Archiwum autora: prace

Przeprowadzanie analiz w firmie

Przeprowadzanie różnorodnych analiz jest coraz bardziej popularne. Z naszych badań w Europie wynika, iż 90% dużych firm dokonuje badań opinii klientów, a około 70% badań opinii pracowników. Jeśli zlecałeś kiedykolwiek dokonanie analiz opinii klientów lub pracowników, to doskonale wiesz czego możesz się spodziewać. Najczęściej wynikiem będzie gruby segregator zawierający bardzo wiele informacji.

Abstrahując od ich ilości i wartości merytorycznej warto zadać sobie pytanie:

Dlaczego właściwie kupuję analizę?

Przeprowadzenie badania to pewnego rodzaju proces. Rozpoczyna go określenie grupy respondentów, następnie zbudowanie ankiety, rozesłanie ankiet i ich zebranie, w końcu prezentacja danych.

Jeśli interesowało Cię zebranie danych to taki proces jest wystarczający. Lecz gdy założysz, iż analiza jest inwestycją to powinieneś zastanowić się w jaki sposób uzyskasz odpowiedni zwrot z tej inwestycji. W tym świetle badania będą tylko wstępem do usprawnienia funkcjonowania Twojej organizacji.

Ponad 50% firm, które dokonują badań uważa, że można uzyskać większy zwrot inwestycji niż się to zazwyczaj dzieje.

Wymierny efekt uzależniony jest w dużej mierze od Twojej determinacji w dążeniu do niego.
W tym momencie zapewne zapytasz; jak w takim razie zapewnić sobie pożądany wynik? Na co mam zwrócić uwagę?

Po pierwsze opisany powyżej proces należy uzupełnić o kolejne etapy. W sposób czytelny przedstawia to ten rysunek:

Omówienie tegoż rysunku rozpoczniemy jednakże od samego początku. Już podczas pierwszego etapu możesz aktywnie wpływać na późniejsze efekty.

Kwestionariusz, który budowany jest wspólnie z przedstawicielem wynajętej przez Ciebie firmy powinien być zgodny ze strategiami, które zostały przez Ciebie określone. Zwróć uwagę czy jesteś o nie pytany. Brak zrozumienia specyfiki Twojej firmy czy branży może spowodować otrzymanie nieodpowiednich danych lub wysłanie złych sygnałów na rynek. List, który dołączamy do kwestionariusza jest kolejnym narzędziem. Najlepiej gdy jest on sporządzony na papierze firmowym i podpisany przez Waszą firmę. Można wykorzystać go do budowania wizerunku firmy zawierając w nim odpowiednie przesłania. Informacja o tym, iż prześlesz do respondenta podsumowanie badań pozwala zazwyczaj znacząco zwiększyć procent uzyskanych odpowiedzi. Informacja zwrotna powinna być wysłana wciągu około 2 miesięcy od daty zakończenia zbierania ankiet. Staraj się uczestniczyć w definiowaniu grupy docelowej. Tylko prawidłowo określeni respondenci dostarczą wiarygodnych informacji. Kto jak nie Ty zna najlepiej swoich klientów?

Etap analizy będziemy rozważać wspólnie z etapem wyciągnięcia wniosków. W pierwszej kolejności należy nadmienić, iż na analizę bezpośredni wpływ ma sama prezentacja wyników. Jej czytelność zapewni nam sprawną weryfikację i ocenę zebranych faktów. W niektórych firmach analizę danych przeprowadza się własnymi siłami. Jeśli jest to możliwe warto jednak byłoby zaangażować w ten etap firmę, która takiego badania dokonała. Możesz wymagać tego aby konsultanci, którzy są warsztatowo przygotowani wspomogli Was w interpretacji danych. Wyciągnięcie prawdziwych wniosków jest momentem kluczowym.

Firm, które zbierają fakty – informacje jest cała rzesza. Tylko kilkanaście z nich będzie potrafiła je przeanalizować. Jeszcze mniej firm pomoże wprowadzić na podstawie wniosków z analizy, właściwe zmiany.

Oprócz wyników badań wynajęta przez Was firma powinna przedstawić wskazówki jak dalej postępować. Jak już wcześniej wspominaliśmy taki poziom współpracy można uzyskać jedynie poprzez ścisłą współpracę pomiędzy firmami, opartą na zrozumieniu przyświecających Wam celów. Rekomendacje powinny być oparte o realia organizacji i w sposób konkretny określać możliwe do przeprowadzenia działania. Na tym etapie powinien odbyć się wspólny warsztat, podczas którego zaprezentowane zostaną zebrane dane, omówione wnioski oraz zostanie zbudowany Plan Działania w celu wprowadzenia pożądanych zmian. Plan powinien oczywiście uwzględniać sposoby realizacji, niezbędne zasoby, osoby odpowiedzialne i termin realizacji. Zaangażowanie w warsztat całego management’u pozwoli opracować Plan z uwzględnieniem wszystkich niezbędnych aspektów: finansowych, sprzedażowych, marketingowych, logistycznych czy produkcyjnych.

Monitorowanie realizacji ustalonych celów, określenie „kamieni milowych” wygląda w identyczny sposób jak w przypadku każdego innego zarządzania projektem.

Jak już pewnie zauważyłeś cały proces ukierunkowany jest na konkretne, zaplanowane działania, a korzyści z jego przeprowadzenia rosną wraz z postępowaniem kolejnych etapów. Wiedza uzyskana z analiz staje się podłożem do budowania nowych procedur, struktur, metod pracy i komunikacji z rynkiem lub pracownikami.

Zwrot z inwestycji uzależniony jest jednakże od jeszcze jednego, bardzo istotnego elementu – zrozumienia przez wszystkich pracowników celu i sensu dokonywanych zmian. W przypadku wprowadzania nowości, które powstały niejednokrotnie dzięki niemałym nakładom finansowym nie możemy bagatelizować ludzkiego oporu przed zmianami. Plan Działania powinien zostać przedstawiony i „sprzedany” wszystkim zaangażowanym w niego pracownikom.

Cały proces zamyka ponowne dokonanie badania. Pozwoli nam to zweryfikować przeprowadzone zmiany i ocenić uzyskany efekt.

Z naszego doświadczenia wynika, iż dla klienta wartość badania rynkowego rośnie z każdym, kolejnym etapem.

Mamy nadzieję, iż zawarte tutaj koncepcje okażą się dla Ciebie pomocne. Każdy z nas powinien być lepiej przygotowanym do kupowania analiz. Mając na uwadze, iż pieniądze powinny być zainwestowane w celu osiągnięcia konkretnego efektu.

Sposoby prezentacji wyników analizy ekonomicznej

Przeprowadzona przy zastosowaniu odpowiednich metod analiza ekonomiczna wymaga w końcowym etapie prac dokonania syntezy całokształtu ustaleń i prezentacji wyników. Wyniki analizy ekonomicznej mogą być przedstawione w formie:

  • liczbowej
  • graficznej
  • opisowej

Podstawowe znaczenie ma forma liczbowa, polegająca na przedstawieniu wyników za pomocą szeregów lub tablic statystycznych, w których dane wyrażane są w wielkościach absolutnych, względnych, średnich lub współczynnikach. Forma liczbowa znajduje zastosowanie w odniesieniu do zjawisk w pełni mierzalnych, pozwalających na przeprowadzenie ich charakterystyki oraz określenie wzajemnych związków i oddziaływań za pomocą liczb. Jej wykorzystanie do celów prezentacji wyników analizy wymaga porównywalności badanych zjawisk gospodarczych oraz pełnej charakterystyki.

