Miesięczne archiwum: Październik 2012

Formy analizy finansowej

Analiza finansowa przedsiębiorstwa może występować w formie:

  1. analizy porównawczej danych rocznych i wieloletnich (ocena dynamiki wzrostu przedsiębiorstwa oraz trendów rozwojowych procesów i zdarzeń gospodarczych)
  2. analizy zmian strukturalnych w aktywach, pasywach i wynikach,
  3. analizy wskaźników finansowych – analizy wskaźnikowej,
  4. analizy wybranych wskaźników finansowych np. płynności środków, przepływu kapitału, zmian pozycji finansowej, oceny punktu krytycznego itp.[1]

Analizy ekonomiczne w przedsiębiorstwie można podzielić według różnorodnych kryteriów:

–         przeznaczenie analiz,

–         czas, którego dotyczą,

–         zastosowane metody badawcze,

–         szczegółowość opracowania.[2]

W zależności od przeznaczenia można wyróżnić analizę finansową: zewnętrzną i wewnętrzną.[3]


[1] Ibidem, s. 84.

[2] M. Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s.14.

[3] T.Waśniewski, Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Warszawa 1993,s.20.

Powiązania ekonomiczne

W konstrukcji siatki zależności przyczynowo – skutkowych w analizie wyniku finansowego wykorzystuje się także powiązania ekonomiczne. Największą wartością poznawczą ma ocena wyniku finansowego na tle wykorzystania czynników produkcji. Znane są metody dwu-, trzy-, i czteroczynników. Metodą uniwersalną, która kompleksowo oddaje zależność zysku na działalności operacyjnej od czynników produkcji jest metoda czteroczynnikowa. Metodą tą bada się wpływ na poziom zysku na działalności operacyjnej czynników ilościowych, a więc zmian w stanie zatrudnienia i w poziomie wyposażenia majątkowego jednego zatrudnionego oraz czynników jakościowych, nie wymagających często dodatkowych nakładów.1

Przedstawione powyżej sposoby analizy wyniku finansowego mają swoje zalety i wady. Wyniki tych metod uzupełniają się wzajemnie, naświetlają różne strony badanych zjawisk i wzbogacającą wartość poznawczą analizy finansowej w przedsiębiorstwie.


1 L. Bednarski, Analiza finansowa w przedsiębiorstwie przemysłowym, Warszawa 1987, s. 61 – 70.

Pierwszym etapem analizy wyniku finansowego może być analiza porównawcza

Pierwszym etapem analizy wyniku finansowego może być analiza porównawcza, która oparta jest na wzorcowych układach nierówności wskaźników (modelach następstwa szeregowego). Najogólniej, zasadnicze znaczenie ma osiąganie nierówności takich wskaźników ilościowych, jak kapitał i zysk netto. Kapitały własne uzupełnione kapitałami obcymi są przy prowadzeniu działalności gospodarczej angażowane w odpowiednich zasobach majątku trwałego i obrotowego oraz w zasobach osobowych. Dlatego w ocenie efektywności gospodarowania należy uwzględnić te zasoby. Wzorcowy układ nierówności podstawowych wskaźników ilościowych, odpowiadający wymogom gospodarowania intensywnego, przedstawić można w następujący sposób:

STAN ZATRUDNIENIA <STAN SKŁ. MAJĄTK.< PRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY< ZYSK FIRMY.

Rozpatrując te wskaźniki w warunkach porównawczych wyższa dynamika majątku niż zatrudnienia świadczy o rosnącym wyposażeniu przedsiębiorstwa w składniki majątku trwałego i obrotowego, tworzące możliwość rozszerzenia działalności gospodarczej. Z kolei wyższa dynamika przychodów ze sprzedaży niż majątku wiązać się może z wyższą produktywnością zaangażowanego majątku oraz efektywnymi uprawnieniami techniczno – organizacyjnymi. Natomiast wyższa dynamika zysku niż przychodów ze sprzedaży może być wynikiem wyższych cen sprzedaży lub rezultatem racjonalnego wykorzystywania ogółu czynników działalności gospodarczej. Na podstawie tych wskaźników ilościowych można zbudować szereg wskaźników relatywnych, które dają podstawę do jakościowej charakterystyki i oceny efektywności gospodarowania. Są to na przykład: przeciętne zaangażowanie składników majątkowych na jednego zatrudnionego, obrotowość majątku, wydajność pracy na jednego zatrudnionego, rentowność sprzedaży, rentowność majątku, rentowność pracy na jednego zatrudnionego. W warunkach gospodarki intensywnej, obrotowość majątku powinna rosnąć szybciej niż wartość składników majątkowych zaangażowanych przeciętnie na jednego zatrudnionego. Zespół składników majątku trwałego i obrotowego powinien zatem stwarzać możliwość efektywnego wzrostu przychodów ze sprzedaży. W przypadku właściwego wykorzystywania zaangażowanych zasobów osobowych i majątkowych prowadzić to będzie do wzrostu wydajności pracy na jednego zatrudnionego. Z kolei wzrost wydajności pracy niższy od dynamiki rentowności sprzedaży świadczyć może o korzystnym dla przedsiębiorstwa kształtowaniu się cen sprzedaży i kosztów własnych. Natomiast wyższa dynamika rentowności majątku może zależeć od racjonalizacji zaangażowania majątku trwałego i obrotowego. Wreszcie dynamika rentowności pracy wyższa od dynamiki majątku świadczy o wyższym stopniu efektywności finansowej zaangażowania w działalności gospodarczej czynnika ludzkiego.1

