wskaźniki struktury, które wskazują na udział poszczególnych pozycji majątku i źródeł ich finansowania w ogólnych ich wielkościach.

Struktura majątku w przedsiębiorstwie

Struktura majątkowa informuje o sposobie zaangażowania kapitału przedsiębiorstwa. W badaniu tej struktury podstawowe znaczenie mają wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w określone środki gospodarcze. Najważniejsze z nich to wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w trwałe i obrotowe składniki majątku. Udział trwałych składników w majątku przedsiębiorstwa w sposób istotny zależy od rodzaju branży. Udział ten pozostaje w bezpośrednim związku z kwotą osiąganych przez przedsiębiorstwo przychodów. Im większy jest udział trwałych składników majątku w jego strukturze, tym mniejsza jest zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu[1].

Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w środki gospodarcze[2]:

Struktura kapitału w przedsiębiorstwie

W badaniu struktury kapitałów (pasywów) podstawowe znaczenie mają wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi.

Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi:

Pionową strukturę kapitałów finansujących majątek przedsiębiorstwa można właściwie ustalić posługując się wskaźnikami wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitał własny oraz wskaźnikami obciążenia zobowiązaniami długoterminowymi i krótkoterminowymi.

Struktura kapitałowo – majątkowa w przedsiębiorstwie

Przy wstępnej analizie bilansu  występują również powiązania poziome pomiędzy poszczególnymi pozycjami aktywów i pasywów.  Analiza ta pozwala na określenie poprawności zastosowania źródeł finansowania oraz ewentualnych rozbieżności sytuacji faktycznej przedsiębiorstwa w stosunku do zaleceń teorii w zakresie kształtowania struktury bilansu.

Na początku tej analizy trzeba ustalić udział kapitału własnego w finansowaniu majątku trwałego przedsiębiorstwa. Udział ten ustala się według poniższej relacji[3]:

Wskaźnik ten pokazuje, w jakiej części majątek trwały jest finansowany kapitałem własnym. Według „złotej reguły bilansowania” majątek trwały powinien być w całości, a jeszcze lepiej z pewną nadwyżką, finansowany kapitałem stałym, tj. sumą kapitału własnego i zadłużenia długoterminowego. Bardziej konserwatywna odmiana tej reguły wymaga finansowania majątku trwałego w całości kapitałem własnym. W takim przypadku wartość wskaźnika wynosiłaby 1,0. Z reguły kapitał własny finansuje całość majątku trwałego i część majątku obrotowego. Typowa wartość tego wskaźnika zawiera się w przedziale 1,0 – 1,5[4].

Stopień pokrycia majątku trwałego kapitałem stałym można wyrazić poniższą relacją:

Jeśli w przedsiębiorstwie jest prawidłowo prowadzona polityka finansowa to kwota kapitałów stałych powinna przekraczać wartość majątku trwałego o bardzo niskim stopniu płynności finansowej, zapewniając także pewne pokrycie tymi kapitałami środków obrotowych. W przeciwnym wypadku przedsiębiorstwo może bardzo łatwo stanąć w obliczu niemożności bieżącego regulowania zobowiązań płatniczych. Pozostałe środki obrotowe finansowane są kapitałami krótkoterminowymi (zobowiązaniami i kredytami). Stopień tego finansowania określa poniższa relacja:

Jeśli kapitał krótkoterminowy w pełni pokrywa majątek obrotowy, wówczas zachowana jest złota reguła bilansowania w stosunku do obrotowych składników majątku. W tym przypadku stwierdza się, że z uwagi na krótki czas związania, mogą być one finansowane z krótkoterminowego kapitału obcego.

Przestrzeganie wyżej wymienionych reguł finansowania sprzyja utrzymaniu równowagi finansowej przedsiębiorstwa, warunkującej bieżącą i przyszłą jego egzystencję.


[1] H. Błoch, Controlling, Rachunkowość zarządcza, CIM, Warszawa 1992, s. 37.

[2] M. Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, Warszawa 2000, s. 52.

[3] M. Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, Warszawa 2000, s. 53.

[4] M. Nowak, Praktyczna Ocena kondycji finansowej przedsiębiorstwa. Metody i ograniczenia, FRR w Polsce, Warszawa 1998,s. 131.

Analiza gospodarki magazynowej

Wskaźnik wykorzystania pojemności magazynu

Wskaźnik ten ukazuje nam w jakim stopniu wykorzystana jest powierzchnia przeznaczona do składowania asortymentu w stosunku do całej powierzchni magazynu.

Mvu~ Vs/Vu

Vs- pojemność składowa (m3)

Vu- pojemność użytkowa (m3)

Mvu= 65000m3/21000m3- 3,09

Ze wskaźnika możemy wywnioskować, że powierzchnia wykorzystana na magazynowanie zapasów zajmuje ok. ł/3 powierzchni całego magazynu.

Wskaźnik eksploatacji przestrzeni składowej magazynu

Znając taki miernik dowiadujemy się o stopniu wykorzystania powierzchni składowej magazynu. Firmia Selena S.A. jest prężnie rozwijającą się placówką wrażliwą na wszystkie nowinki techniczne związane z branżą chemii budowlanej, dlatego z roku na rok przybywa dużo nowego asortymentu. Z tego powodu jak i również przez rosnącą liczbę zamówień od klientów powierzchnia magazynu jest wykorzystywana w bardzo dużym stopniu. Dostawienie nowych regałów, oraz wynajęcie w okresie sezonu budowlanego dodatkowego magazynu (wyłącznie na siatkę podtynkową) ma na celu odciążenie głównej platformy.

Mev= Om/Vs

Om- wielkość obrotu magazynowego w badanym okresie (zł)

Vs- pojemność składowa (m3)

Okres czasu który został wykorzystany do obliczenia takiego składnika: lipiec- sierpień 2009r. Obrót magazynowy w tym okresie wyniósł 72000000 zł.

Mev~ 72000000/65000= 1107

Wskaźnik technicznego uzbrojenia przestrzeni magazynowej Wskaźnik ukazuje nam technologiczne zaawansowanie magazynu. Jest to stosunek całego sprzętu technicznego znajdującego się na magazynie, do ogólnej pojemności. Wartość całego wyposażenia technicznego znajdującego się na magazynie wynosi ok 800000tys zł.

Muv= Ww/Vu’

Ww- wartość wyposażenia technicznego magazynu (zł)

Vu- pojemność użytkowa magazynu (m2)

Muv= 800000/4500= 177,77

Wskaźnik wyposażenia przestrzeni magazynowej w środki transportowe Powierzchnia użytkowa magazynu firmy Selena S.A. to ok 4,5tys m2. Wskaźnik mówi nam o poziomie zmechanizowania, czyli o ilości sprzętu transportowego znajdującego się w firmie,

Mtv= Wst/Vu

Wst- wartość środków transportu magazynowego (zł)

Vu- pojemność urzytkowa magazynu (m2)

W magazynie wykorzystywanych jest 8 wózków jezdniowych (wozy paletowe z dyszlem i płatwormą dla magazyniera) o wartości 6000zł każdy, trzy wozy wysokiego składowania (60000 zł za sztukę) oraz dwa wózki jezdniowa jeden z napędem spalinowym (50000 zł), drugi z napędem elektrycznym (32000 zł)

Mtv= 310000/4500= 68,88

Wskaźnik wykorzystania czasu pracy urządzeń mechanicznych Jest to wielkość określająca stopień wykorzystania urządzeń magazynowych (mechanicznych) w stosunku do ich możliwości. W omawianym magazynie taki sprzęt jest mocno wykorzystywany. Wszystkie wózki wysokiego składowania, oraz jezdniowe posiadają zapasowe baterie. Jedynie wózek jezdniowy akumulatorowy nie ma możliwości wymiany zużytej baterii, gdyż jest ona stała. Trzeba pamiętać o jego ładowaniu w czasie, gdy jest on najmniej potrzebny.