Z tych tez względów ocena wielkości, będących funkcją różnych czynników nie może być sprowadzona do prostego ich porównania. Zachodzi zatem konieczność przeprowadzania analizy w zależności (analizy przyczynowej), w której zakłada się szczegółowe i wymierne określenie wpływu poszczególnych czynników na powstałe odchylenia.

Analiza przyczynowa jest pogłębionym etapem badania wskaźników, w którym dąży się do ustalania wpływu określonych czynników na powstanie odchyleń ujawnionych w toku analizy porównawczej. Chodzi tu, zatem w szczególności o:

  • określenie czynników oddziałujących na objęty badaniem wskaźnik ekonomiczny,
  • obliczenie wielkości wpływu poszczególnych czynników na odchylenie wynikające z poprzednich porównań.

Określanie czynników, które oddziałują na kształtowanie się wskaźników ekonomicznych, następuje w drodze rozumowania logicznego, opartego na obserwacji faktycznego przebiegu procesów gospodarczych. W miarę pogłębiania oceny wybranych wskaźników wyróżnić można oddziałujące na nie jedynie czynniki podstawowe, bądź także pochodne, będące rozwinięciem czynników podstawowych. Wykształca się w ten sposób jakby hierarchiczna struktura powiązań przyczynowo – skutkowych tych czynników. Wymierne zależności czynników oddziałujących na wskaźniki ekonomiczne mogą przyjmować postać iloczynu, ilorazu, sumy lub różnicy. Zależy to od ich treści ekonomicznej oraz możliwości prezentacji matematycznej.

Obliczanie wpływu poszczególnych czynników na badanie odchylenia wskaźników ekonomicznych prowadzi do przekształcenia odchylenia ogólnego w kilka odchyleń cząstkowych. Suma tych odchyleń cząstkowych powinna tworzyć odchylenie ogólne. Zależnie od sposobu obliczania wpływu tych czynników na odchylenie ogólne wyróżnić można szereg szczegółowych metod (technik) analizy przyczynowej. Cechuje je różnica pracochłonności, poprawność matematyczna i przydatność praktyczna.

Do syntetycznej analizy przedsiębiorstwa można stosować zestaw syntetycznych wskaźników. Na ich podstawie wnioskuje się o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w porównaniu z innymi konkurentami. Mogą być wykorzystywane nie tylko do wewnętrznej oceny, ale również przez banki, udziałowców lub potencjalnych interesantów.

Wszystkie wskaźniki oblicza się w końcowej części opracowania finansowego. Charakteryzują one osiągnięcia finansowe firmy. Na podstawie tych wskaźników widoczna jest sytuacja finansowa przedsiębiorstwa, co jest istotnym punktem w planowaniu jego dalszej działalności.

Wskaźniki mają wartość wtedy, gdy obliczone na podstawie planowanych, wielkości są porównywane ze wskaźnikami dotychczasowymi. Wykazują one wtedy postęp i zamierzone osiągnięcia lub pogorszenie sytuacji.

Przedstawiona charakterystyka metod wykazała, że w analizie finansowej dysponuje się wieloma różnymi metodami, które są dobierane zależnie od rodzaju badanych zjawisk i postawionych w analizie celów. Są to metody jakościowe i ilościowe – determistyczne, stochastyczne oraz różne kombinacje wymienionych metod. Wyeksponowane wady i zalety poszczególnych metod wykazują, że nie można mówić o wyższości jednych metod nad innymi. Metody analizy jakościowej, zwane również metodami opisowymi, ujmują badane związki ich zależności w formie opisowej, werbalnej bez prób nadania im ilościowego mierzonego wyrazu, co w wielu przypadkach może być ważne, ale tylko na etapie analizy wstępnej. Najlepszym rozwiązaniem jest, więc równoległe stosowanie wszystkich metod i ich dobieranie stosownie do specyfiki badanych zjawisk i właściwości poszczególnych metod. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że przy wyborze metod w znacznej mierze decyduje ich pracochłonność i wartość uzyskiwanych wyników (dokładność). Nie należy bowiem stosować metod złożonych jeśli zbliżone wyniki są osiągalne przy zastosowaniu metod prostych, a więc mało pracochłonnych[1].


[1] Praca zbiorowa pod redakcją L. Bednarskiego T. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r.

Linie trendu – analizy giełdowe

Rynki kapitałowe z wyprzedzeniem dyskontują swoją przyszłość.
Według zwolenników analizy technicznej ceny akcji są ustalane na podstawie relacji między kupującymi a sprzedającymi, między popytem a podażą (bykami a niedźwiedziami). Natomiast w dłuższym okresie kursy walorów są podporządkowane trendom oraz związanymi z nimi prawidłowościami. Linie trendu są klasyczną metodą analizy technicznej. Identyfikują one trend i dają sygnały do wejścia na giełdę lub wyjścia z niej.

Na rynku papierów wartościowych występują trzy rodzaje trendów:

  • wzrostowe – gdy ceny akcji kształtują się na coraz wyższym poziomie,
  • spadkowe – gdy ceny akcji kształtują się na coraz niższym poziomie,
  • formacje horyzontalne – gdzie większa część zwyżek i zniżek kształtuje się na zbliżonym pułapie cenowym. Formacja horyzontalna jest oznaką stabilizacji rynku, jak również może oznaczać fazę przejściową pomiędzy trendem wzrostowym a spadkowym lub odwrotnie.

Rynek charakteryzuje się cyklicznością, czyli występowaniem okresowych zmian w kierunku ruchu cen. Reasumując, zasady analizy technicznej ujmują w nieco inny sposób zjawiska zachodzące na rynkach papierów wartościowych, niż to ma miejsce w analizie fundamentalnej. Zwolennicy analizy technicznej odwołują się w praktyce do danych historycznych które nie maja bezpośredniego związku z daną spółką, lecz ujmują zjawiska w sposób ogólny, za pomocą którego wszystkie zdarzenia można podporządkować pewnym utartym zasadom. W analizie technicznej dużą rolę odgrywa również psychologiczny aspekt inwestowania oraz podejście do rynku w sposób całościowy, jako do złożonej struktury ludzkiej, gdzie sukces jest wnikliwą analizą ludzkiej psychiki i zachowania w określonych sytuacjach.

Linie trendu pozwalają również na wyznaczenie kanału trendowego. Są to dwie równoległe linie, w których górna przechodzi przez kolejne szczyty cenowe w danym okresie, a dolna przez dołki korekt. Każda z linii musi przechodzić przez przynajmniej dwa szczyty lub dwa dołki cenowe, aby można było mówić o jej wiarygodności.

Wykres 16. Trend wznoszący.

Wykres 17. Trend opadający.

Wykres 18. Formacja horyzontalna.

Im szerszy zasięg czasowy ma kanał trendowy, możemy sądzić, że tym większa jest siła uczestników rynku (byków w trendzie wzrostowym i niedźwiedzi w trendzie spadkowym) oraz większe prawdopodobieństwo, że dany trend będzie dłużej utrzymany. Istnieje również zależność między kątem nachylenia linii kanału trendowego a ramą czasową trendu.

Im kąt nachylenia jest większy, tym kolejne rekordy – maksima cenowe będą ustanawiane prędzej lub podczas rynku niedźwiedzia kolejne spadki kształtują się w krótszym okresie czasu. Kąt nachylenia kanału trendowego informuje inwestorów również o tym czy linia trendu ma swoje potwierdzenie w rynku.