Dynamika omawianych wyżej wskaźników ilościowych i jakościowych powinna być systematycznie porównywana z wzorcowymi układami nierówności wskaźników. Faktyczne kształtowanie się dynamiki zgodnie z układami wzorcowymi świadczyć może o rozwijaniu przez przedsiębiorstwo gospodarki intensywnej. Wszelkie odstępstwa od wzorów mogą być wynikiem występujących zakłóceń w działalności gospodarczej. Mimo tego nie należy bezkrytycznie przyjmować tych wzorców. Względność tych układów ujawniać się może między innymi przy inflacyjnym ruch cen i bezpośrednio po oddaniu znacznych inwencji do eksploatacji.

Zasadnicze wnioski z zakresu kształtowania się wyniku finansowego uzyskuje się dopiero w toku analizy przyczynowej. Z roli, jaką spełnia zysk w przedsiębiorstwie wynika, że powinna to być analiza wielokierunkowa i wielostopniowa. Swoim zakresem powinna ona obejmować nawet proces produkcyjny. Najczęściej w analizie przyczynowej zysku wykorzystuje się zależności obliczeniowe. Przy jej przeprowadzaniu przyjmuje się, że na wynik finansowy wpływają: przychody ze sprzedaży, koszt własny sprzedaży, saldo operacji finansowych, saldo strat i zysków nadzwyczajnych oraz obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego. Rozpatrując przychód ze sprzedaży można stwierdzić, że jest on rezultatem zaangażowania określonego stanu zatrudnienia i wydajności pracy na jednego zatrudnionego. Wzrost zysku netto jest wynikiem oddziaływania takich czynników jak: przyrost wartości sprzedaży towarów i produktów, wzrost wyniku na operacjach finansowych oraz dodatnie saldo strat i zysków nadzwyczajnych. Elementami ujemnie kształtującymi wielkość wyniku finansowego jest wzrost kosztów własnych sprzedaży i rosnące obowiązkowe obciążenie wyniku finansowego. W drugim etapie analizy należałoby dokładnie ustalić oddziaływanie poszczególnych czynników przez badanie każdego z wymienionych elementów wyniku. W analizie wyniku na sprzedaży produktów można ustalić odchylenia wynikające również z oceny wpływów następujących czynników: wielkości sprzedaży, struktury asortymentowej, jednostkowej ceny realizacji netto oraz kosztu jednostkowego.2


1 L. Bednarski, op. cit., s. 49 – 51.

2 T. Waśniewski, W. Skoczylas, op. cit., s. 97 – 100.

Analiza porównawcza i przyczynowa

Punktem wyjścia rozwiniętej analizy finansowej przedsiębiorstwa może być syntetyczna analiza wyniku finansowego jako podstawowego elementu wyników ekonomicznych. Celem tej analizy powinno być ustalenie zmian w osiąganych wynikach oraz określenie stopnia uzyskania ich w rezultacie działalności gospodarczej opartej na wykorzystaniu czynników intensywnych. W procesie zarządzania przedsiębiorstwem istotne znaczenie ma ocena wyników ekonomicznych, która daje orientację o przewidywanej lub osiąganej efektywności gospodarowania.