Mwu= Tue/ Tun

Tue- efektywny czas pracy urządzeń w badanym czasie (godz)

Tun- nominalny fundusz czasu pracy urządzeń mechanicznych magazynu w badanym okresie (godz)

Badany okres obejmuje 5 dni, od poniedziałku do piątku, w czasie sezonu budowlanego, kiedy wózki eksploatowane są najwięcej. Średni efektywny czas pracy wózków wynosi 11 godzin podczas jednego dnia pracy. Każdy z wózków może być eksploatowany średnio przez 20 godzin na dobę.

Tue= 11*5=55 Tun= 20*5=100 Mwu= 55/100= 0,55

Sprzęt mechaniczny wykorzystywany jest przez ponad połowę czasu który zaleca producent. Największe nasilenie pracy tych urządzeń jest podczas realizacji zamówień. Na zmianie nocnej Większość wozów nie jest używana ze względu na brak takiej potrzeby. Współczynnik ten informuje nas o przybliżonej żywotności takich urządzeń.

Procentowy wskaźnik bezbłędnych dostaw w stosunku do ogółu wykonanych dostaw

Głównym czynnikiem kształtującym ten wskaźnik są błędy popełnione przez magazyniera składającego zlecenie i nie wykryte przez kontrolera. Liczba błędnie wysłanych zamówień znacznie się zmniejszyła przez okres dwóch lat. Każde zlecenie jest kontrolowane przez

osobę do tego przeznaczoną. Miesięcznie pracownicy wykonujący tę funkcję (dwie osoby) wykrywają ponad 1000 błędów, przy średniej ilości zamówień w miesiącu ok. 12000. Wskaźnik ten nie jest jednak wiarygodny w 100%, gdyż zdarza się, na skutek pomyłki, że klienci dostają więcej towaru niż zamawiali, bądź otrzymują asortyment wartościowszy. Wtedy w większości przypadkach nie są zgłaszane reklamacje.

Z=( DD/Do)*100%

DO- dostawy bezbłędne Do- Dostawy ogółem

Wykorzystany okres czasu do tego badania to 2 miesiące. Dokładniej mówiąc to lipiec i sierpień podczas największej ilości zamówień w roku, jak i związanym z tym największej liczbie popełnionych błędów. Poniższa tabela prezentuje ilość zleceń w danym tygodniu, j oraz błędy reklamowane przez klienta.

T 5. Liczba zleceń i błędów w miesiącach lipiec-sierpień

lipiec/sierpień  
TYDZIEŃ Liczba zleceń Liczba błędów
1 2805 7
2 2745 12
3 2649 13
4 3012 13
6 2356 8
6 2536 6
7 2788 14
8 2945 11

Źródło: Dokument firmowy

Z~(21752/21836)* 100%= 0,996

W badanym okresie współczynnik poprawności zleceń jest bardzo korzystny dla firmy. Przed rozpoczęciem działalności zarząd firmy postawił za cel, aby taki wskaźnik był w granicach 0,95. Widoczne jest prawidłowe funkcjonowanie w dziedzinie kontroli poprawności składanych zamówień.

Procentowy wskaźnik zamówień zrealizowanych z opóźnieniem Mowa tu o wszystkich zamówieniach które z jakiegoś powodu nie wyjechały w danym dniu. Zamówienie które wpływa w danym dniu (do godz. 17:00) musi być wysłane w tym samym dniu. Występują często opóźnienia związane z wysyłką zarówno z winy firmy jak i spowodowane czynnikami na które nie ma się wpływu. Najczęstszymi przyczynami takich sytuacji jest brak wystarczającej kadry magazynierów potrzebnej do realizacji wszystkich zleceń w danym dniu. Dalszoplanowe czynniki mające wpływ na kształtowanie się tego wskaźnika to przerwy w dostawie prądu, kłopoty z terminowością podstawianych samochodów przez odbiorcę, czy okres targów budowlanych, gdzie w takim okresie czasu liczba zamówień jest tak duża, że niemożliwością jest jej zrealizowanie w danym dniu. Czynnikiem odróżniającym ten wskaźnik od

Z- (Zop/Zo)*ł00%

Zop- zamówienie zrealizowane z opóźnieniem Zo- zamówienia ogółem

Poniższa tabela przedstawia stosunek ogólnej liczby zleceń do ilości zamówień, które zostały zrealizowane z opóźnieniem. Badany okres czasu to lipiec i sierpień.

T 6 Stosunek liczby zleceń do zamówień zrealizowanych po terminie

LIP1EC/SIERP1EŃ  
TYDZIEŃ Liczba zleceń Liczba opóźnionych zamówień
1 2805 0
2 2745 0
3 2649 0
4 3012 25
5 2356 0
6 2536 20
7 2788 15
8 2945 18

Źródło: Dokument firmowy

Z- (78/21836)* 100%—0,0035

Z wartości tego wskaźnika można wywnioskować, że liczba opóźnionych zleceń jest stosunkowo nie wielka. Zarząd firmy szczególny nacisk kładzie na to, aby liczba takich zleceń była jak najmniejsza, współczynnik zamówień zrealizowanych z opóźnieniem był bliski 0.

Procentowy wskaźnik zamówień zrealizowanych w niepełnym wymiarze żądanych asortymentów

W takim wypadku pod uwagę brane są tylko zlecenia zrealizowane poprawnie, jednakże nie kompletne. Braki w asortymencie zamawianych przez klienta nie są spowodowane przeoczeniem, bądź błędem w kontroli, tylko wykreśleniem danego towaru z listy pobrań. Taka sytuacja może być spowodowana brakiem towaru na magazynie wynikającym z różnicy fizycznej danego produktu ze stanem systemowym, bądź dany towar jest uszkodzony, przeterminowany, lub ze zbyt krótką datą ważności.

Wskaźnik ten ukazuje nam procent takich zleceń w danym okresie czasu.

Z™ (Zn/Zo)*100%

Zn- Zamówienia niepełne Zo- Zamówienia ogółem

Za okres badawczy przyjęto również miesiące lipiec i sierpień. Liczba zamówień, w których dokonano korekty w spisie asortymentu, a właściwie wykreślenia takich pozycji, bądź zmniejszenia ilości sztuk danego produktu na okres tego czasu wynosi 213 zleceń.

Z* (213/21836)* 100%= 0,0097

Duża liczba takich zleceń w tych miesiącach wynika przede wszystkim z faktu iż jest to połowa roku, a stany magazynowe nie są zaktualizowane. Często produkty uszkodzone nie są ściągane ze stanu. Zdarza się czasem, że towar reklamacyjny jest przyjmowany fizycznie na magazyn, a nikt się nie zatroszczy o aktualizację w systemie.