Zawsze należy pamiętać, że wykreślenie kanału trendowego nigdy nie identyfikuje prawdziwości trendu. Aby mieć pełen obraz rynku należy posłużyć się wieloma narzędziami. Trzeba wiedzieć, że trend jest ściśle powiązany z obrotami. Pomocne w określaniu trendu są również średnie z dziesięciu lub piętnastu sesji, wykresy dzienne, tygodniowe i miesięczne, wskaźniki techniczne takie jak np. MACD, ROC, RSI. Dopiero po dokładnej analizie można określić jaka siła dominuje w danym okresie na rynku i jakie emocje rządzą inwestorami.

Analiza dynamiki i struktury pasywów

Analityczne zestawienie pasywów bilansu wraz z obliczonymi wskaźnikami zawiera tabela nr 9.

Z analizy dynamiki pasywów wynika, że w latach 1998 – 2000 przedsiębiorstwo zanotowało znaczny spadek poziomu kapitałów własnych z 73,5% do 55,8% tj. o 17,7% przy czym strata netto uległa zmniejszeniu o 21,5% , przy równoczesnym spadku zobowiązań długoterminowych z 93,0% do 75,3% tj. o 17,7% oraz rozliczeń międzyokresowych i przychodów przyszłych okresów z 70,9% do 52,3% tj. o 18,6% . Natomiast zobowiązania krótkoterminowe i fundusze specjalne wzrosły z 115,8% do 142,1% tj. o 26,3%.

Analiza struktury pasywów wykazuje poważny spadek udziału kapitałów własnych w pasywach ogółem, z 45,6% do 27,8% (tj. o 17,8%) przy czym udział kapitału podstawowego  w pasywach ogółem wzrósł o 1,4%, udział kapitału zapasowego w pasywach ogółem zmalał o 28,9%, udział straty netto w pasywach ogółem zmalał o 9,7%. Udział rezerw w pasywach ogółem nieznacznie wrósł z 1,1% do 1,8% tj. o 0,7% jak również udział zobowiązań krótkoterminowych i funduszy specjalnych z 36,8% do 57,2% tj. o 20,4%.Udział zobowiązań długoterminowych w pasywach ogółem zmalał o 2,6% jak również  udział rozliczeń międzyokresowych i przychodów przyszłych okresów o 0,8%.

Tabela  9. Bilans analityczny przedsiębiorstwa ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A za lata 1998-2000 (pasywa)

 

PASYWA

STAN NA 31.12 ODCHYLENIA DYNAMIKA (w%) STRUKTURA

(w %)

1998 1999 2000 1999-1998 2000-1998 1999 2000* 1998 1999 2000
A. Kapitały własne 12468801 9142329 6935135 -3294472 -5501666 73,5 55, 8 45,6 36,1 27,8
I. Kapitał podstawowy 3999100 3999100 3999100 14,6 15,8 16,0
II. Kapitał zapasowy 13486313 8437701 5143229 -5048612 -8343084 62,5 38,1 49,5 33,3 20,6
1. Tworzony ustawowo 13486313 8437701 5143229 -5048612 -8343084 62,5 38,1 49,5 33,3 20,6
III. Wynik finansowy netto

roku obrotowego

 

-5048613

 

-3294472

 

-2207194

 

-1754141

 

-2841419

 

-65,2

 

-43,7

 

-18,5

 

-13,0

 

-8,8

1. Zysk netto
2. Strata netto -5048613 -3294472 -2207194 -1754141 -2841419 -65,2 -43,7 -18,5 -13,0 -8,8
B. Rezerwy 301215 471680 465930 170465 164715 156,6 151,7 1,1 1,9 1,8
1. Pozostałe rezerwy 301215 471680 465930 170465 164715 156,6 151,7 1,1 1,9 1,8
C. Zobowiązania długoterminowe  

4039629

 

3756894

 

3041508

 

-282735

 

-998121

 

93,0

 

75,3

 

14,8

 

14,8

 

12,2

1. Długoterminowe pożyczki, obligacje i inne pap. Wartościowe  

4039629

 

3756894

 

3041508

 

-282735

 

-998121

 

93,0

 

75,3

 

14,8

 

14,8

 

12,2

D. Zobowiązania krótkoterm.

i fundusze specjalne

 

10037954

 

11621488

 

14263868

 

1583534

 

4198914

 

115,8

 

142,1

 

36,8

 

45,9

 

57,2

I. Zobowiązania krótkoterminowe 9612143 11204955 13840133 1592812 4227990 116,6 144,0 35,3 44,3 55,5
1. Pożyczki, obligacje i papiery wartościowe  

493931

 

536699

 

519695

 

42768

 

25764

 

108,6

 

105,2

 

1,8

 

2,1

 

2,1

2. Kredyty bankowe 1232500 1900000 1232500 190000 4,9 7,6
2. Zobowiązania z tyt. dostaw i usług  

7479537

 

6922965

 

7759517

 

-556572

 

279980

 

92,5

 

103,7

 

27,5

 

27,3

 

31,1

3. Zobowiązania z tyt. podatków, ceł i ubezpieczeń społ.  

877597

 

1700741

 

2715957

 

82314

 

1838360

 

193,8

 

247,9

 

3,2

 

6,7

 

10,9

4. Zobowiązania z tyt. Wynagrodzeń  

681350

 

425531

 

318599

 

-255819

 

-362751

 

62,4

 

46,7

 

2,5

 

1,8

 

1,3

5. Pozostałe zobowiązania krótkoterminowe  

79729

 

386519

 

626366

 

306790

 

546637

 

484,8

 

785,6

 

0,3

 

1,5

 

2,5

II. Fundusze specjalne 425811 416532 423735 -9279 -2076 97,8 99,5 1,5 1,6 1,7
E. Rozliczenia międzyokres. i przychody przyszłych okresów  

455832

 

323005

 

238496

 

-132827

 

-217336

 

70,9

 

52,3

 

1,7

 

1,3

 

0,9

1. Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów  

453492

 

310132

 

238223

 

-143360

 

-215269

 

68,4

 

52,5

 

1,6

 

1,2

 

0,9

2. Przychody przyszłych okresów 2341 12873 273 10533 -2068 549,9 11,7 0,1 0,1 0
SUMA 27271432 25315394 24944937 -1956036 -2326495 92,8 91,5 100,0 100,0 100,0

ŹRÓDŁO: opracowanie własne na podstawie danych przedsiębiorstwa ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A.

*1998=100%

Analiza fundamentalna spółki TP S.A.

Na początku wieku polski rynek telekomunikacyjny był teoretycznie, w większości segmentów, rynkiem konkurencyjnym. Usługi telefonii lokalnej na większości obszarów świadczone są poprzez dwóch operatorów, ale jednym z nich jest zawsze TP S.A. Tylko na obszarze Warszawy konkuruje trzech operatorów, w tym Netia Mazowsze, która rozpoczęła działalność operacyjną dopiero w drugiej połowie marca 2001 roku bo wcześniej miała problemy z uzgodnieniem punktów styku z siecią TP S.A. Jest to najatrakcyjniejsza terytorialnie cześć rynku. Na tym terenie działa najwięcej dużych firm i większość administracji centralnej. Połączenia realizowane z terenu Stolicy, wg niektórych opracowań, stanowią nawet do 40% wszystkich połączeń realizowanych w ciągu roku na terenie kraju.

Koncesje na świadczenie usług międzystrefowych 17.V. 2000 roku otrzymały trzy nowe podmioty: Netia 1, Niezależny Operator Międzystrefowy (NOM) i NG Koleje Telekomunikacja (NGKT), który zmienił nazwę na Energis.

