Miesięczne archiwum: Wrzesień 2012

Wskaźnik zdolności płatniczej

Syntetycznie sytuację płatniczą przedsiębiorstwa charakteryzuje wskaźnik zdolności płatniczej, będący relacją środków płatniczych do zobowiązań wymagalnych. Jeżeli wskaźnik ten wyższy jest od jedności, oznacza to zadowalającą sytuację płatniczą. Natomiast, gdy wskaźnik jest niższy od jedności, sygnalizuje trudności płatnicze przedsiębiorstwa.

W praktyce najczęstrzymi przyczynami trudności płatniczych są:

  • zaleganie przez odbiorców z zapłatą za wyroby, towary, roboty, usługi;
  • zaangażowanie środków w zapasach;
  • zaangażowanie środków w zapasach zbędnych lub trudno zbywalnych;
  • występowanie znacznych roszczeń spornych i wątpliwych;
  • trudno ściągalne nadpłaty dokonane dostawcom, nie rozliczone zaliczki pracownicze, nadpłaty zobowiązań wobec budżetu i instytucji ubezpieczeniowych;
  • deficytowość bieżącej działalności gospodarczej.6

Działalność gospodarcza przedsiębiorstwa oraz jego zasoby majątku trwałego i obrotowego mogą być finansowane przez angażowane kapitały własne lub obce. Różnokierunkowe rozpoznanie źródeł finansowania, ich struktury oraz w pewnym stopniu efektywności przedstawiają wskaźniki wspomagania finansowego. Jednym z nich jest wskaźnik ogólnego zadłużenia. Stanowi on stosunek ogółu zobowiązań przedsiębiorstwa do całości jego majątku. Obrazuje to poniższy wzór:

zobowiązania

Wskaźnik ogólnego zadłużenia = —————————————

        całość aktywów

Rosnący poziom tego wskaźnik oznacza wyższy stopień udziału kapitału obcego w działalności przedsiębiorstwa. Takie zaangażowanie kapitału wiąże się z koniecznością spłaty zaciągniętych zobowiązań w odpowiednim terminie oraz opłacenia odsetek.

Pochodnym tego ogólnego wskaźnika jest między innymi wskaźnik udziału kapitałów własnych w finansowaniu majątku. Wyjaśnia on zaangażowanie zasobów własnych. Tendencja wzrostowa tego wskaźnika świadczy o umacnianiu się podstaw finansowych działalności przedsiębiorstwa. Wskaźnik ten oblicza się według następującego wzoru:

kapitał własny

Wskaźnik udziału kapitałów = —————————————

własnych w finansowaniu majątku całość aktywów

W zakresie finansowania majątku znajduje zastosowanie tak zwana złota reguła bilansowa. Zakłada ona, że majątek trwały przedsiębiorstwa powinien być w zasadzie w całości sfinansowany z kapitałów własnych albo z kapitału stałego, czyli z kapitałów własnych powiększonych o zobowiązania długoterminowe.

Innym pochodnym wskaźnikiem ogólnego zadłużenia jest wskaźnik relacji zobowiązań do kapitałów własnych. Oblicza się go według wzoru:

całość zobowiązań

Wskaźnik relacji zobowiązań = —————————————

 do kapitałów własnych całość kapitałów własnych

Określa on podstawową zależność strukturalną kapitałów przedsiębiorstwa i możliwość ewentualnego pokrycia zobowiązań własnymi zasobami majątkowymi. Im niższy ten wskaźnik, tym strukturalnie wyższe jest zaangażowanie kapitałów własnych w działalności przedsiębiorstwa.7