Rachunek zysków i strat

Głównym celem rachunku zysku i strat jest zestawienie poszczególnych rodzajów przychodów uzyskiwanych przez osobę prawną  według źródeł ich powstawania oraz elementów składających się na koszty uzyskania przychodów, strat związanych z prowadzeniem działalności, a także obciążeń podatkowych. Końcowym rezultatem przeprowadzonego rachunku zysków i strat  jest ujawnienie zysku lub straty, która wykazana jest w bilansie. Główny  nacisk w rachunku nakłada się na oddzielenie działalności gospodarczej, która stanowi podstawę funkcjonowania  przedsiębiorstwa od sytuacji wyjątkowych, nadzwyczajnych a także w dużej mierze niezależne od samego przedsiębiorstwa. W ramach działalności gospodarczej należy rozgraniczyć działalność operacyjną i finansową. Podstawę takiego rozgraniczenia działalności gospodarczej jest różnorodność form powiązań osoby prawnej z otaczającym go rynkiem. Działalność operacyjna wiąże przedsiębiorstwo z rynkami dóbr materialnych i czynników produkcji – natomiast działalność finansowa z rynkiem finansowym. U podstaw działalności operacyjnej leżą procesy gospodarcze, które są podstawą działań powołanych do tego celu przedsiębiorstw. Jej rezultatem jest sprzedaż towarów, produktów usług i materiałów.

Podstawowa działalność operacyjna ma charakter ciągły, powtarzalny w czasie  i w określonych cyklach produkcji i sprzedaży. Natomiast pozostała działalność operacyjna charakteryzuje się działaniami okazjonalnymi, występującymi sporadycznie np. sprzedaż majątku trwałego. Prowadzenie działalności operacyjnej wiąże się ściśle z ponoszeniem kosztów np. materiały, surowce, energia, wynagrodzenia, amortyzacja oraz koszty sprzedaży.

Działalność finansowa skupia się na kreowaniu przychodów oraz kosztów z tytułu pozyskiwania oraz posiadania kapitału – w tym odsetki od kredytów, obligacji, udziały, akcje oraz udzielnie pożyczek, które winny być zaliczone w działalność inwestycyjną. Działalność inwestycyjna nie znajduje odzwierciedlenia w rachunku zysków i strat. W rachunku zysków i strat wykazuje się zarówno zyski i straty nadzwyczajne jak i obciążenia podatkowe tj. świadczenia przedsiębiorstwa na rzecz podmiotów prawa publicznego. Oprócz podatków obligatoryjnych występują także inne obciążenia wyniku finansowego tj. koszty i straty nie uznawane dla celów podatkowych.

W konstrukcji rachunku można wyróżnić trzy szczeble tworzenia wyniku finansowego tj. eksploatacyjny (tzw. operacyjny), finansowy, a także  nadzwyczajny. Suma wyniku eksploatacyjnego oraz finansowego jest rezultatem działalności gospodarczej osoby prawnej. Punktem wyjścia w rachunku jest przychód ze sprzedaży (tj. praktyczny przychód netto ze sprzedaży bez uwzględnienia podatków od wartości dodanej, akcyzowego czy też zryczałtowanego) natomiast końcowym rezultatem jest wynik finansowy netto. Zadaniem rachunku zysku i strat jest wykazanie,  w jakim stopniu wynik finansowy jest zależny od działalności operacyjnej, a w jakim warunkowany jest przez przychody i koszty finansowe, sytuacje nadzwyczajne oraz obciążenia podatkiem dochodowym.

W oparciu o ustawę o rachunkowości wykazuje się dwa sposoby prezentacji  rachunku zysku i strat : dwustronny  (scalony) oraz szeregowy (łańcuchowy). W rachunku dwustronnym  oddzielnie wskazuje się koszty (po lewej stronie zestawienia)  i oddzielnie przychody (po prawej stronie). Natomiast w rachunku szeregowym przychody  i koszty uporządkowane są kolejno w jednym ciągu.

Uzyskiwanie dodatniego wyniku ze sprzedaży przez osobę prawną oznacza pozytywną rentowność podstawowej działalności operacyjnej, produkty wytwarzane przez przedsiębiorstwo znajdują nabywców, a ono posiada określoną pozycję na rynku.

Wypracowanie zysku netto  przez przedsiębiorstwo wskazuje, iż jest ono rentowne przy uwzględnieniu innych poza podstawową działalnością operacyjną czynników takich jak: pozostała działalność operacyjna, przychody i koszty finansowe, straty i zyski nadzwyczajne, podatek dochodowy a także inne obligatoryjne obciążenia wyniku finansowego. Informacja o osiągniętym zysku netto jest bardzo ważną informacją dla właścicieli oraz inwestorów, ponieważ stanowi ona podstawę do określenia  stopy zwrotu z kapitału, a także wskazuje na możliwości wypłaty dywidend.

Rachunek zysków i strat może być sporządzony w wersji porównawczej  lub kalkulacyjnej. Wersja porównawcza różni się od wersji kalkulacyjnej  odmiennym sposobem rozliczenia kosztów działalności operacyjnej tj. traktuje koszty działalności operacyjnej jak jedną zbiorową pozycję, w której wyodrębnia się poszczególne rodzaje kosztów w układzie rodzajowym np. wartość sprzedanych towarów i materiałów, koszty zużycia usług obcych, surowców, materiałów, amortyzacji oraz wynagrodzeń. Natomiast w rachunku kalkulacyjnym koszty związane z podstawową działalnością operacyjną podlegają  rozdzieleniu  na koszty sprzedanych  towarów i produktów, koszty sprzedaży i koszty ogólnego zarządu.

W praktyce rachunek zysków i strat jest uzupełniany o dane dotyczące podziału zysku netto lub też sposobu pokrycia straty netto. Część firm sporządza też sprawozdanie z podziału zysku, które jest wykorzystywane przy zatwierdzaniu sprawozdań finansowych i podejmowaniu decyzji o podziale zysku.

Analiza dynamiki i struktury rachunku zysków i strat

Tabela nr 10 przedstawia analityczny rachunek zysków i strat ZNTK  „Mińsk Mazowiecki” S.A, ukazujący odchylenia, dynamikę oraz strukturę poszczególnych pozycji w badanym okresie oraz ich udział w przychodach netto.

Z analizy dynamiki rachunku zysków i strat  wynika, że w latach 1998 – 2000 przedsiębiorstwo zanotowało wzrost przychodów ze sprzedaży towarów i produktów  z 118,2% do 130,8 % tj. o 12,6%. Przychód ze sprzedaży towarów i materiałów wzrósł znacznie z 121,0% do 481,7 % tj. o 360,7%. Natomiast koszt sprzedanych towarów i produktów w dużym stopniu zmalał z 651,2% do 142,0% tj. o 509,2%. Znacznie zmalał również zysk brutto na sprzedaży, bo aż o 99,4%. Pozostałe koszty operacyjne wzrosły o 25,6% jak również przychody finansowe o 91,3%. Przedsiębiorstwo zanotował również  spadek straty netto z 65,2% do 47,4% tj. o17,8%.

Analiza struktury rachunku zysków i strat wykazuje poważny wzrost udziału przychodów ze sprzedaży towarów i materiałów w przychodach ze sprzedaży towarów i produktów z 7,8% do 28,6% tj. o 20,8% jak również wzrost udziału  kosztu sprzedanych towarów i produktów w przychodach ze sprzedaży towarów i produktów z 91,8% do 99,6% tj. o 7,8% znacznie zmalał udział straty brutto w przychodach ze sprzedaży towarów i produktów z 12,1% do 4,3% tj. o 7,8%.