Działalność gospodarcza może mieć cechy gospodarowania ekstensywnego lub intensywnego. Gospodarowanie ekstensywne charakteryzuje się osiąganiem wzrostu przychodu ze sprzedaży oraz zysku w rezultacie rosnącego angażowania zasobów osobowych i majątkowych w aspekcie ilościowo – wartościowym i czasowym. Wiąże się to z wyższym niż przychód ze sprzedaży lub zysk wzrostem zatrudnienia oraz stanu majątku trwałego i obrotowego. Natomiast gospodarowanie intensywne polega na osiąganiu wzrostu przychodu ze sprzedaży i zysku na jednostkę angażowanych zasobów osobowych lub majątkowych przez uzyskiwanie korzystniejszych cen oraz wyzwolenie rezerw wewnętrznych, głównie przez efektywny postęp techniczno – organizacyjny. Wzrost ten jest związany z wyższą wydajnością i rentownością pracy oraz wyższą efektywnością wykorzystania majątku trwałego i obrotowego.1

Prowadzenie racjonalnej działalności gospodarczej jest zależne od gospodarowania intensywnego. W związku z tym powinno się dążyć do poprawy osiągania wyników ekonomicznych przez maksymalizację oddziaływania czynników intensywnych, a ograniczenie wpływu czynników ekstensywnych.

Analizy wyniku finansowego mogą być wykorzystywane do oceny osiągniętych wyników w okresie sprawozdawczym oraz do weryfikacji opracowanych planów przedsiębiorstwa. Ważne jest w tym wypadku uwzględnienie w wielkościach planistycznych zgodności przewidywanej działalności z wymogami gospodarowania intensywnego. Oceny dokonuje się najczęściej w porównaniu z rokiem ubiegłym, ustalając w ten sposób dynamikę podstawowych wskaźników ekonomicznych. Celowe jest także rozpatrywanie wyników finansowych w krótszych odcinkach czasu. Możliwe jest porównanie konkretnych kwartałów lub miesięcy roku sprawozdawczego z odpowiednimi kwartałami lub miesiącami roku ubiegłego. Podstawą liczbową analizy wyniku finansowego powinny być odpowiednie wskaźniki ilościowe, które podlegać mogą różnokierunkowym porównaniom i przekształceniom. W doborze tych wskaźników uwzględnić należy wskaźniki określające zaangażowane zasoby lub poniesione nakłady oraz osiągane efekty.2

W warunkach gospodarki rynkowej podstawowe znaczenie ma określenie stopnia efektywności kapitałów zaangażowanych przez właścicieli przedsiębiorstwa. Do osiągnięcia efektów w działalności produkcyjnej lub handlowej konieczne jest angażowanie zasobów osobowych i majątkowych. One zatem wraz z efektami wyrażonymi w osiąganych przychodach ze sprzedaży i zysku tworzą podstawy liczbowe przeprowadzonej analizy wyniku finansowego w danej firmie,

W systemie syntetycznej analizy wyniku finansowego, podobnie w jak innych badaniach, wyróżnić można dwa etapy: analizę porównawczą i analizę przyczynową. Analiza porównawcza nie może się jedynie ograniczać do stwierdzenia, w jakim stopniu rosną lub maleją poszczególne wskaźniki i ujawnienia odchyleń. Powinna ona obejmować także rozpatrywanie ich wzajemnych więzi i zależności. Służą temu wzorcowe układy nierówności podstawowych wskaźników ekonomicznych, które zakładają zgodność ich kształtowania się z wymogami gospodarowania intensywnego. W warunkach racjonalnej gospodarki wskaźniki ekonomiczne muszą wykazywać odpowiednie zróżnicowanie dynamiki. Dlatego osoby przeprowadzające taką analizę muszą wiedzieć, jakie zróżnicowanie wskaźników i w jakim stopniu można uznać za prawidłowe i ekonomiczne uzasadnione, a jakie świadczą o niegospodarności i nieracjonalnym wykorzystywaniu zaangażowanych zasobów osobowych i majątkowych. Podobnie analiza przyczynowa powinna być odpowiednio ukierunkowana. Należy tu zwrócić uwagę na treść ekonomiczną poszczególnych odchyleń cząstkowych i w interpretacji uwzględnić rodzaj odchylenia oraz jego rozmiar w porównaniu z wielkością pozostałych oraz wzajemne proporcje i zależności. Taki system analizy wyniku finansowego pozwala, przy zastosowaniu ograniczeń liczby wskaźników, uzyskać bogaty zestaw informacji o tym, czy czynniki produkcji wykorzystywane są intensywnie czy ekstensywnie oraz ich wpływie na wyniki finansowe.3


1 L. Bednarski, op. cit., s. 45.

Tamże, s. 46.