Wśród wskaźników wspomagania finansowego istotne znaczenie mogą mieć także wskaźniki charakteryzujące efektywność finansową zaciągniętych zobowiązań i możliwości ich spłaty z osiągniętych efektów. Wyróżnić tu należy przede wszystkim wskaźnik pokrycia odsetek z uzyskanych efektów finansowych oraz wskaźnik pokrycia zobowiązań nadwyżką finansową. Pierwszy z nich określa efektywność nakładów związanych z zaciągniętymi zobowiązaniami, wyrażonych w relacji zysku brutto powiększonego o odsetki do kwoty płaconych odsetek. Zysk brutto wraz z odsetkami oznacza maksymalną kwotę, jaką przedsiębiorstwo jako kredytobiorca mogłoby zapłacić z tytułu odsetek nie ponosząc strat. Drugi wskaźnik natomiast wyjaśnia stopień pokrycia osiąganą nadwyżką finansową przeciętnego stanu całości zobowiązań występujących w ciągu badanego okresu. Za nadwyżką finansową przyjmuje się łączną sumę zysku netto i amortyzacji rocznej. W ten sposób można uzyskać ogólną orientację o możliwości uregulowania zobowiązań z osiąganej w ciągu roku nadwyżki finansowej.8


6 L. Bednarski, Analiza finansowa w przedsiębiorstwie…, s. 81-82.

7 Tamże, s. 83-85.

8 Tamże, s. 87.

Wskaźniki płynności finansowej

Najczęściej stosowany jest jednak układ pięciu grup wskaźników:

  • wskaźników płynności finansowej,
  • wskaźników wspomagania finansowego,
  • wskaźników obrotowości,
  • wskaźników rentowności,
  • wskaźników wartości rynkowej firmy.3

Wskaźniki płynności finansowej charakteryzują zasoby majątku obrotowego (kapitału pracującego), stanowiącego podstawę bieżącej działalności przedsiębiorstwa oraz stopień jego wypłacalności. Formułuje się to na podstawie kształtowania się następujących wskaźników: pokrycia bieżących zobowiązań (bieżącej płynności), szybkości spłaty bieżących zobowiązań, obrotu należnościami oraz inkasa należności w dniach, obrotu zapasami oraz stanu zapasów w dniach.

Ogólny podgląd na płynność finansową przedsiębiorstwa umożliwia wskaźnik pokrycia bieżących zobowiązań środkami obrotowymi, określonymi według wzoru:

 

środki obrotowe ogółem

Wskaźnik bieżącej płynności = —————————————

          łączne zobowiązania bieżące

 

Wskaźnik ten umożliwia ocenę, czy następujące w firmie zobowiązania mogłyby być spłacone dzięki upłynnieniu środków obrotowych. Obrazuje także skalę ryzyka finansowego, które nastąpiłoby w razie trudności refinansowania zobowiązań w dotychczasowej skali. Konstrukcja tego wskaźnika oparta jest na założeniu, że zdolność płatnicza firmy zależy od rozmiarów posiadanego przez firmę płynnego majątku, a więc środków pieniężnych oraz innych składników majątku obrotowego, które łatwo przekształcić w środki pieniężne. O dobrej płynności firmy świadczy taki stan, gdy wartość majątku obrotowego jest wyższa od wielkości zobowiązań bieżących, a więc gdy wysokość tego wskaźnika jest większa od 1. Wzrost wskaźnika oznacza poprawę płynności finansowej firmy.4

Optymalny poziom wskaźnika zależy od specyficznych warunków działania firmy, między innymi od cyklu inkasa należności i regulowania zobowiązań, w szczególności od udzielania kredytu odbiorcom oraz dysponowania kredytami bankowymi i handlowymi. W praktyce przyjmuje się, że o dobrej płynności finansowej firmy świadczy wskaźnik oscylujący wokół wielkości 2. Jeżeli obniży się on poniżej 1,5 to ocenia się, że zwiększa się ryzyko utraty przez przedsiębiorstwo zdolności do terminowego regulowania zobowiązań. Może to powodować powściągliwość kredytodawców do udzielania dalszych kredytów, a także ograniczanie przez nich lub odmowę refinansowania dotychczasowych kredytów oraz podwyższenie odsetek ze względu na zwiększone ryzyko.