Tabela 10. Analityczny rachunek zysków i strat  przedsiębiorstwa ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A za lata 1998 – 2000

 

 

STAN NA 31.12. ODCHYLENIA DYNAMIKA (w%) STRUKTURA

(w %)

1998 1999 2000 1999-1998 2000-1998 1999 2000* 1998 1999 2000
A. Przychody ze sprzedaży towarów i produktów  

41664654

 

49235375

 

54508376

 

7570721

 

12843722

 

118,2

 

130,8

 

100,0

 

100,0

 

100,0

I. Przychód ze sprzedaży

towarów i materiałów

 

3240536

 

3920107

 

15610403

 

679571

 

12369867

 

121,0

 

481,7

 

7,8

 

8,0

 

28,6

II. Przychody ze sprzedaży produktów  

38424117

 

45315268

 

38897973

 

68911151

 

473856

 

117,9

 

101,2

 

92,2

 

92,0

 

71,4

B. Koszt sprzedanych towarów i produktów  

38235417

 

44747078

 

54284483

 

6511661

 

16049066

 

651,2

 

142,0

 

91,8

 

90,9

 

99,6

I. Wartość sprzedanych towarów i materiałów  

2359071

 

3037944

 

13958318

 

678873

 

11599247

 

67,9

 

591,7

 

5,7

 

6,2

 

25,6

II. Koszt wytworzenia sprzedanych   produktów  

35876346

 

41709135

 

40326165

 

5832789

 

4449819

 

116,2

 

112,4

 

86,1

 

84,7

 

74,0

C. Zysk brutto na sprzedaży 3429236 4488297 223894 1059061 -3205342 105,9 6,5 8,2 9,1 0,4
D. Koszty ogólnego zarządu 8111672 5880488 1564967 -2231184 -654675 72,5 19,3 19,5 11,9 2,9
E. Strata na sprzedaży -4682436 -1392191 -1341074 -3290245 -3341362 -29,7 -28,6 11,2 2,8 2,5
F. Pozostałe przychody operacyjne  

4006688

 

1051823

 

1354186

 

-2954865

 

-2652502

 

26,2

 

33,8

 

9,6

 

2,1

 

2,5

I. Przychody ze sprzedaży   składników majątku trwałego  

3045380

 

53618

 

216561

 

-2991762

 

-2828819

 

1,8

 

7,1

 

7,3

 

0,1

 

0,4

II. Pozostałe przychody operacyjne  

961308

 

998205

 

1137625

 

36897

 

176317

 

103,8

 

118,3

 

2,3

 

2,0

 

2,1

G. Pozostałe koszty operacyjne 3160219 1244493 2055683 -1915726 -1104536 39,4 65,0 7,6 2,5 3,8
I. Wartość sprzedanych składników majątku trwałego  

2251093

 

 

 

-2251093

 

-2251093

 

 

 

5,4

 

 

II. Pozostałe koszty operacyjne 909126 1244493 2055683 335367 1146557 136,9 226,1 2,2 2,5 3,8
H. Strata na działalności operacyjnej  

-3835967

 

-1584861

 

-2042570

 

-2251106

 

-1793397

 

41,3

 

53,2

 

9,2

 

3,2

 

3,7

I. Przychody finansowe 1567450 1917610 3347866 350160 1780416 122,3 213,6 3,7 3,9 6,1
I. Odsetki uzyskane 1301738 1606948 8790 305210 -1292948 123,4 0,7 3,1 3,3 0,1
II. Pozostałe 265712 310662 3339075 44950 3073363 116,9 1256,6 0,6 0,6 6,0
J. Koszty finansowe 2780096 3627221 3512489 847125 732393 130,5 126,3 6,7 7,4 6,4
I. Odsetki do zapłacenia, w tym od  jedn. Zależnych stowarzyszeń  

2361877

 

3048757

 

2564883

 

686880

 

203006

 

129,1

 

108,6

 

5,7

 

6,2

 

4,7

II. Pozostałe 418219 578464 947606 160245 529387 138,3 226,6 1,0 1,2 1,7
K. Strata brutto na działalności gospodarczej  

-5048613

 

-3294472

 

-2394141

 

-1754141

 

-2654472

 

65,2

 

47,4

 

12,1

 

6,7

 

4,3

L. Strata brutto -5048613 -3294472 -2394141 -1754141 -2654472 65,2 47,4 12,1 6,7 4,3
M. Strata netto -5048613 -3294472 -2394141 -1754141 -2654472 65,2 47,4 12,1 6,7 4,3

ŹRÓDŁO: opracowanie własne na podstawie danych przedsiębiorstwa ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A

*1998=100%

Krótki Test (wskaźnikowy)

Krótkim, ale bogatym w informacje testem organizacji jest analiza firmy uwzględniająca jej stabilność finansową i sytuację dochodową i udział w rynku. Do oceny pozycji konkurencyjnej firmy wystarcza znajomość

(względnego) udziału w rynku i wskaźnika rentowności kapitału (ROA lub ROE), ale do oceny pozycji strategicznej, oprócz wymienionych trzeba także znać wskaźniki finansowe. Na tzw. krótki test składa się zestaw złożony z jednego wskaźnika operacyjnego służącego jednocześnie do kontroli dochodowości firmy (rentowność kapitałów własnych), trzech wskaźników finansowych; dwa z nich udział kapitału własnego i zadłużenie w latach przedstawiają stabilność finansową, a udział nadwyżki pieniężnej w obrocie opisuje również sytuację dochodową przedsiębiorstwa. Dopełnieniem conditio sine qua non jest oczywiście udział w rynku. Czasem dla zobrazowania płynności finansowej firmy dobrze jest podać – często stosowany w praktyce przez menedżerów finansowych – wskaźnik płynności szybkiej, rozumianej jako iloraz aktywów bieżących do pasywów bieżących. Do oceny pozycji strategicznej wystarczy zbadanie poziomu wskaźników testu krótkiego [86 s. 64] i udziału w rynku – w ujęciu dynamicznym i w odniesieniu do średniej w branży (innych firm w branży), a do badania łańcucha przyczynowo-skutkowego firmy i analizy strategicznej w aspekcie finansowym konieczne jest przeprowadzenie pełnej analizy wskaźnikowej.

W literaturze występuje wiele różnych definicji wskaźników. Dodatkowo, trzeba podkreślić, że polskie przepisy nie są zgodne ze standardami zachodnimi. Z uwagi jednak na tendencję zbliżania polskich standardów do księgowości europejskiej [124,65] i możliwość bardziej wszechstronnego badania firmy w oparciu o kryteria zachodniej księgowości, zastosowano je do oceny firmy.

Podstawowym, syntetycznym i powszechnie stosowanym miernikiem oceny efektywności jest (prosta) roczna stopa zwrotu z posiadanego przez firmę całkowitego majątku (aktywów całkowitych) lub kapitału (pasywów całkowitych), zwaną stopą zwrotu z aktywów, stopą zyskowności netto majątku ROA – Return On Assets lub rentownością netto. Wskaźnik rentowności zaangażowanego majątku (kapitału) ROI – Return On Investments równa się ilorazowi zysku netto do zaangażowanego kapitału (majątku), tj. zainwestowane aktywa minus bieżące zobowiązania nieodsetkowe (handlowe) – a więc jest to suma pozycji: środki trwałe + należności, tj. handlowe zobowiązania bieżące. W literaturze zachodniej często spotykana jest definicja rentowności zaangażowanego kapitału (ROCE – Return On Capital Employed) jako stosunek EBIT’u do średniej w roku wartości aktywów, tj. sumy aktywów całkowitych na początku i na końcu roku podzielonej przez dwa [38 s.258]. Zbliżonym do tego wskaźnika pojęciem jest ogólna stopa zwrotu (Basic Earning Power Ratio) wyrażona ilorazem zysku operacyjnego (EBIT) do sumy bilansowej, nazywanej w literaturze anglojęzycznej także ROA [48 s.216]. W przypadku stosowania tego pojęcia oznaczony on będzie jako ROA*.