3 T. Płoszajski, Rachunek wyników jako wyraz księgowego ujęcia działalności przedsiębiorstwa, Warszawa 1991.

Czynniki określające wynik finansowy przedsiębiorstwa

Dobrą pozycję finansową i zabezpieczony potencjał o pożądanej wielkości wyniku mają te przedsiębiorstwa, których produkty tworzą strukturę o zróżnicowanej atrakcyjności rynkowej i udziale w rynku. Główny nacisk kładzie się tu na rozwój, a więc wprowadzenie na rynek nowych produktów.

Do podstawowych czynników określających wynik finansowy przedsiębiorstwa zalicza się przychody uzyskane ze sprzedaży, koszt własny sprzedaży oraz straty i zyski o charakterze nadzwyczajnym. Wstępna analiza wyniku finansowego może więc dotyczyć badania struktury i dynamiki tych elementów.

Przychody ze sprzedaży wyrobów i usług kształtują się pod wpływem różnorodnych czynników niezależnych od przedsiębiorstwa oraz takich, na które ma ono istotny wpływ. Przychody ze sprzedaży są wynikową ilości sprzedanej produkcji, struktury asortymentowej, jakości i nowoczesności tej produkcji, cen realizacji oraz warunków sprzedaży. Warunki te obejmują przede wszystkim sposoby i terminy inkasowania należności oraz czas i formy ich płatności. Ewolucja sprzedaży jest jednym z podstawowych czynników określających kondycję ekonomiczną przedsiębiorstwa. Wzrost sprzedaży świadczy o rozwoju przedsiębiorstwa, ale może też oznaczać wzrost zapotrzebowania na kapitał obrotowy. Wzrost sprzedaży może być wynikiem wzrostu ilości sprzedanych produktów oraz zmiany struktury asortymentowej sprzedaży, poprawy jakości produkcji, zwiększenie skuteczności reklamy, wprowadzenia na rynek nowych produktów. Wśród czynników wewnętrznych, powodujących zmiany struktury produkcji, a co za tym idzie, zmniejszenie przychodów ze sprzedaży, należy wymienić nieterminowe realizacje prac remontowych i inwestycji, opóźnienia w uruchomieniu produkcji nowych wyrobów. Nie bez znaczenia jest również jakość produkcji, która wyznacza cenę wyrobów, a w przypadku niedotrzymania żądanych norm może być podstawą znacznych upustów i bonifikat cenowych. Spośród warunków zewnętrznych, kształtujących przychody ze sprzedaży, szczególnie istotne stają się terminy inkasowania należności za wyroby i usługi. Nie pozostają one bez wpływu na wyniki finansowe przedsiębiorstwa. Wydłużenie terminu płatności zwiększa zapotrzebowanie na kapitał obrotowy. Jego źródłem mogą być środki własne, które zamrożone w kredytach dla odbiorców nie przynoszą zysków lub kredyty bankowe, z których korzystanie pociąga za sobą koszty w postaci odsetek.1

Drugim, obok przychodów ze sprzedaży, elementem kształtującym wielkość wyniku finansowego są koszty własne sprzedaży. Są one jednym z najważniejszych mierników charakteryzujących gospodarność przedsiębiorstwa. W kosztach własnych znajduje bowiem odzwierciedlenie jakości pracy na wszystkich odcinkach działalności firmy. Konieczne jest zatem systematyczne przeprowadzenie analizy kosztów. Zadaniem tej analizy jest dostarczenie przedsiębiorstwu szczegółowych informacji o kształtowaniu się kosztów w różnych przekrojach klasyfikacyjnych. Bierze się głównie pod uwagę: rodzaj działalności, funkcje realizowane w przedsiębiorstwie (zaopatrzenie, produkcja, zarządzanie, zbyt), zużywane rodzaje czynników produkcji, wytwarzanie wyrobów i usług, reagowanie na zmiany wielkości produkcji. Celem analizy tych struktur jest ustalenie i ocena czynników oddziałujących na poziom, dynamikę i strukturę kosztów. Ich znajomość służy do wytyczenia kierunków i środków umożliwiających zwiększenie efektywności gospodarowania, przez racjonalne wykorzystanie czynników produkcji i systematyczne obniżanie kosztów własnych. Analiza kosztów własnych powinna także wykazać ich zmiany na każdy wyrób, zmiany kosztów wraz ze zmianą rozmiarów produkcji, jakie są nieuchronne koszty w przypadku zmniejszenia sprzedaży oraz w jakim stopniu obecna struktura kosztów i kierunki zmian odpowiadają w zmianom w kosztach konkurencji. 2

Wyniki analizy kosztów własnych mogą służyć kierownictwu przedsiębiorstwa, które na tej podstawie podejmuje decyzje dotyczące działalności gospodarczej. Powinny one być jednak udostępnione niższym szczeblom zarządzania, aby mogli oni na bieżąco oddziaływać na proces kształtowania się kosztów własnych.