Przedstawiony wskaźnik, powszechnie stosowany przy ocenie płynności finansowej przedsiębiorstw, nie uwzględnia różnej skali szybkości zmiany na gotówkę poszczególnych składników środków obrotowych. Prawie niezwłocznie na spłatę zobowiązań bieżących można przeznaczyć środki pieniężne znajdujące się w kasach i na rachunku bieżącym w banku. Pewien czas trzeba oczekiwać na inkaso należności od odbiorców, ale również daty płatności zobowiązań nie są z reguły natychmiastowe. Znacznie dłużej trwa natomiast przekształcenie w gotówkę zapasów materiałów, wyrobów, towarów, co musi być poprzedzone procesami wytwórczymi, obrotu i sprzedaży. Tymczasem większość zobowiązań bieżących przedsiębiorstwa powinna być spłacona z reguły w ciągu dwóch do trzech miesięcy. W związku z tym w celu uzyskania pełniejszego podglądu na płynność finansową firmy wykorzystuje się dodatkowo wskaźnik szybkości spłaty zobowiązań. Jest on obliczany według wzoru:

 

płynne środki obrotowe

Wskaźnik szybkości spłaty = —————————————

zobowiązań         zobowiązania bieżące

 

Do płynnych środków obrotowych zalicza się należności, środki pieniężne oraz krótkoterminowe papiery wartościowe. Przyjmuje się, że im wyższe wskaźniki pokrycia zobowiązań oraz szybkości ich spłaty, tym większą solidnością w zakresie płynności płatniczej charakteryzuje się dana firma. Jednak oznacza to jednocześnie zmniejszenie skali wykorzystywania obcych kapitałów krótkoterminowych dla poprawy zyskowności kapitałów własnych.5

Pogłębieniem oceny bieżących możliwości płatniczych przedsiębiorstwa może być wskaźnik wypłacalności środkami pieniężnymi. Jest on relacją najbardziej płynnych środków obrotowych, czyli środków pieniężnych do zobowiązań bieżących. Wyjaśnia on zatem, jaką kwotę wymagalnych zobowiązań pokryć może przedsiębiorstwo z bezpośrednio dostępnych środków płatniczych. Wskaźnik ten oblicza się według poniższego wzoru:

 

środki pieniężne

Wskaźnik wypłacalności środkami = —————————————

 pieniężnymi        zobowiązania bieżące

 

Ocena wypłacalności przedsiębiorstwa może być także oparta na zestawionym bilansie płatniczym. Bilans ten powinien pozwolić na ustalenie, czy i w jakim stopniu firma jest lub będzie zdolna do regulowania swych zobowiązań wymagalnych przy wykorzystaniu posiadanych lub dających się szybko upłynnić środków. Nadwyżka tych środków nad zobowiązaniami świadczy o wypłacalności przedsiębiorstwa. Układ odwrotny natomiast wskazuje na deficyt płatniczy.


3 J. Czekaj, Z. Dresler, op. cit., s. 214.

4 W. Bień, op. cit., s. 104.

5 Tamże, s. 105-106.

Analiza wskaźnikowa

Omówione wyżej sprawozdania finansowe zawierają bogatą treść ekonomiczną, której pełne poznanie i wykorzystanie w procesie zarządzania wymaga różnokierunkowych powiązań i przekształceń danych liczbowych. Prowadzi to do obliczania odpowiednich wskaźników oraz ich oceny porównawczej i ewentualnie dalszej analizy przyczynowej. Całość tych działań nosi nazwę analizy wskaźnikowej, która traktowana jest jako rozwinięcie wstępnej analizy danych bilansu oraz rachunku zysków i strat. W analizie takiej możliwe jest zastosowanie wielu wskaźników o różnej treści ekonomicznej i różnym znaczeniu informacyjni-analitycznym.