Wskaźnik ROCE/ROA* zawierający jako sprawdzian efektywności – zysk operacyjny, jest użyteczny przy porównywaniu firm działających w różnych systemach podatkowych (krajach) oraz o różnej strukturze kapitału. Przez niezależność od stopy podatkowej, procentowej (kredytowej) i struktury kapitału daje wyraz ważnej zdolności firmy do wypracowania zysku z działalności podstawowej. ROA*/ROCE opisuje zyskowność jaką firma uzyskała by z aktywów, gdyby finansowała swoją działalność jedynie kapitałem własnym (nie płaciłaby odsetek) oraz zwolniona byłaby z podatku. Pożądany poziom wskaźnika dla przemysłu kształtuje się na poziomie 7% – 10% [86 s. 41,8]. W przypadku uzyskiwania straty operacyjnej (ROCE/ROA* przyjmuje wartość ujemną) przedsiębiorstwo może mieć pewność, że działalność do prowadzenia której zostało powołane jest nieuzasadniona. Oparcie oceny firmy na zysku operacyjnym pozwala stwierdzić w sposób nie budzący zastrzeżeń, czy zyski lub straty są związane z jej działalnością podstawową czy też leżące poza nią (dotyczące zagadnień finansowych). Ponadto wskaźnik ROCE/ROA* przyjmując za punkt odniesienia średnią wartość kapitału firmy w roku zmniejsza niebezpieczeństwo niewłaściwego wyniku w sytuacji gdy tuż przed sporządzeniem bilansu końcowego (w oparciu który przygotowywana jest analiza wskaźnikowa) firmy następuje jednorazowa zmiana w aktywach lub pasywach firmy (np. zaciągnięcie kredytu). Warte podkreślenia jest fakt uwzględnienia, że zysk operacyjny EBIT zawiera korektę wyniku operacyjnego netto (NOI) o straty lub zyski nadzwyczajne, a więc mogące zniekształcać obraz firmy w aspekcie podstawowej działalności firmy. Dlatego najbardziej miarodajnym parametrem w tym przypadku powinien być wynik netto firmy (NOI) [70 s. 149], czyli iloraz NOI do sumy bilansowej (aktywów).

W pracy tej wskaźnik zwrotu majątku ROA (Return On Assets) będzie określony jako stosunek zysku netto (Net Profit) do sumy bilansowej (całkowitego kapitału – pasywów lub całkowitego majątku – aktywów), czyli:

Zysk netto

ROA = ———————–

Suma bilansowa

W przypadku innej definicji ROA, będzie to wyraźnie zaznaczone. Wymowa tego wskaźnika jest już inna, gdyż zysk netto jest pomniejszony o odsetki i podatek, a więc zależy od miejsca (kraju) działalności i operacji finansowych przedsiębiorstwa. Jednak przyjmując do obliczeń zysk netto otrzymujemy jednocześnie informację o końcowym efekcie prowadzonej działalności, tzn. po uwzględnieniu wszystkich koniecznych odliczeń. Przekształcając nieco powyższy wzór (analiza piramidalna), otrzymujemy:

Wskaźnik ROA zależy od poziomu rentowności (sprzedaży) obrotów (ile zysku netto daje każda złotówka sprzedaży) i wielkości rotacji kapitału (ile razy całkowite aktywa „obróciły się” w przychodach, tzn. ile przychodu przyniosła jedna złotówka kapitału – aktywów). Pożądany poziom rentowności obrotów w przemyśle (w zależności od branży) powinien wynosić 6%-16% [8], a rotacja kapitału około 1,1- 2,0x, co daje ROA na poziomie 10% [8] , chociaż inne kombinacje wskaźników NPM (ROS) i TAT też pozwalają osiągnąć rentowność na wymaganym poziomie. Zmniejszanie wskaźnika NPM (ROS) i powiększanie TAT odpowiada w praktyce maksymie „mała marża, duży obrót” .

Najważniejszym kryterium (finansowej) oceny firmy z punktu widzenia inwestorów – jej papierkiem lakmusowym – jest wskaźnik ROE (Return On Equity lub Rate of Return on Shareholders Investment) i najczęściej wyrażany jako iloraz zysku netto do kapitału własnego[1]:

zysk netto

ROE = ——————–

kapitał własny

Wprowadzenie tego miernika do oceny przedsiębiorstwa jest podyktowane tym, że wskaźnik ROA służy tylko do pomiaru efektywności działania organizacji, nie mówiąc nic o zyskowności kapitału powierzonego firmie przez właścicieli. A przecież, podstawowym celem działalności gospodarczej każdego człowieka jest maksymalizacja bogactwa, celem zaś działania podmiotu gospodarczego – maksymalizacja wartości podmiotu, dzięki której następuje maksymalizacja bogactwa właścicieli. Może to nastąpić tylko przez wytworzenie wolnego kapitału netto w firmie, który wynika z maksymalizacji zysku netto. Dzięki temu możliwe jest powiększanie kapitału własnego (właścicieli). Do tego właśnie celu jest wykorzystywany wskaźnik ROE, który informuje o zdolności firmy do zaspokojenia oczekiwań właścicieli.

Wskaźnik ROE może być przedstawiony również jako iloczyn ROA odzwierciedlającego zysk na całych aktywach i tzw. mnożnika kapitału własnego (EM – Equity Multiplier) – zdefiniowanego jako stosunek aktywów do kapitału własnego – wyrażającego strukturę finansową pasywów. Mnożnik kapitału określa wielkość  dźwigni  finansowej stosowanej przezprzedsiębiorstwo i nazywa się także mnożnikiem dźwigni. Można więc napisać następujące równanie:

 


Jak widać z powyższego wzoru wartość ROE zależy od mnożnika kapitału (odwrotność udziału kapitału własnego w pasywach) własnego, który odzwierciedla strukturę kapitałów (pasywów). Rozwijając, dekomponując dalej poszczególne składniki powyższego wyrażenia można doprowadzić do wyszczególnienia najdrobniejszych elementów działalności firmy mających wpływ na wartość ROE, podobnie jak w przypadku analizy wskaźników chłonności analizie dodanej wartości. Gdy EM=1, (odpowiada to sytuacji gdy cały kapitał firmy jest własnością firmy) rentowność kapitałów własnych jest równa rentowności majątku ROI (ROA) – kapitał obcy nie istnieje. W sytuacji posiadania w firmie kapitału obcego (EM>1), można określić stopień dźwigni finansowej, czyli zysk jaki daje zastosowanie kapitału obcego w firmie. Wielkość tego wskaźnika jest więc istotna z punktu widzenia ryzyka inwestorów. Normalny poziom tego wskaźnika dla firm produkcyjnych wynosi EM = 1,5-2 (udział kapitału własnego 50-70%), a na przykład dla banków kształtuje się na poziomie EM = 20-30, gdyż głównym źródłem kapitałów w banku są kapitały obce (udział kapitału własnego 3-5%).