Wstępna analiza wyniku finansowego powinna się opierać na zależnościach obliczeniowych i ekonomicznych. W badaniach efektywności gospodarowania duże znaczenie posiadają układy nierówności wskaźników ilościowych. Przedmiotem oceny są uszeregowane według rosnącej skali wskaźniki dynamiki podstawowych wielkości charakteryzujących układy (zatrudnienie, majątek, koszty) i wyniki działalności gospodarczej.

Poprawa efektywności gospodarowania ma miejsce, gdy wyniki ekonomiczne rosną szybciej niż nakłady. Generalnym celem jest, żeby wynik finansowy w postaci zysku rósł względnie szybciej niż materialny rezultat, który wartościowo reprezentowany jest przez przychód ze sprzedaży netto. Tylko w przedsiębiorstwach deficytowych relacja ta może być odwrotna. Występująca stała dążność do poprawy pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa wymaga zaangażowania takiej wielkości czynników produkcji (zatrudnienie i majątek) i takiej ich struktury, żeby zapewnić ich jak najlepsze wykorzystanie.


1 J. Czekaj, Finanse przedsiębiorstw w gospodarce rynkowej, Skierniewice 1991, s. 66 – 67.

2 A. Jarugowa, I. Sobańska, R. Sochacka, Metody kalkulacji, koszty, ceny, decyzje, Warszawa 1991, s. 65.

Elementy kształtujące wielkość zysku

Najprostszym i dosyć często stosowanym sposobem oddziaływania na wzrost sprzedaży jest podwyższenie cen. Jednak działania takie mają szanse powodzenia tylko na krótką metę i to w warunkach, gdy brak jest konkurencji i przy znacznej inflacji. W ustabilizowanej gospodarce nieznaczna podwyżka cen może być reakcją na znacznie wyższą podwyżkę cen wyrobów u konkurencji. Skuteczniejszym działaniem może być natomiast osiągnięcie wzrostu obrotów przez obniżenie cen. Niski zysk jednostkowy może zwiększyć popyt na wyroby lub usługi danej firmy, co ostatecznie zwiększy przychody ze sprzedaży w przedsiębiorstwie. Wpływ ilości, struktury asortymentowej, cen i kosztów jednostkowych na zysk przedsiębiorstwa można ustalić wykorzystując metodę łańcuchowego podstawiania. Na wielkość wyniku finansowego w przedsiębiorstwie wpływ mają: wielkość sprzedaży, struktura asortymentowa sprzedaży, poziom cen zbytu oraz wielkość jednostkowych kosztów własnych.1

W praktyce działalności przedsiębiorstw występuje wiele elementów, które w sposób istotny kształtują wielkość zysku. Największe trudności sprawia wycena zapasów, głównie produkcji nie zakończonej i produktów gotowych, amortyzacje, inflacja i rozliczenia międzyokresowe.

Ceny zakupu, nabycia i koszt wytworzenia zapasów ulegają w ciągu roku nieustannym zmianom, dlatego firmy często mają trudności z wyceną ich zużycia. Należałoby dokładnie przypisywać zużywane bieżąco materiały do określonej dostawy, a sprzedawane wyroby do określonej partii produkcji. Jednak jest to niezwykle pracochłonne, dlatego w praktyce stosuje się uproszczone metody wyceny. Amortyzacje można obliczyć metodą liniową, progresywną i degresywną, według liczby zmian, na których pracuje środek trwały, tempa postępu techniczno-ekonomicznego, stawek wynikających z przepisów podatkowych itp. Mają one istotny wpływ na ostateczną wielkość obliczanego zysku. Podobna zależność ma miejsce przy podejmowanych w Polsce przeszacowaniach majątku trwałego. Jednak przy ograniczonych możliwościach proporcjonalnego przyrostu cen może to spowodować określone obniżenie wielkości zysku z tytułu amortyzacji i dywidendy obliczonej od podwyższonego funduszu założycielskiego.2