Liberalizacja połączeń międzynarodowych nastąpi dopiero od 2003 r. Jest to wynik dziwnej sytuacji w jakiej znalazł się rząd. Z jednej strony Minister Łączności ustanawiał regulacje, które miały doprowadzić do stworzenia konkurencji na rynku, a zarazem dostosować polskie prawo do zgodnego z UE. Z drugiej, pośrednio jako właściciel Spółki chciał stworzyć jej jak najlepsze warunki rozwoju tak, aby uzyskać za nią jak najwyższą cenę od inwestora strategicznego. Co się częściowo zresztą udało.

Wykres 19. Struktura akcjonariatu.

Nowe prawo telekomunikacje, które obowiązuje od początku 2001 r. Stwarza trwałe podstawy do szybszego rozwoju rynku. Od tego momentu inwestorzy zagraniczni mogą być większościowymi właścicielami firm telekomunikacyjnych. Pomimo nienajlepszego sentymentu do tej branży na świecie, część dużych firm może być zainteresowana przejęciem pełnej kontroli nad spółkami, których są teraz udziałowcami. Przejęcie pełnej kontroli nad polskimi firmami prawdopodobnie zaowocuje zwiększeniem konkurencji, a to jest podstawą, aby zwiększyć przychody tego sektora i przy okazji sprostać standardom UE. Na początku 2002 r. nastąpiła pełna liberalizacja lokalnych i międzystrefowych usług telekomunikacyjnych. Nie ma już konieczności uzyskiwania koncesji, a zainteresowane podmioty uzyskują zezwolenie od Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji (URT) jeżeli spełnią odpowiednie warunki. Oferowanie niektórych usług wymaga tylko zgłoszenie do Prezesa na 28 dni przed rozpoczęciem ich świadczeń. Pełna liberalizacja usług telekomunikacyjnych będzie obowiązywała od 2003 r. gdy nastąpi liberalizacja połączeń międzystrefowych.

Infrastruktura telekomunikacyjna w Polsce jest słabo rozwinięta. Opóźnienie w jej budowie w porównaniu do państw UE jest bardzo duże, a co istotne także znaczne w stosunku do państw dawnego obozu socjalistycznego takich jak Węgry, Czechy czy Słowenia.

KRAJ PENETRACJA
Słowenia 42,9
Czechy 37,3
Estonia 35,3
Węgry 38,8
Słowacja 31,0
Polska 27,2

 Tabela 5. Wskaźniki penetracji telefonicznej.

Pomimo dużych nakładów inwestycyjnych ponoszonych zarówno przez TP S.A. jak i niezależnych operatorów przez ostanie kilka lat wybudowano około miliona nowych linii, a kolejka 2 mln oczekujących na podłączenie nie zmniejsza się. Jest to wynik coraz większego zapotrzebowania firm i osób prywatnych na usługi wysokiej jakości. Coraz częściej urządzeniem końcowym u klienta nie jest telefon lecz komputer z modemem lub inne podobne urządzenie. Tragicznie wygląda sytuacja na obszarach wiejskich. Tereny te zamieszkuje około 38% ludności, którzy z powodu braku dostępu do usług telekomunikacyjnych nie wykształcili w sobie potrzeby korzystania z nich. Jeśli dodać do tego niższą siłę nabywczą tych osób to łatwo zrozumieć, że telekomy bardzo niechętnie podchodzą do inwestowania na tym terenie bo zwrot z inwestycji jest nie satysfakcjonujący.

W związku z rozwojem polskiej gospodarki, przekształcaniem się modelu gospodarczego kraju na coraz bardziej usługowy i informacyjny, planowanym wejściem Polski do UE i liberalizacją rynku zakłada się jego stabilny rozwój. Do 2003 r. będzie przybywało 7% łączy głównych rocznie, a przez następnie kolejne dwa lata ponad 5%. Jest to wynik zbliżony do średniego wzrostu rynku telekomunikacyjnego na świecie. Duży wzrost nastąpi w przypadku nowych usług związanych z możliwością szybkiego przesyłania danych. Kilkakrotnie szybciej będą rozwijały się sieci cyfrowe z integracją usług telekomunikacyjnych (ISDN). Pozycja TP S.A. na rynku telefonii kablowej będzie cały czas mocna. Założyć jednak można, że jej udział w ilości łącz głównych spadnie z obecnych 94% do 84% w 2005 r. i poniżej 80% w 2010 r. Istnieje ryzyko, że operator może stracić wielu klientów biznesowych, którzy będą namawiani do skorzystania z usług konkurencji. W takim przypadku z większości linii TP S.A. korzystałyby osoby prywatne, które są zdecydowanie mniej atrakcyjnym klientem.

ROK 2000 2001 2002 2003 2004
Ilość linii w tys. 10860 11837 12844 13807 14704
Osoby prywatne 8401 9707 10403 11045 11616
Biznes i pozostałe 1823 2131 2440 2761 3088
W tym ISDN 206 412 659 923 113
Ilość linii TP S.A. 1230 10914 11585 12177 12676
Ilość linii pozostałych 630 923 1259 1629 2028
Udział TP S.A. w rynku 94,2% 92,2% 90,2% 88,2% 86,2%

Tabela 6. Prognozy rozwoju rynku telefonii kablowej w Polsce.

Inwestycje w infrastrukturę są bardzo kosztowne i długotrwałe a dopóki nie będzie pełnej konkurencji, pozycja TP S.A. będzie na tyle dominująca, że rozwój niezależnych operatorów będzie ograniczony. Tak silna pozycja narodowego operatora to efekt zaszłości historycznych sprzed 1989 r. oraz efekt polityki kolejnych rządów po tym roku. Dzięki budowanej przez lata infrastrukturze, sprzyjającej prawu, korzystnej strukturze opłat TP S.A. mogła rozwijać się kosztem rynku nie przejmując się konkurencją.

OPERATOR LICZBA DZWONIĄCYCH LINII TELEFONICZNYCH
TP S.A. 10233000
Netia 320000
TL Dialog 105000
PTO 90000
Grupa Elektriumu 71900
Pozostali 80000
Łącznie 10899900

Tabela 7. Ilość łączy głównych na koniec 2000 r.

Zdecydowanie największym konkurencyjnym operatorem do TP S.A. jest Netia, która na koniec 2000 roku miała ponad 320 tyś. dzwoniących linii. W połączeniach międzynarodowych, najbardziej dochodowych sztucznie utrzymywany jest monopol TP S.A. konkurencja ze strony takich podmiotów jak Tele2 jest jeszcze znikoma. Duża jest natomiast konkurencja w nowych segmentach rynku telekomunikacyjnego. Szczególnie widać to na przykładzie operatorów telefonii komórkowej. Rynek ten jest oligopolem, ale to już wystarcza, aby firmy musiały między sobą mocno konkurować. Jeszcze większa konkurencja panuje pomiędzy dostawcami dostępu do internetu. Firmy te są już w tej chwili w stanie efektywnie konkurować z TP S.A. a ich pozycja wraz z rozwojem technologii może być coraz lepsza.

Pozycję, prawie monopolistyczną na rynku telefonii stacjonarnej TP S.A. ma szansę utrzymać przez najbliższe kilka lat dopóki udział przychodów z rozmów będzie stanowił znaczną większość wpływów, a telefonia komórkowa i nowe technologie w tym np. przekaz głosu za pomocą sieci nie zdominują rynku. Udział wzrasta, ale na samych połączeniach lokalnych i międzystrefowych trudno będzie zarobić.