[1] Kapitały własne obejmują wszelkie kapitały podstawowe (akcyjny, udziałowy, zakładowy itp.), rezerwowe (np. zapasowy, wynikający z nadwyżki ceny emisyjnej nad nominalną lub z przeszacowania majątku) i celowe (np. inwestycyjny, a także zyski z poprzednich lat, nie włączone formalnie z do kapitałów własnych. Kapitał własny (a właściwie wartość firmy netto) może być także obliczony na podstawie wzoru [71 s. 37]: kapitał własny = aktywa – kapitały obce.

Rozwój myśli strategicznej

Termin strategia wywodzi się z języka greckiego, gdzie oznaczał kierowanie wojskami z pozycji naczelnego wodza. W wojskowości strategia dotyczy stworzenia planu wojny, określenia poszczególnych kampanii wojennych. Praktyka i nauki o organizacji i zarządzaniu przyjęły ten termin, jak wiele innych, po II wojnie światowej, początkowo w ramach nurtu badań operacyjnych, nie nadając mu jednak niestety tak jednoznacznej treści jak w wojsku. Zagadnienia podejmowania decyzji w sytuacjach konfliktowych wykształciły tzw. teorię gier, w której podstawową kategorią stała się strategia. Twórcą jej był znakomity matematyk J. von Neumann.

W naukach o organizacji i zarządzaniu odróżnia się strategię (treść strategii przedstawioną w tym rozdziale) od proces ustrategicznego.

 Proces strategii (proces zarządzania strategicznego) odnosi się do sposobu w jaki strategia jest formułowana w organizacji (por. rozdz. III)

 Historycznie podchodząc do strategii możnastwierdzić, że początki myślenia strategicznego w zarządzaniu występują w latach dwudziestych naszego wieku. Przykładem jest reorganizacja firmy General Motors w 1921 roku udokumentowana dopiero w 1963 roku przez Alfreda Sloana w znanej książce My Years with General Motors.

W 1946 Peter Drucker w książce Concept of Corporation zauważył, że cel firmyma charakter zewnętrzny – tzn. że jest nim wytworzenie i zaspokojenie potrzeb klientów.

Bez względu jednak na to, kiedy były początki strategii swoją dojrzałość osiągnęła ona w latach sześćdziesiątych. W roku 1960Theodore Levitt opublikował słynny artykuł MarketingMy opia stanowiący jedną z pierwszych prób ujęcia strategii korporacji z szerokiego i wyraźnie zaznaczonego punktu widzenia. W 1962 roku pojawiła sięksiążka Alfreda Chandlera Strategy and Structure w której stwierdza on, że korporacja powinna wypracować strategię zanim podejmie ona decyzje o zmianie swojej struktury. Pojawia się w niej także definicja strategii jako ustalenie długoterminowych celów i zamierzeń, kierunku działania oraz alokacji zasobów służących do osiągnięcia tych celów. W 1965roku zostało opublikowane monumentalne dzieło Igora Ansoffa [2] (można rzec Biblia planowania strategicznego) Corporate Strategy, głęboki i szczegółowy program planowania celów firmy, jej ekspansji, pozycji rynkowej oraz alokacji zasobów.

 Wydarzeniem w historii strategii było założenie w tym samym mniej więcej czasie przez Bruc’a Henderson’a firmy doradczej BostonConsulting Group (BCG). Działalność jej zaowocowała wynalezieniem jednych z najpotężniejszych narzędzi w historii strategii: krzywej doświadczenia i macierzy wzrostu/udziału w rynku. Dzięki tej firmie został położony kamień węgielny całej późniejszej myśli strategicznej. W następnych latach rozwój myśli strategicznej trwał nadal, aż do dnia dzisiejszego i nic nie wskazuje,aby znaczenie strategii zaczęło maleć.

Najdobitniejszym świadectwem wzrostu znaczenia zagadnień strategicznych jest szybki wzrost liczby konsultantów zatrudnianych przez czołowe i uznane na świecie firmy doradcze specjalizujące się w tej problematyce. W latach 1965-91 wynosił on 15-20% rocznie i po lekkim zahamowaniu w latach 1991-93 obecnie znów wszedł na szybką ścieżkę rozwoju [82s. 24].

 Z tego krótkiego opisu można wysnuć wniosek, żecoraz więcej organizacji dostrzega konieczność posiadania strategii.Spowodowane jest to istniejącą sytuacją gry rynkowej, w której to przedsiębiorstwo może przetrwać w długim okresie i realizować swoje cele tylko pod warunkiem permanentnego rozwoju oraz wzrostu.

Rozwój przedsiębiorstwa   to skoordynowane zmiany systemów przedsiębiorstwa, (skutecznie) dostosowujące je do ciągle zmieniającego się otoczenia. Rozwój przedsiębiorstwa oznacza następujące zmiany:

  •  wprowadzenie nowych elementów do systemu przedsiębiorstwa,
  • poprawę jakości istniejących w systemach elementów,
  • zmiany struktur systemów.

 Rozwój jestprzede wszystkim zjawiskiem jakościowym, polegającym na wprowadzaniu innowacji produktowych, procesowych, strukturalnych oraz innowacji w dziedzinie organizacji i zarządzania.

Wzrost natomiast stanowi kategorię ilościową (zwiększenie ilości zasobów przedsiębiorstwa zwiększające skalę ich działalności). Wzrost mierzy się dynamiką wartości sprzedaży, dynamiką udziału w rynku, a od strony zasobów dynamiką wzrostu wartości aktywów, zatrudnienia, potencjału umiejętności.

 Konieczność rozwoju przedsiębiorstwa wynika z ciągłych zmian środowiska (ekosysytemu tj. szeroko rozumianego otoczenia). Ciągłe zmiany w otoczeniu wymagają, żeby się do nich dostosowywać. Aby nadążyć za zmianami w otoczeniu przedsiębiorstwo musi więc rozwijać się przynajmniej w takim samym tempie jak otoczenie (zgodnie z porzekadłem “kto nie idzie naprzód, cofa się”). Należy zauważyć, że przedsiębiorstwo może wpływać na część  środowiska(otoczenie sterowalne, konkurencyjne) nazywane mikrootoczeniem. Natomiast ta część środowiska,która leży poza wpływem przedsiębiorstwa (otoczenie niesterowalne) nosi nazwę makrootoczenia.

Jeżeli przyjąć, że generalnym celem każdego przedsiębiorstwa jest przetrwanie w długim okresie, to jak powyżej wykazano rozwój przedsiębiorstwa jest warunkiem koniecznym jego przetrwania.

Problem wzrostu przedsiębiorstwa wiąże się ściśle ze wzrostem rynku na którym działa organizacja. O ile rozwoju otoczenia nie można zatrzymać, to w przypadku rynku może być różnie. Zasadą jednak jest pilna obserwacja rynku (konsumentów) i dostosowywanie się do niego lub – o ile jest taka możliwość – kształtowanie go. Pozostawanie bowiem w długim okresie na rynku, który nie wzrasta (pozostaje stały lub kurczy się) nieuchronnie prowadzi do bankructwa [109 s. 11].

Firma rozwijając się i wzrastając tworzy wysoki potencjał ekonomiczny i finansowy. Przedsiębiorstwo o dużych zasobach może realizować korzyści wielkiej skali produkcji, inwestować w wielkie programy badawcze i w wielkie programy promocyjne. Organizacja o dużym potencjale może dywersyfikować się, zatem wspierać wybrane produkty kosztem innych, może pokonywać wysokie bariery wejścia na nowe rynki i nowe sektory – duże przedsiębiorstwo ma więc zupełnie inne podstawy i możliwości do konkurowania aniżeli mała firma. Duża firma ma też zupełnie inne stosunki z instytucjami finansowymi oraz rządowymi, wzbudza zaufanie klientów.