Kolejnym elementem wpływającym na zysk jest inflacja, która powoduje, że część wygospodarowanego zysku ma charakter inflacyjny. Próbuje się stworzyć metody pozwalające dostosować wartość danych księgowych do postępującej inflacji. Stosowane dotąd rozwiązania sprowadzają się do wykonywania różnych korekt i przeliczeń poziomu zysku w oderwaniu od rachunkowości i sprawozdawczości. Również rozliczenia międzyokresowe kosztów znacząco wpływają na zniekształcenie wyniku finansowego. Dotyczy to przede wszystkim kosztów rozliczanych w ciągu kilku lat, np. z tytułu prowadzonej działalności badawczo-rozwojowej czy tworzenia rezerw. Także przy realizacji kontraktów długoterminowych zysk może być rozłożony na cały czas realizacji kontraktu lub wykazywany w momencie jego zakończenia.3

Wyżej wymienione względy powodują, że wielkość zysku przedsiębiorstw ma charakter względny, często określa się go mianem „zysku księgowego”. Jednak nadal pozostaje on rzeczywistym miernikiem celu przedsiębiorstwa oraz kryterium wyboru przy podejmowaniu decyzji. Przy analizie zysku należy brać pod uwagę głównie: ustalenie stopnia dynamiki wyniku finansowego, stworzenie podstaw dla planowania wyniku finansowego i kontrola wykonania planowanej jego wielkości oraz dokładne ustalenie czynników wpływających na wielkość wyniku finansowego oraz wymierne określenie stopnia ich oddziaływania.

Zaprezentowane powyżej czynniki, które kształtują wynik finansowy przedsiębiorstwa, zdeterminowane są wieloma zewnętrznymi i wewnętrznymi warunkami działania firmy. W większości sytuacji gospodarczych przedsiębiorstwo może wpływać na te czynniki dokonując wyboru odpowiednich dróg postępowania. Chodzi tu między innymi o wzrost produkcji, wybór odpowiedniego asortymentu produkcji, obniżkę kosztów itp. Każdy wzrost produkcji jest dla firmy opłacalny, jeżeli może przynieść zysk, a czynnikiem hamującym dalsze powiększenie produkcji będzie zrównanie jednostkowego kosztu własnego z ceną zbytu, będącą wynikiem gry rynkowej. Jednak trzeba pamiętać, że bariery opłacalności produkcji mogą odnosić się do skali produkcji, określonej przez zdolność produkcyjną firmy.


1 M. Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s. 157- 158.

2 T. Waśniewski, W. Skoczylas, op. cit., s. 91.

Tamże.

Wyniki finansowe

Wyniki finansowe zależą bezpośrednio od zmian wewnętrznych i zewnętrznych warunków funkcjonowania firmy. Duże znaczenie ma tu zmienność żądań rynku, dotycząca ilości i asortymentu wyrobów kierowanych na ten rynek. Wyraża się ona zmianą liczby produktów i klientów zainteresowanych tymi produktami. Nie bez znaczenia jest też wdrażanie innowacji produktowych, które mają na celu uruchomienie produkcji nowych wyrobów zaspokajających różne potrzeby. Wyniki finansowe przedsiębiorstwa zależą również od zmienności dostaw surowców i materiałów, wyrażający się w zmianie ilości, jakości, terminowości i kompletności dostaw oraz dostawach nowych materiałów dotychczas nie wykorzystywanych, a także od zmienności wewnętrznych warunków funkcjonowania firmy pod wpływem innowacji procesowych, których efektem jest obniżka kosztów, polegających na doskonaleniu techniki i technologii wytwarzania oraz procesów zarządzania.1

Zazwyczaj wynikiem finansowym przedsiębiorstwa jest zysk. Uzyskanie maksymalnej kwoty zysku wymaga działań nakierowanych na osiągnięcie najwyższej możliwej sprzedaży albo ukierunkowanych na minimalizację kosztów. Kierunki te w warunkach wolnego rynku są jednakowo ważne, ale wymagają od jednostek gospodarczych dużych umiejętności i znacznego wysiłku.