Struktura przychodów w telekomunikacji zmienia się. Obecnie ponad 50% przychodów TP S.A. czerpie z świadczenia tradycyjnych usług przekazu głosu. Pozostałe to: abonament telekomunikacyjny, świadczenie usług na rzecz innych operatorów, dzierżawa linii, połączenia z internetem i przesyłanie danych to niecałe 40%.

ROK 2000 2001 2002 2003 2004
Przychody w mln. Zł 14685 17492 20533 23910 26613
abonament i przyłączenia 2837 4577 6169 8169 9541
abonament w zł 31,66 40 50 55
przyłączenie 561 431 366 293 266
Przychody z rozmów i połączenia 8876 9448 1255 11047 11786
z internetem (dial-up)
na linię 868 894 912 930 948
interconect 1259 1624 2093 2466 2896
automaty telefoniczne 383 379 375 372 368
pozostałe 286 295 304 313 322
Polpak 160 320 537 790 991
dzierżawa linii 569 529 476 424 373
komunikacja radiowa 298 307 316 325 335
telexy i telegraf 17 13 8 5 0

Tabela 8. Struktura przychodów.

Szacuje się, że w przyszłości najbardziej wzrosną przychody z abonamentu. W 2005 r. TP S.A. powinna z tego tytułu generować 36% przychodów a w 2010 r. 32%. Możliwe jest, że przychody z abonamentu będą jeszcze większe, ale zależy to od tego jaka ilość dodatkowych usług będzie zawarta w opłacie abonamentowej. Nie wykluczone, że w przyszłości klient będzie miał do wyboru płacić wysoki abonament i wszystkie usługi mieć wliczone w cenę, albo płacić mniejszy abonament i dodatkowo za niektóre usługi.

Lata Sprzedaż (mln PLN) EBIT (mln PLN) Wynik netto (mln PLN) EPS (PLN) EPS (euro) ROE (%) NWC (mln PLN) QR DOL DFL Liczba akcji (tys. szt.) P/E P/EBIT P/BV
1998 10 127,2 2 638,3 1 020,8 0,73 0,20 10,9 -323,4 0,93 1,86 1,45 1 400 000 19,47 7,54 2,13
1999 12 384,1 3 131,0 1 079,3 0,77 0,22 10,7 -1 492,7 0,68 1,99 1,36 1 400 000 18,42 6,35 1,97
2000 14 678,2 3 645,6 1 830,4 1,31 0,37 15,5 -1 500,6 0,72 1,96 1,46 1 400 000 10,86 5,45 1,68

Tabela 9. Parametry finansowe spółki.

Lata Sprzedaż (mln PLN) EBIT (mln PLN) Wynik netto EPS (PLN) EPS (euro) ROE (%) NWC (mln PLN) QR DOL DFL Liczba akcji (tys. szt.) P/E P/EBIT P/BV
1998 10 886,8 2 576,1 960,2 0,69 0,19 10,0 -960,5 0,84 1,99 1,47 1 400 000 20,70 7,72 2,08
1999 13 159,8 2 874,7 860,4 0,61 0,17 8,5 -1 692,7 0,67 2,19 1,43 1 400 000 23,11 6,92 1,97
2000 15 879,1 3 022,6 1 330,5 0,95 0,27 11,7 -2 836,3 0,59 2,30 1,61 1 400 000 14,94 6,58 1,75
2001 17 009,4 2 086,8 203,4 0,15 0,04 1,8 -3 511,8 0,52 2,64 3,77 1 400 000 97,73 9,53 1,78
2002 17 899,4 2 576,0 875,7 0,63 0,18 7,3 -2 569,5 0,62 3,24 2,66 1 400 000 22,70 7,72 1,66

Tabela 10. Parametry finansowe Grupy Kapitałowej.

Strategia spółki zakłada systematyczne zwiększanie przychodów poprzez rozbudowę sieci, zwiększenia orientacji na klienta m.in. poprzez rozbudowę oferty, oraz rebalansowanie taryf tak aby były one porównywalne z tymi jakie są w UE. Są to jak najbardziej właściwe działania, a co najważniejsze są one systematycznie realizowane. W najbliższych latach najszybciej mają rosnąć przychody z nowych usług około 100% rocznie, o połowę wolniej przychody z telefonii przenośnej, a najmniejszy wzrost będzie udziałem telefonii stacjonarnej to tylko około 15%.

Spółka TP S.A. planuje bardzo duże inwestycje. Nie będzie w stanie ich sfinansować tylko za pomocą środków własnych, niezbędne będzie zwiększenie zadłużenia, które obecnie przekracza, w przypadku samej spółki kapitały własne o 30%. Plany rozwojowe Grupy obejmują cztery główne obszary działalności: telefonia stacjonarna, transmisja danych, internet i poprzez Centertel telefonia komórkowa.

W ciągu najbliższych pięciu lat Grupa największe koszty poniesie na rozwój telefonii komórkowej. Jest to związane z budową bardzo drogiej sieci trzeciej generacji UMTS.

Wykres 20. Nakłady inwestycyjne.

Jednym z elementów strategii Spółki jest utrzymanie dotychczasowej dominującej pozycji na rynku telefonii stacjonarnej. Przed pełnym otwarciem rynku na konkurencję zagraniczną inwestycje w tym segmencie skupią się wokół rozszerzenia oferty usług i dopasowania ich do potrzeb poszczególnych grup klientów. W zakresie transmisji danych nakłady będą przeznaczone na rozwijanie nowych szerokopasmowych usług dla klientów korporacyjnych, które mają m.in. pozwolić na stworzenie usługowej platformy dla operatorów. Jednym z elementów tych inwestycji będzie wybudowanie na bazie Polpaku międzymiastowej sieci o bardzo dużej przepustowości. Docelowo przepustowość obecnie eksploatowanych łączy zwiększy się nawet o 16 razy w warstwie tranzytowej.

Spółka nie będzie w stanie zrealizować wszystkich inwestycji z środków własnych. W związku z tym, że wielkość kredytów udzielonych przez zachodnie banki spółkom z sektora telekomunikacyjnego jest bardzo duża TP S.A. może mieć niewielkie problemy z zorganizowaniem odpowiedniego finansowania. W tym przypadku przełoży się to przede wszystkim na wzrost kosztu długu bo ryzyko prowadzenia biznesu w branży telekomunikacyjnej wzrosło. Sytuacja TP S.A. jest jednak dużo lepsza od np. zadłużonych operatorów komórkowych, którzy muszą znaleźć pieniądze na bardzo wysokie opłaty za koncesje na UMTS. Ma ona dużą przewagę konkurencyjną na krajowym rynku, którą prawdopodobnie uda się jej utrzymać, a dodatkowo działa na rynku wzrostowym.

ROK 2000 2001 2002 2003 2004
Aktywa 29727 36358 44375 52363 60789
19,8% 22,3% 22,0% 18,0% 16,1%
Dług 16082 20119 25054 29197 33467
Zmiana długu 20,9% 25,1% 24,5% 16,5% 14,6%
Kapitały 12177 14508 17207 20672 24428
Zmiana kapitałów 20,7% 19,1% 18,6% 20,1% 18,2%
Struktura kapitałów 132,1% 138,7% 145,6% 141,2% 137,0%
Stopa zadłużenia 56,9% 58,1% 59,3% 58,5% 57,8%

Tabela 11. Struktura kapitałów.