Wachlarz wskaźników, które mogą być konstruowane dla oceny efektywności ekonomicznej funkcjonowania firmy na podstawie danych sprawozdań finansowych, jest dość szeroki. Przy ich pomocy można charakteryzować różne aspekty działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. W praktyce występuje najczęściej zestaw kilkunastu standardowych wskaźników, jakimi posłują się najczęściej zarówno firmy jak i ich partnerzy.1

Istnieje wiele podziałów wskaźników. Wyróżnia się między innymi wskaźniki w siedmiu zespołach, czyli:

  • wskaźniki zwrotności zainwestowanego kapitału,
  • wskaźniki obrotowości kapitału,
  • wskaźniki wspomagania finansowego,
  • wskaźniki płynności krótkoterminowej,
  • wskaźniki sytuacji pieniężnej,
  • wskaźniki rotacji majątku obrotowego,
  • wskaźniki realizacji należności.

Istnieje również podział na wskaźniki bieżącej pozycji finansowej, pozycji kapitałowej i wskaźniki wyników działalności.2


1 W. Bień, op. cit., s. 97.

2 L. Bednarski, Analiza finansowa w przedsiębiorstwie… s. 77.

Pozycje w rachunku zysków i strat

Wynik na działalności operacyjnej obejmuje wynik na sprzedaży produktów, czyli przychody za sprzedaży produktów minus koszty wytworzenia sprzedanych produktów, koszty ogólne zarządu i koszty sprzedaży. Zaliczymy tu również przychody ze sprzedaży skorygowane o wartość sprzedanych towarów i materiałów według cen nabycia i koszty handlowe. Do wyniku operacyjnego należy też wynik na pozostałych kosztach i przychodach operacyjnych pomniejszonych o pozostałe koszty operacyjne.

Przychody ze sprzedaży w rachunku zysków i strat podaje się w faktycznie uzyskanych cenach z uwzględnieniem upustów i bonifikat. Według ustawy o rachunkowości do przychodów operacyjnych zalicza się przychody ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów (do końca 1994 roku przychody ze sprzedaży materiałów były traktowane jako tzw. pozostałe przychody zewnętrzne). Do pozostałych przychodów operacyjnych, które nie są bezpośrednio związane z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa, zalicza się natomiast: przychody ze sprzedaży lub likwidacji środków trwałych i inwestycji rozpoczętych, odpisanie przedawnionych zobowiązań, otrzymane odszkodowania, kary, grzywny, otrzymane nieodpłatnie składniki majątku, dotacje, subwencje i dopłaty na inne cele niż nabycie lub wytworzenie środków trwałych albo wykonanie prac rozwojowych, a także nie wykorzystanie zgodnie z przeznaczeniem rezerwy ustalone poprzednio w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych.1

Każdemu przychodowi towarzyszy koszt jego uzyskania. W związku z tym do kosztów działalności operacyjnej należą koszty operacyjne związane z prowadzeniem działalności produkcyjnej, usługowej i handlowej oraz pozostałe koszty operacyjne. Do pierwszej grupy zaliczamy wartość sprzedanych towarów i materiałów, koszty wytworzenia produktów, które mogą być ujęte w układzie kalkulacyjnym lub rodzajowym. Układ kalkulacyjny obejmuje koszty wytworzenia produktów, koszty zarządu i koszty sprzedaży. Natomiast w układzie rodzajowym bierze się pod uwagę rodzaj zużytych czynników i siły roboczej, czyli koszty amortyzacji, zużycia materiałów i energii, usługi obce, wynagrodzenia, świadczenia na rzecz pracowników, podatki, opłaty, czynsze i dzierżawy, a także pozostałe koszty materialne i niematerialne.

Nie związane bezpośrednio z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa są pozostałe koszty operacyjne. Należą do nich koszty związane ze sprzedażą, likwidacją lub nieplanowanymi odpisami amortyzacyjnymi środków trwałych, zwłaszcza ich wartości w części dotychczas nie umorzonej, odpisanie kosztów inwestycji rozpoczętych, które nie dały zamierzonego efektu gospodarczego, skutki likwidacji wartości niematerialnych i prawnych, odpisanie należności przedstawionych, umorzonych, nieściągalnych oraz utworzenie rezerw, skutki aktualizacji wartości zasobów rzeczowych składników majątku obrotowego, zapłacone odszkodowania, kary i grzywny oraz darowizny na rzecz osób fizycznych i prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych.2