1 M Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s. 156

Bilanse i rachunki wyników

Bilanse i rachunki wyników sporządzane zgodnie z urzędowymi wymogami charakteryzują się znaczną szczegółowością, a ich głębsza analiza wymaga już pewnej znajomości zasad rachunkowości. Jednak dla celów analizy możliwe jest opracowanie syntetycznych, skróconych wzorców tych sprawozdań finansowych przez łączenie pokrewnych pod względem treści ekonomicznej pozycji. Można w takim przypadku wykazać łączną wartość rzeczowych składników majątku trwałego bez podziału na nieruchomości, maszyny i urządzenia, środki transportowe, albo połączyć w jedną pozycję wszelkie zapasy materiałów, wyrobów gotowych, półfabrykatów, produkcji niezakończonej oraz towarów. Te skrócone wersje sprawozdań finansowych są przeważnie wystarczające również do oceny efektywności finansowej firmy przez jej udziałowców oraz zewnętrznych kontrahentów.1

Działalność przedsiębiorstwa jest odzwierciedleniem realizowanych cykli: inwestycyjnego, eksploatacyjnego i finansowego. Przedsiębiorstwo nabywa majątek trwały i obrotowy, aby mogło realizować cykl eksploatacyjny. Wytwarzając wyroby i świadcząc usługi, poprzez osiągane wyniki finansowe powiększa swoje zasoby majątkowe. Może też do tych celów wykorzystać środki obce. Realizowane operacje gospodarcze znajdują więc odzwierciedlenie w sprawozdaniach przedsiębiorstwa. W syntetycznej formie są one w sprawozdaniach finansowych.

Jak już wyżej była mowa bilans odzwierciedla majątek przedsiębiorstwa i źródła jego finansowania na dany moment. Zawiera on wielkości zasobowe. Bilans rachunkowy jest podstawą sporządzania bilansu funkcjonalnego, którego celem jest wyjaśnienie stanu ekonomicznej działalności przedsiębiorstwa. Zawarte są w nim źródła pochodzenia kapitałów i zasoby wykorzystania tych kapitałów w danym okresie sprawozdawczym.

W przeciwieństwie do bilansu, w rachunku wyników rejestrowane są wielkości strumieniowe. Przychody ze sprzedaży, koszty uzyskania przychodów, wyniki finansowe ujmowane są w ciągu roku narastająco, tworząc swoistego rodzaju strumień. Przychody ze sprzedaży stanowią sumę zafakturowanej wielkości sprzedaży wyrobów i usług dostarczonych odbiorcom. Podobnie koszty uzyskania przychodów obrazują zużycie czynników produkcji pozyskanych z zewnątrz i siły roboczej, wyrażone wartościowo. W rachunkach wyników zawarte są więc przepływy fizyczne towarów, wyrobów i usług wytworzonych i sprzedanych oraz surowców, materiałów, usług zakupionych na potrzeby eksploatacyjne przedsiębiorstwa.2

Najprościej pojęte przepływy pieniężne stanowią różnicę między rachunkiem zysków i strat a bilansem. Jednak szereg operacji w cyklu inwestycyjnym nie ma odzwierciedlenia w rachunku wyników, lecz powiązana jest z cyklem finansowym. Ponadto niektóre operacje finansowe zamieniające stan zasobów majątkowych i kapitałów nie pociągają za sobą ruchu pieniądza. Toteż realne przepływy finansowe mogą być ustalone tylko na podstawie sprawozdania finansowego uzupełnionego o szereg danych szczegółowych prezentujących operacje na kontach powiązanych z tymi sprawozdaniami.


1 W. Bień, op. cit., s. 90.

2 M. Sierpińska, D. Wędzki, op. cit., s. 32-33.

Bilans przedsiębiorstwa

Przedsiębiorstwo dokonuje bieżąco różnorodnych operacji gospodarczych, które wpływają odpowiednio na wielkości jego majątku, określonego aktywami oraz posiadanych kapitałów własnych i zobowiązań, zwanych pasywami. Operacje te są rejestrowane bieżąco przez księgowość według określonych kryteriów i zasad. Co pewien czas na podstawie tych danych sporządzane są w przedsiębiorstwie sprawozdania finansowe ilustrujące jego aktualną sytuację majątkową i finansową.

Jednym z tych sprawozdań jest bilans. Jest to dokument zawierający zestawienie na określony dzień w ujęciu wartościowym stanu majątku firmy oraz źródeł jego finansowania. Jest on najczęściej sporządzany na koniec roku, chociaż w niektórych przypadkach może być sporządzony na inny dzień. Dzieje się tak w przypadku likwidacji, łączenia czy przekształcenia formy własności firmy.1

Bilans informuje o wielkościach zasobów, jakimi dysponuje firma oraz o źródłach ich finansowania. Dokument ten jest sporządzony przeważnie w formie dwustronnej tabeli (patrz rys.1.). Na lewej stronie wykazywane są, z podziałem na podstawowe pozycje rodzajowe, stanowiące własność przedsiębiorstwa aktywa, tj. składniki majątkowe, a na prawej pasywa, czyli źródła finansowania majątku, na które składają się kapitały własne i zobowiązania.2