Struktura kapitału (zadłużenie do kapitałów własnych) zwiększy się z 132,1% do 146% w 2003 r. i potem powoli będzie spadać tak aby docelowo osiągnąć wartość około 130%. Spółka nie powinna mieć jednak problemów z obsługą zadłużenia bo na poziomie operacyjnym będzie cały czas wypracować wysokie zyski.

Grupa finansuje inwestycje przede wszystkim zobowiązaniami długoterminowymi. W ostatnim roku zobowiązania te wzrosły o 30% przy spadku zobowiązań krótkoterminowych o ponad 43%. Większość tych zobowiązań przypada na obligacje wystawione w Euro i USD, których wartość, łącznie z marcową emisją obligacji serii E, wyrażona w zlotach przekroczyła 9,4 mld zł.

TP S.A. z roku na rok poprawia wyniki finansowe. Pomimo tego pod względem efektywności nie należy do czołówki Europejskiej. Planowane działania restrukturyzacja idą w dobrym kierunku i po przeprowadzeniu koniecznych zmian w zatrudnieniu Spółka będzie przygotowana w 2003 r. do konkurencji z nowymi operatorami. Jednak wyniki tej walki i wysokie koszty inwestycji w UMTS odbiją się na wynikach grupy.

RAPORTY KWARTALNE IIIQ’99 IVQ’99 IQ’00 IIQ’00 IIIQ’00 IVQ’00
Przychody netto z sprzedaży 3125524 3487980 3464603 3630730 3668271 3922316
Zysk/strata na działalności operac. 908449 510557 989077 983927 1095355 1057263
Zysk/strata netto 338745 183639 495293 345195 459370 878119
Stopa zwrotu z kapitału własnego 12,60% 11,00% 14,80% 13,40% 13,87% 19,40%

Tabela 12. Historyczne wyniki TP S.A.

Bardzo dobry wynik finansowy ostatniego kwartału 2000 roku to wynik zwiększenia sprzedaży przy bardzo rozsądnej polityce kosztowej. Są to pierwsze efekty prowadzonej przez inwestora strategicznego polityki ograniczenia kosztów. Przy wzroście przychodów, w stosunku do tego samego okresu roku poprzedniego o 12,5%, koszty wzrosły o 1,6% i to głównie dzięki wyraźnemu wzrostowi kosztów sprzedaży bo np. koszty ogólne zarządu spadły o ponad 40 mln zł a koszty wytworzenia sprzedanych produktów wzrosły tylko o 20 mln zł. Drugim czynnikiem, który miał decydujący wpływ na poziom zysku netto jest dochód z różnic kursowych w wysokości 436 mln zł. Jeżeli Spółka nie będzie ściśle współpracować z konkurencją np. w zakresie ustalenia punktów styku pomiędzy sieciami, wzajemnych rozliczeń może być narażona na wysokie kary, podobnie do tej (54 mln zł) jaką nałożył na nią UOKiK w styczniu 2001 roku.

W roku 2001 firma zainwestowała o kilka miliardów zł więcej niż w roku poprzednim co łącznie z mniejszymi wpływami z różnic kursowych może doprowadzić do nieznacznego zmniejszenia zysku netto. Zysk operacyjny powinien być lepszy. Pomimo bardzo dużego potencjału firma nie przedstawiła jasnej strategii internetowej, a aktywa skupione w tp.internet są na razie ośrodkiem tworzenia kosztów. Analitycy nie spodziewają się, aby w najbliższych dwóch latach przychody z tej działalności miały pozytywny wpływ na wynik finansowy.

Należy się spodziewać, że nie skonsolidowane wyniki TP S.A. będą lepsze od wyników całej Grupy. Wpływ na to będą miły przede wszystkim koszty inwestycji jakie PTK Centertel będzie musiał ponieść w związku z wprowadzeniem systemu UMTS. Osiągnięciu wysokiej marży na działalności operacyjnej będzie operatorom komórkowym przeszkadzała także duża konkurencja, o wiele większa niż w zakresie telefonii stacjonarnej. Zarząd TP S.A. zakłada, że Grupa w 2003 r. osiągnie marżę EBITDA na poziomie 44%.

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006
EBITDA 6839 7947 9205 10672 11615 11740 11869
Marża EBITDA 46,6% 45,4% 44,8% 44,6% 43,6% 41,9% 40,2%
EBIT 4125 4483 5191 6188 6707 6427 6160
Marża EBIT 28,1% 25,6% 25,3% 25,9% 25,2% 22,9% 20,9%

Tabela 13. Marże EBITDA i EBIT TP S.A.

Wykres 21. Marże EBITDA i EBIT TP S.A.

TP S.A. jest porównywana z telekomami. Nie można wykluczyć, że przecena Spółek telekomunikacyjnych na świecie jeszcze się nie skończyła. Związane jest to z ich ogromnym zadłużeniem i utrzymującym się nienajlepszym sentymentem inwestorów w stosunku do branży.

Sprzedaż mln Marża EBITDA EBIT mln Liczba akcji mln cena EBITPS BVPS P/EBIT P/BV
1999 12384 42,2% 3131 1400 21 2,2 7,2 9,4 2,9
2000 14685 46,6% 4125 1400 21 2,9 8,7 7,1 2,4
2001 17492 45,4% 4483 1400 21 3,2 9,9 6,6 2,1
2002 20533 44,8% 5191 1400 21 3,7 11,3 5,7 1,9
2003 23910 44,6% 6188 1400 21 4,4 12,9 4,8 1,6

Tabela 14. Prognozy wyników finansowych TP S.A.

Tabela 15. Wycena spółki TP S.A.

Rekomendacja

Przedstawione przez Zarząd główne cele strategiczne na lata 2002-2004 zapowiadają determinację Spółki w przeprowadzeniu restrukturyzacji przedsiębiorstwa. Kluczem do poprawy efektywności Spółki, a tym samym wzrostu jej konkurencyjności, będzie restrukturyzacja zatrudnienia. Redukcje zatrudnienia w ciągu dwóch lat mogą sięgnąć nawet 20 tys. osób. Znacząca część zwalnianych pracowników przejdzie do podmiotów zależnych, które przejmą działalność usługową, nie związaną z działalnością podstawową TP SA. Proces restrukturyzacji zatrudnienia jest konieczny do sprawnego przygotowania Spółki do pełnej liberalizacji krajowego rynku telekomunikacyjnego, która ma nastąpić z początkiem 2003 roku. Z uwagi na brak porozumienia z działającymi w Spółce związkami zawodowymi, koszty restrukturyzacji mogą okazać się jednak wyższe niż obecnie zapowiadane. W roku bieżącym Spółka utworzy 750 mln PLN rezerw związanych z restrukturyzacją zatrudnienia oraz 250 mln PLN rezerw na przeterminowane należności.

Przeprowadzona analiza dowodzi, że najlepszym wyjściem jest akumulowanie akcji TP S.A. ponieważ cena docelowa, czyli taka jaką powinien osiągnąć papier wartościowy w rekomendowanym okresie, będąca wypadkową wartości spółki, koniunktury na rynku, branży oraz innych czynników, nie została jeszcze osiągnięta. Wg analityków Beskidzkiego Domu Maklerskiego S.A. cena ta wynosi 24,50 zł i zostanie osiągnięta w ciągu roku.[1]


[1] Analiza fundamentalna spółki TP S.A. została przeprowadzona na podstawie opracowania Tomasza Lalika, analityka Beskidzkiego Domu Maklerskiego S.A. (BDM S.A.)