Według [86 s. 4] ponad połowa nowo powstałych przedsiębiorstw bankrutuje w ciągu czterech lat. Dalsze 30% upada w ciągu dziesięciu lat. Reszta wprawdzie utrzymuje się przy życiu, ale często nie osiąga pełnego wykorzystania swojego potencjału. Wszystkie statystyki dotyczące bankructw wykazują, że główną przyczyną upadłości jest brak środków pieniężnych. Właściwe zarządzanie ma tutaj niebagatelny udział. Dzieje się tak z tego powodu, że do założenia nowego przedsiębiorstwa wystarczy bowiem pomysł,wiara w siebie i pewna niezbędna początkowa kwota środków pieniężnych. Nic więcej. A dalej, no właśnie, dalej trzeba robić rzeczy zgodnie ze swoją koncepcją firmy lepiej niż inni, inaczej niż inni, taniej niż inni lub dla innych, dystansując konkurentów albo nawiązując współpracę (kooperacja). Są to zasadnicze pytania, na które musi odpowiedzieć sobie każdy menedżer przyjmując odpowiedzialność za firmę. Z tymi pytaniami nierozerwalnie związana jest strategia firmy.

Dokonując daleko idącego uproszczenia można powiedzieć, że strategia to inaczej mówiąc stworzona (tzn. wypracowana, ale z pewną dozą twórczego irracjonalizmu, intuicji) optymistyczna i akceptowalna przez wszystkich pracowników recepta na sukces przedsiębiorstwa w długim okresie czasu. Strategia powinna przenikać firmę (czytaj: personel) na wskroś odciskając piętno na każdym odcinku działalności organizacji. Dzięki niej tworzy się duch firmy (corporate identity),a nawet jej osobowość (corporatepersonality),tak ważna dla kształtowania kultury organizacji [107 s. VII], co umożliwia wzrost wartości firmy.

P.F. Drucker strategię nazwał teorią firmy pisząc: strategiczne wybory kształtują funkcjonowanie organizacji, dyktują decyzje odnośnie do tego, co organizacja robi i czego nie robi, definiują, co organizacja uznaje za ważkie rezultaty. Są to założenia o rynkach, o identyfikacji odbiorców i konkurentów, ich wartościach i działaniach. Określają technologię i dynamikę jej zmian, słabości i siły firmy. Są to założenia o tym, za co firma dostaje pieniądze… . Każda organizacja w biznesie czy poza nim, ma swoją teorię firmy, która, jeśli jest JASNA, SPÓJNA i PRECYZYJNA, ma ogromną moc”[w 100 s. 15].

Do pytań o wizję, rynki, produkty i model działania stale wracają wszystkie teorie i koncepcje strategii, konsultanci i menedżerowie. Te pytania się nie zmieniają – starzeją się tylko odpowiedzi. Strategia jest sztuką podejmowania wyborów w warunkach ograniczeń, presji i szans. Strategia jest sztuką interpretacji oraz znajdowania sensu i znaczenia zdarzeń w otoczeniu i samej organizacji [100 s. 49]. Menedżerowie odpowiedzialni za przedsiębiorstwo muszą umieć i chcieć stworzyć strategię firmy, aby mogło ono przetrwać na“wzburzonych falach oceanu konkurencji, otoczenia, własnych celów, zasobów i możliwości”, gdyż inaczej organizacja nie ma dużych szans na sukces. Spośród tych menedżerów musi ktoś jednoznacznie być i czuć się odpowiedzialny za jej tworzenie i wdrożenie, ponieważ jest to zbyt ważne zagadnienie dla firmy, aby mogłoby nie być nadzorowane.

Strategia kosztowa

Strategie nazywane kosztowymi ukierunkowują wszystkie działania przedsiębiorstwa na jedne główny cel, jakim jest minimalizacja kosztów całkowitych. Strategie kosztowe opierają się na założeniu, że najlepszą pozycję konkurencyjną uzyskują te firmy, które mają najniższe koszty. Zdolność przedsiębiorstwa do minimalizacji kosztów daje mu przewagę nad konkurentami. Najwyższą marżę uzyskują te firmy, które produkują najtaniej. Z kolei wysoka marża zapewnia przedsiębiorstwu środki możliwe do wykorzystania w realizacji inwestycji a tym samym przedsiębiorstwo umacnia swoją pozycję.

Ze strategią minimalizacji kosztów wiąże się tzw. efekt doświadczenia, mówiący o tym, “że całkowity koszt jednostkowy produktu zmniejsza się o stały procent każdorazowo, gdy skumulowana wartość produkcji się podwaja”. Efekt doświadczenia jest konsekwencją następujących zjawisk:

  • ekonomika skali – w miarę zwiększania skali produkcji następuje rozłożenie na większą liczbę wyrobów kosztów stałych w wyniku czego koszt jednostkowy spada,
  • efekt specjalizacji – koncentrując się na jednym rodzaju działalności rośnie wydajność pracy w wyniku czego koszty robocizny na jednostkę produkcji ulegają zmniejszeniu,
  • efekt innowacji oraz substytucji kapitału i pracy – wprowadzenie nowych technologii produkcji.

Powyższe zjawiska można rozbić na bardziej szczegółowe czynniki:

  • wyniki uczenia się poszczególnych pracowników i grup,
  • poprawa struktury organizacyjnej i struktury produkcji,
  • wprowadzenie systemu informacyjnego dla zarządu,
  • zbudowanie bardziej efektywnego planowania,
  • prowadzenie bardziej skutecznej kontroli,
  • wdrożenie celowych poczynań służących sterowaniu firmą,
  • poprawa metod pracy,
  • poprawa koordynacji przebiegu pracy,
  • wprowadzenie bardziej wydajnego działu utrzymania ruchu,
  • wprowadzenie bardziej efektywnego składowania,
  • ulepszenie produktów,
  • wyższa wydajność pracowników dzięki systematycznemu uczeniu się na stanowisku pracy i dzięki powtarzalności czynności,
  • bardziej oszczędne wykorzystanie materiałów,
  • mniejsza ilość braków produkcyjnych,
  • lepsze nadzorowanie prac,
  • mniej prac związanych z poprawianiem braków produkcyjnych,
  • nowsze procesy produkcyjne,
  • mniejsze zużycie energii,
  • ulepszone metody produkcyjne,
  • bardziej intensywne studia dotyczące produkcji przemysłowej,
  • wprowadzenie nowych metod technologicznych do produkcji,
  • celowe opracowanie nowych rozwiązań konstrukcyjnych dla produktów,
  • zmniejszenie udziału drogich części w produktach,
  • eliminacja niepotrzebnych części w produktach na podstawie analizy produkcji,
  • standaryzacja produktów,
  • zmniejszenie ilości zmian w produktach,
  • zwiększenie powtarzalności w produkcji i w sprzedaży,
  • korzystniejsze ustalenie liczebności partii wyrobów,
  • lepsze wyposażenie w narzędzia i maszyny,
  • lepsze wykorzystanie maszyn,
  • lepsze wykorzystanie lokalowe przedsiębiorstwa.

Tak więc na kształt krzywej doświadczenia wpływ mają rozmaite czynniki. Poszczególne elementy trzeba starannie badać i wykorzystywać. W praktyce często trudno oddzielić poszczególne przyczyny kształtujące krzywą doświadczeń, ale nie ma wątpliwości co do tego, że na jej podstawie można obniżyć koszty w przedsiębiorstwie.