1 J. Czekaj, Z. Dresler, op. cit., s. 210.

2 W. Bień, op. cit., s. 86.

Źródła informacji do oceny finansowej

Analiza finansowa ma duże znaczenie w zarządzaniu firmą. Jej zadaniem jest przygotowanie i przetworzenie informacji o działalności, wynikach i sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa, które stanowią podstawę podejmowania decyzji gospodarczych. Analiza taka umożliwia poznanie i ocenę zjawisk gospodarczych, opracowanie sposobów usprawniania działalności firmy. Zarządzanie firmą w każdej sytuacji może być więc ułatwione przez funkcjonowanie systemu informacyjnego, a szczególnie przez dopływ do kierownictwa analiz ekonomiczno-finansowych. Bez nich bowiem nie można podejmować decyzji dotyczących celów przedsiębiorstwa, sterować nimi, dostosować się do zmieniających warunków zewnętrznych i wewnętrznych. Od dokładności i kompletności takich analiz zależy jakość i celowość podejmowanych decyzji. W związku z tym o wynikach analizy finansowej decydują zebrane materiały źródłowe, które służą do badania zjawisk gospodarczych. Są to materiały wewnętrzne, zawierające dane o przedsiębiorstwie i materiały zewnętrzne, które informują o otoczeniu firmy.

Dane zewnętrzne dotyczą ważniejszych konkurentów, branż, gałęzi i regionów. Umożliwiają one dokonywanie porównań pozycji finansowej danego przedsiębiorstwa w stosunku do otoczenia. Dane takie są publikowane przez same podmioty gospodarcze lub wyspecjalizowane firmy. Swoje wyniki ekonomiczno – finansowe mają obowiązek publikować spółki akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w których Skarb Państwa posiada więcej niż połowę udziałów oraz spółki zo.o., komandytowe, cywilne i jawne, które w roku poprzednim zatrudniały średnio ponad 50 osób lub osiągnięty sumę bilansową ponad 1 mln ECU lub przychody netto ze sprzedaży towarów i usług oraz przychody z operacji finansowych ponad 2 mln ECU.1

Dostarczeniem informacji o partnerach gospodarczych zajmują się wywiadownie gospodarcze, zwane też bankami informacji. W Polsce dostarcza takich informacji również Krajowa Izba Gospodarcza, będąca instytucją użyteczności publicznej. Pełna informacja o firmie powinna zawierać dane o formie prawnej przedsiębiorstwa, dacie jego powstania i wpisie w rejestrze handlowym, kapitale założycielskim i udziałowcach, zarządzie, rodzaju działalności, zatrudnieniu i posiadanym majątku oraz wielkości obrotu. Mogą to być również informacje dotyczące stanu ekonomiczno – finansowego firmy, banku kredytującego ją wywiązaniu się z płatności oraz zdolności kredytowej. Informacje takie są uzyskiwane z rejestrów handlowych, bilansów, danych statystycznych, od partnerów w biznesie, opinie banków, a także dane uzyskane bezpośrednio w interesującej nas firmie.2

Dane wewnętrzne, czyli dane o przedsiębiorstwie mogą mieć charakter ewidencyjny lub pozaewidencyjny. Pozaewidencyjne materiały źródłowe do analizy finansowej to: plan finansowy i inne plany gospodarcze krótko – i długoterminowe, kalkuluje wstępne i kosztorysy normy kosztów, wyniki prowadzonych poprzednio analiz, głównie analizy poprzedniego roku, materiały z przeprowadzonych kontroli i rewizji przez organa wewnętrzne i zewnętrzne, materiały i informacje dotyczące przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych. Podstawowe znaczenie w analizie finansowej mają jednak materiały źródłowe dotyczące ewidencji gospodarczej. Wśród nich można wyodrębnić: dokumentację pierwotną lub wtórną, stanowiącą podstawę zapasów w urządzeniach ewidencyjnych, zapisy analityczne i syntetyczne (konta, rejestry, taśmy). Rozwiązania ewidencji morą być ustalone przez władze centralne lub wewnętrzne przez przedsiębiorstwo. Obecnie podstawy prawne ewidencji tworzy Ustawa z 29 września 1994 roku o rachunkowości.3


1 M. Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s. 41.

2 Tamże, s. 41-42.

3 L. Bednarski, op. cit., s. 33.