Bilans

Bilans przedsiębiorstwa jest sprawozdaniem statystycznym, które zawiera

poszczególne składniki majątku przedsiębiorstwa oraz źródła jego finansowania. Sporządzany jest na określony dzień (zwany moment bilansowym), przedstawia, więc stan zasobów będących w posiadaniu firmy. Uznany on został jako podstawowe sprawozdanie finansowe. W sposób uproszczony przedstawia to poniższe zestawienie:

Tabela 3. Uproszczone zestawienie bilansu

AKTYWA PASYWA
MAJĄTEK TRWAŁY KAPITAŁ WŁASNY

REZERWY

MAJĄTEK OBROTOWY

ROZLICZENIA MIĘDZYOKRSOWE CZYNNE

ZOBOWIĄZANIA DŁUGOTERMINOWE

ZOBOWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE

ROZLICZENIA MIĘDZYOKRSOWE BIERNE

PRZYCHODY PRZYSZŁYCH OKRESÓW

AKTYWA OGÓŁEM PASYWA OGÓŁEM

ŹRÓDŁO: Opracowanie własne

Za szczególną cechę bilansu można uznać, że wykazany stan końcowy staje się równocześnie stanem początkowym w bilansie otwarcia w następnym okresie obrachunkowym. Układ bilans prezentuje tabela 4:

Tabela 4. Struktura bilansu

AKTYWA PASYWA
A.   Majątek trwały

I. Wartości niematerialne i prawne

1. Koszty organizacji poniesione przy

założeniu lub późniejszym

rozszerzeniu spółki akcyjnej

2. Koszty prac rozwojowych

3. Wartość firmy

4. Inne wartości niematerialne i prawne

5. Zaliczki na poczet wartości

niematerialnych i prawnych

II. Rzeczowy majątek trwały

1. Grunty własne

2. Budynki i budowle

3. Urządzenia techniczne i maszyny

4. Środki transportu

5. Pozostałe środki trwałe

6. Inwestycje rozpoczęte

7. Zaliczki na poczet inwestycji

III. Finansowy majątek trwały

1. Udziały i akcje

2. Papiery wartościowe

3. Udzielone pożyczki długoterminowe

4. Inne składniki majątku trwałego

IV. Należności długoterminowe

B.   Majątek obrotowy

I. Zapasy

1. Materiały

2. Półprodukty i produkty w toku

3. Produkty gotowe

4. Towary

5. Zaliczki na poczet dostaw

II. Należności i roszczenia

1. Należności z tytułu dostaw i usług

2. Należności z tytułu podatków

3. Należności wewnątrzzakładowe

4. Pozostałe należności

5. Należności sądowe

III. Papiery wartościowe przeznaczone do

obrotu

1. Udziały lub akcje własne do zbycia

2. Inne papiery wartościowe

IV. Środki pieniężne

1. Środki pieniężne w kasie

2. Środki pieniężne w banku

3. Inne środki pieniężne (weksle, czeki)

C.   Rozliczenia międzyokresowe

1.Czynne rozliczenia   międzyokresowe

2. Inne rozliczenia międzyokresowe

A.   Kapitał (fundusz) własny

I. Kapitał (fundusz) podstawowy

II. Należne, lecz nie wniesione wkłady na

poczet kapitału podstawowego

(wielkość ujemna)

III. Kapitał (fundusz) zapasowy

1. Ze sprzedaży akcji powyżej ich

wartości nominalnej

2. Tworzony ustawowo

3. Tworzony zgodnie ze statutem lub

umową

4. Z dopłat wspólników

5. Inny

IV. Kapitał (fundusz) rezerwowy z

aktualizacji wyceny

V. Pozostałe kapitały (fundusze)

rezerwowe

VI. Nie podzielony wynik z lat ubiegłych

1. Zysk (wielkość dodatnia)

2. Strata (wielkość ujemna)

VII. Wynik finansowy netto roku

obrotowego

1. Zysk netto (wielkość dodatnia)

2. Strata netto (wielkość ujemna)

3. Odpisy z wyniku finansowego

bieżącego roku obrotowego

B.   Rezerwy

1. Rezerwy na podatek dochodowy

2. Pozostałe rezerwy

C.   Zobowiązania długoterminowe

1. Długoterminowe pożyczki, obligacje i

inne papiery wartościowe

2. Długoterminowe kredyty bankowe

3. Pozostałe zobowiązania

długoterminowe

D.   Zobowiązania krótkoterminowe i fundusze specjalne

I. Zobowiązania krótkoterminowe

1. Pożyczki, obligacje i papiery

wartościowe

2. Kredyty bankowe

3. Zaliczki otrzymane na poczet dostaw

4. Zobowiązania z tytułu dostaw

5. Zobowiązania wekslowe

6. Zobowiązania z tytułu podatków,

ceł, ubezpieczeń społecznych

7.Zobowiązania z tytułu wynagrodzeń

8.Zobowiązania wewnątrzzakładowe

9. Pozostałe zobowiązania

krótkoterminowe

II. Fundusze specjalne

E.    Rozliczenia międzyokresowe i przychody przyszłych okresów

1. Bierne rozliczenia międzyokresowe

2. Przychody przyszłych okresów

SUMA AKTYWÓW SUMA PASYWÓW

ŹRÓDŁO: Z. Kołaczyk – „Rachunkowość przedsiębiorstw”, Wydawnictwo eMPi2, Poznań1997, s.94.

W polskiej praktyce księgowej majątek przedsiębiorstwa przyjęto nazywać „aktywami”, a źródła finansowania tego majątku  „pasywami”. Aktywa wykazane są po lewej stronie bilansu natomiast pasywa, po jego prawej stronie. Zarówno strona aktywów jak i pasywów są uporządkowane w pewien sposób, aktywa według stopnia płynności, tzn. możliwości zamiany poszczególnych składników majątku na środki pieniężne, pasywa według terminu wymagalności. System podwójnego zapisu księgowego, na którym opiera się konta, sprawia, że dla każdego składnika pasywów, tworzy się korespondujący z nim składnik aktywów[1].

Aktywa to różnego rodzaju składniki majątkowe, różniące się między sobą postacią, cechami fizycznymi i użytkowymi, okresem eksploatacji i stopniem zużycia. Zasób majątku zależy od charakteru i rozmiarów działalności podmiotu gospodarczego. W aktywach figurują składniki majątku, które przedstawiają wartość gospodarczą[2].

Natomiast pasywa są to zobowiązania spółki wobec właścicieli, którzy zainwestowali w tę spółkę pieniądze kupując jej akcje oraz wobec jej wierzycieli. Udzielają one odpowiedzi na pytanie: kto, w jakim charakterze i w jakiej wysokości ma prawo do majątku firmy. Pasywa to kapitał własny i obcy.


[1] J. Ellis, D. Williams, Strategia przedsiębiorstwa a analiza finansowa, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1997, s. 162.

[2] A. Malewicz, Rachunkowość i finanse, Polska Fundacja Promocji Kadr, Bytom 1999, s. 27.

Zasady analizy wskaźnikowej

Rozwinięciem wstępnej analizy podstawowych dokumentów finansowych, dających ogólny obraz sytuacji finansowej przedsiębiorstwa jest analiza wskaźnikowa. Jest ona jednym z podstawowych elementów analizy finansowej. Przedmiotem  badania analizy wskaźnikowej są relacje zachodzące pomiędzy poszczególnymi elementami bilansu, w przekroju pionowym i poziomym oraz rachunku wyników. Dla tego celu konstruuje się różnego rodzaju wskaźniki posługujące się danymi opartymi na sprawozdaniach finansowych.