W firmach istnieją zazwyczaj znaczne możliwości redukcji kosztów. Dzięki świadomej kontroli kosztów można z tych możliwości skorzystać, aby zmniejszyć koszty stałe i zmienne co pozwoli zwiększyć konkurencyjność firmy. Skutki krzywej doświadczenia nie przychodzą same. Kadra kierownicza musi stale pracować nad tym, aby ze wzrostem produkcji dokonywać ulepszeń, starając się w ten sposób obniżyć koszty we wszystkich wydziałach przedsiębiorstwa.

Dla wielu firm działających na wielkim, masowym rynku strategia minimalizacji kosztów stała się podstawą przetrwania i sukcesu.

Szanse i zagrożenia przemysłu

Polska, po czasach socjalizmu dziedziczyła wadliwą strukturę przemysłu

charakterystyczną dla gospodarki źle rozwiniętej. Przemysł ten charakteryzował się między innymi nadmiernym udziałem gałęzi pierwszych faz przetwórstwa, tj. przemysłu paliwowo – energetycznego (węgla, paliw, energii) oraz przemysłu metalurgicznego (hutnictwa żelaza i metali nieżelaznych).Konsekwencją tego jest niedostateczny udział wyrobów fazy drugiej, zwłaszcza o wysokich i najwyższych wskaźnikach przetwórstwa, konkurencyjnych na rynkach światowych. Należy również wspomnieć o nadmiernym udziale tego sektora w PKB (40%) kosztem handlu (10%) i usług. Kolejną cechą jest istnienie znacznego marginesu produkcji niechcianej (produktów nieszkodliwych), wmuszonej odbiorcą. Zbyt duża ilość produktów standardowych, przestarzałych. To wszystko wpływa na zły stan polskiego przemysłu.

Konkurencyjność polskich towarów na rynkach Unii Europejskiej po roku 1990 opierała się głównie na: tańszej, ale względnie dobrze wykształconej sile roboczej, tańszych surowcach, tańszej energii wciąż jednak dotowanej przez państwo.

W handlu można odnotować ciągły wzrost głównie za przyczyną małych, prywatnych przedsiębiorstw, które rozwijają się bardzo dynamicznie. Tak więc większym problemem jest przyszłość wielkich przedsiębiorstw państwowych, które muszą być jak najszybciej zrestrukturyzowane, aby uniknąć bankructwa. Szczególnie trudna sytuacja czeka prawie cały przemysł ciężki oraz sektor energii, w którym dokonano pewnego postępu, niemniej jednak dalsza restrukturyzacja jest konieczna, szczególnie w sektorze gazowniczym. Potrzebne są dalsze wysiłki w zakresie: budowy wewnętrznego rynku energetycznego (dyrektywy w sprawie elektryczności i gazu), w tym dostosowanie monopoli; dostępu do sieci; kształtowania cen energii oraz ustanowienia właściwego i efektywnego mechanizmu regulacji; gotowości na właściwego i efektywnego mechanizmu regulacji; gotowości na wypadek zagrożeń obejmującej utworzenie obowiązkowych rezerw paliwowych; programu restrukturyzacji i interwencji państwa w sektorze paliw stałych oraz w zakresie podniesienia efektywności energetycznej.

Ważnym elementem w okresie przygotowawczym jest by w Polsce zasadniczo zredukowano rolę państwa w gospodarstwie. Już dzisiaj najlepiej sobie radzą przedsiębiorstwa sprawnie zarządzane, które mają dostęp do odpowiednich kapitałów, a są to firmy prywatne bądź też w ostatnim okresie sprywatyzowane. Po uzyskaniu pełnego członkostwa nawet te firmy, które zaopatrują rynek krajowy, przez otwarcie granicy zostaną zmuszone do walki o każdego klienta z konkurencja jaka się pojawi z zachodniej granicy. Może to uzdrowić polski handel, ale też słabsze polskie przedsiębiorstwa mogą mieć problemy z utrzymaniem się na rynku.

Z wielu powodów, choćby historycznych, położenia geograficznego, posiadanych zasobów, aktualny rozwój gospodarczy państw europejskich jest mocno zróżnicowany.

Zróżnicowany jest też – poziom życia społeczeństw, stopień uprzemysłowienia rozwiązania prawne, infrastruktura gospodarcza, a w tym także – rozwój i struktura małych i średnich przedsiębiorstw.

Właśnie między innymi to – bogactwo form i rozwiązań jest ważnym czynnikiem w konkurowaniu krajów Unii Europejskiej na rynkach światowych. Należy zatem sądzić, że tak już teraz, jak i w przyszłości ta forma przedsiębiorstw stanowić będzie źródło gospodarczych sukcesów Europy, a więc i Polski.

W warunkach gospodarki rynkowej oznacza to ogromną konkurencyjność w międzynarodowym współzawodnictwie, z jakim przyjdzie się zmierzyć naszym firmom.

Pamiętajmy jednak że konkurencyjność gospodarki jest wypadkową zarówno zachowań samych przedsiębiorstw, jak i państwa. Czyli uzależnione jest to od wykreowanej przez państwo polityki społeczno – gospodarczej, a także stopnia działań promocyjnych, pozwalających firmom sektora (MŚP) osiągnąć krótko i długookresową konkurencyjność.

W związku z powyższym możemy wymienić że po stronie szans mamy:

  • Powiększy się rynek zbytu przedsiębiorstwa o obszar Unii Europejskiej.
  • Szansa wzrostu sprzedaży.
  • Dostęp do najnowszych technologii przemysłowych.
  • Spadną podatki do poziomu krajów o najniższych stawkach w Unii.
  • Zwiększy się możliwość wyboru dostawców.
  • Wzrosną płace i popyt na produkty przemysłowe.
  • Wzrosną umiejętności techniczne kadry.
  • Firmy uzyskają certyfikaty i autoryzację na Unię Europejską.
  • Możliwość korzystania z Funduszy Strukturalnych w układzie regionalnym.
  • Rozwój produkcji i eksportu, zwiększenie innowacyjności w wyniku kooperacji z przedsiębiorstwami Unii.
  • Możliwość pozyskania brakującego w Polsce kapitału na finansowanie restrukturyzacji i rozwoju przemysłu, drogą do między innymi gwarantowanych przez państwo kredytów udzielanych przez instytucje finansowe Unii Europejskiej.
  • Możliwość dynamicznego rozwoju w Polsce niektórych działów produkcji należących do obszarów wysokiej techniki.
  • Polscy pracownicy uzyskają swobodny dostęp do europejskiego rynku pracy.

Ilekroć mówimy o zagrożeniach to należy wymienić:

  • Spadnie stopa zysku.
  • Zachodni kapitał wykupi najważniejsze polskie sieci dystrybucyjne.
  • Spadnie sprzedaż ze względu na wzrost konkurencyjności i działalność stanie się nieopłacalna.
  • Wzrośnie przewaga wielkiego przemysłu nad małymi i średnimi.
  • Kraje Unii Europejskiej będą w stanie narzucić Polsce niekorzystne rozwiązania finansowe.
  • Wzrośnie uzależnienie od banków europejskich.
  • Wysoki koszt restrukturyzacji, szczególnie przemysłów trudnych (górnictwo, hutnictwo, przemysł obronny).
  • Nastąpi zmniejszenie zatrudnienia w przemyśle.
  • Spadek tempa wzrostu produkcji przemysłowej w relacji do PKB.