Analiza wskaźnikowa (Ratio Analysis) obejmuje następujące etapy badań[1]:

  • wybór dziedziny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, która ma być przedmiotem oceny,
  • dobór wskaźników i współczynników ekonomicznych reprezentatywnych dla badanej dziedziny,
  • weryfikację wskaźników i współczynników,
  • skorygowanie sposobu mierzenia wskaźnika i współczynnika lub ustalenie dodatkowych wskaźników i współczynników, pozwalających uzyskać dokładny i obiektywny obraz analizowanych zjawisk,
  • obliczenie wskaźnika i/lub współczynnika na podstawie zweryfikowanych mierników oraz postawienie diagnozy i sformułowanie decyzji.

Wskaźniki finansowe konstruowane i klasyfikowane mogą być w różny sposób. Na świecie jak i w naszym kraju najszersze zastosowane zyskała poniżej przedstawiona klasyfikacja[2]:

  • wskaźniki płynności,
  • wskaźniki zadłużenia i obsługi długu,
  • wskaźniki efektywności (wykorzystania) aktywów,
  • wskaźniki rentowności (zyskowności),
  • wskaźniki reakcji rynkowej.

W analizie wskaźnikowej największą rolę odgrywa analiza porównawcza oraz analiza trendu[3].

Analiza porównawcza polega na wyliczeniu wskaźników na podstawie sprawozdań finansowych (lub innych danych, jeżeli są one powszechnie dostępne) i porównywaniu ich z wartością wskaźników uzyskiwanych przez inne podmioty w tej samej branży lub porównywanie ze średnimi branżowymi.

Analiza trendu natomiast polega na porównywaniu wartości wskaźników uzyskiwanych w kolejnych okresach przez badany podmiot. Analiza taka dokonywana jest zarówno w okresach obejmujących kilka lub kilkanaście lat, jak również  w układzie horyzontalnym obejmującym następujące po sobie lata.

Analiza wskaźnikowa pozwala nam w szybki i efektywny sposób uzyskać wgląd w funkcjonowanie firmy.


[1] J. Duraj, Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa 1993, s.16.

[2] J. . Gajdka, E. Walińska, Zarządzanie finansowe, F. R. R. w P., Warszawa 1998, s. 303.

[3] Tamże, s.203.

[4] Tamże, s. 205.

Wstępna analiza bilansu

Wstępna analiza bilansu przeprowadzana jest w ujęciu statycznym i dynamicznym.

Analiza w ujęciu stycznym zajmuje się badaniem struktury majątku przedsiębiorstwa i źródeł jego finansowania w wybranym momencie. Natomiast analiza w ujęciu dynamicznym zajmuję się również oceną kierunku zmian tej struktury oraz dynamiki poszczególnych elementów aktywów i pasywów poprzez porównanie danych z kilku kolejnych lat. Wstępna analiza bilansu zajmuje się badaniem:

  • struktury majątkowej na podstawie wskaźników struktury aktywów,
  • struktury kapitałowej, poprzez ustalenie wskaźników struktury pasywów,
  • struktury kapitałowo – majątkowej.

Do przeprowadzenia wstępnej analizy bilansu w ujęciu dynamicznym potrzebne są następujące mierniki:

  • wskaźniki dynamiki, które określają kierunek i stopień zmian poszczególnych elementów bilansu, w porównaniu do ich poziomu w bilansach wcześniejszych,
  • wskaźniki struktury, które wskazują na udział poszczególnych pozycji majątku i źródeł ich finansowania w ogólnych ich wielkościach.

Struktura majątku w przedsiębiorstwie

Struktura majątkowa informuje o sposobie zaangażowania kapitału przedsiębiorstwa. W badaniu tej struktury podstawowe znaczenie mają wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w określone środki gospodarcze. Najważniejsze z nich to wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w trwałe i obrotowe składniki majątku. Udział trwałych składników w majątku przedsiębiorstwa w sposób istotny zależy od rodzaju branży. Udział ten pozostaje w bezpośrednim związku z kwotą osiąganych przez przedsiębiorstwo przychodów. Im większy jest udział trwałych składników majątku w jego strukturze, tym mniejsza jest zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu[1].

Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w środki gospodarcze[2]:

Struktura kapitału w przedsiębiorstwie

W badaniu struktury kapitałów (pasywów) podstawowe znaczenie mają wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi.

Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi:

Pionową strukturę kapitałów finansujących majątek przedsiębiorstwa można właściwie ustalić posługując się wskaźnikami wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitał własny oraz wskaźnikami obciążenia zobowiązaniami długoterminowymi i krótkoterminowymi.

Struktura kapitałowo – majątkowa w przedsiębiorstwie

Przy wstępnej analizie bilansu  występują również powiązania poziome pomiędzy poszczególnymi pozycjami aktywów i pasywów.  Analiza ta pozwala na określenie poprawności zastosowania źródeł finansowania oraz ewentualnych rozbieżności sytuacji faktycznej przedsiębiorstwa w stosunku do zaleceń teorii w zakresie kształtowania struktury bilansu.

Na początku tej analizy trzeba ustalić udział kapitału własnego w finansowaniu majątku trwałego przedsiębiorstwa. Udział ten ustala się według poniższej relacji[3]:

Wskaźnik ten pokazuje, w jakiej części majątek trwały jest finansowany kapitałem własnym. Według „złotej reguły bilansowania” majątek trwały powinien być w całości, a jeszcze lepiej z pewną nadwyżką, finansowany kapitałem stałym, tj. sumą kapitału własnego i zadłużenia długoterminowego. Bardziej konserwatywna odmiana tej reguły wymaga finansowania majątku trwałego w całości kapitałem własnym. W takim przypadku wartość wskaźnika wynosiłaby 1,0. Z reguły kapitał własny finansuje całość majątku trwałego i część majątku obrotowego. Typowa wartość tego wskaźnika zawiera się w przedziale 1,0 – 1,5[4].

Stopień pokrycia majątku trwałego kapitałem stałym można wyrazić poniższą relacją:

Jeśli w przedsiębiorstwie jest prawidłowo prowadzona polityka finansowa to kwota kapitałów stałych powinna przekraczać wartość majątku trwałego o bardzo niskim stopniu płynności finansowej, zapewniając także pewne pokrycie tymi kapitałami środków obrotowych. W przeciwnym wypadku przedsiębiorstwo może bardzo łatwo stanąć w obliczu niemożności bieżącego regulowania zobowiązań płatniczych. Pozostałe środki obrotowe finansowane są kapitałami krótkoterminowymi (zobowiązaniami i kredytami). Stopień tego finansowania określa poniższa relacja:

Jeśli kapitał krótkoterminowy w pełni pokrywa majątek obrotowy, wówczas zachowana jest złota reguła bilansowania w stosunku do obrotowych składników majątku. W tym przypadku stwierdza się, że z uwagi na krótki czas związania, mogą być one finansowane z krótkoterminowego kapitału obcego.

Przestrzeganie wyżej wymienionych reguł finansowania sprzyja utrzymaniu równowagi finansowej przedsiębiorstwa, warunkującej bieżącą i przyszłą jego egzystencję.


[1] H. Błoch, Controlling, Rachunkowość zarządcza, CIM, Warszawa 1992, s. 37.

[2] M. Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, Warszawa 2000, s. 52.

[3] M. Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, Warszawa 2000, s. 53.

[4] M. Nowak, Praktyczna Ocena kondycji finansowej przedsiębiorstwa. Metody i ograniczenia, FRR w Polsce, Warszawa 1998,s. 131.