Drugą część wyniku finansowego stanowi wynik na operacjach finansowych. Jest to różnica między należnymi przychodami z operacji finansowych a kosztami tych operacji. Do przychodów finansowych zalicza się:

  • dywidendy z tytułu udziału w innych jednostkach,
  • kwoty należne i wpływy ze sprzedaży papierów wartościowych, w tym z zakupu obligacji przez emitenta,
  • odsetki i prowizje od środków pieniężnych stanowiących lokaty na rachunkach bankowych,
  • odsetki od udzielonych pożyczek i kredytów,
  • dyskonto potrącone przez jednostkę przy zakupie weksli i czeków obcych,
  • dodatnie różnice kursowe ustalone przy spłacie należności i zobowiązań oraz wycenie środków pieniężnych i papierów wartościowych.

Odpowiednio do przychodów występują też koszty finansowe, czyli:

  • odsetki i prowizje od zaciągniętych kredytów i pożyczek,
  • dyskonto potrącone przez nabywcę przy sprzedaży dla niego weksli i czeków,
  • straty na sprzedaży papierów wartościowych,
  • odpisy aktualizujące wartość finansowego majątku trwałego oraz krótkoterminowych papierów wartościowych,
  • ujemne różnice kursowe,
  • utworzenie rezerw na pewne lub prawdopodobne straty, jeśli dotyczą operacji finansowych (np. udzielonych gwarancji lub poręczeń).3

Wynik na działalności gospodarczej skorygowany z wynikiem na operacjach nadzwyczajnych stanowi wynik finansowy brutto. Wynik na operacjach nadzwyczajnych tworzą straty i zyski nadzwyczajne, przez które rozumie się skutki finansowe zdarzeń powstających niepowtarzalnie poza zwykłą działalnością jednostki, a w szczególności spowodowane zdarzeniami losowymi, zaniechaniem lub zamieszaniem pewnego rodzaju działalności oraz postępowaniem upadłościowym.

Wynik finansowy netto oblicza się natomiast przez skorygowanie wyniku finansowego brutto o obowiązkowe zmniejszenie zysku lub zwiększenie straty. Chodzi tu głównie o podatek dochodowy oraz inne obciążenia obligacyjne wyniku. Ustalony w ten sposób wynik finansowy pełni w przedsiębiorstwie rolę miernika stopnia realizacji wyznaczonego celu finansowego. Wynik ten określa tempo wzrostu poniesionych w procesie gospodarczym nakładów oraz potencjalne korzyści właścicieli wniesionego do przedsiębiorstwa kapitału. Obliczenie wyniku na poszczególnych poziomach jego tworzenia pozwala identyfikować czynniki, które wpływają na jego wielkość.4

Obowiązujący w Polsce wzór rachunku wyników jest dostosowany do potrzeb sprawozdawczości wszystkich podmiotów gospodarczych. W zależności jednak od formy organizacyjno – prawnej niektóre jego elementy mogą się różnić. W firmach, w których wynikiem finansowym jest strata, w rachunku nie występują elementy podziału wyników. W takim wypadku przedsiębiorstwo musi w sprawozdawczości finansowej wykazać źródła pokrycia strat. Straty mogą występować pod warunkiem, że moją charakter przejściowy, ale w perspektywie dłuższego czasu zyski powinny z nadwyżką rekompensować poniesione straty.

W polskim prawodawstwie dopuszcza się dwa sposoby zestawienia rachunku wyników, różniące się sposobem ujęcia w nim kosztów. Istnieje rachunek zysków i strat porównawczy, który oparty jest na rodzajowym układzie kosztów oraz rachunek wyników kalkulacyjnych, uwzględniający kalkulacyjny układ kosztów. W pierwszym przypadku istnieje możliwość nie sporządzania kalkulacji. Dla ustalenia wyniku na sprzedaży produktów skorygowane o zmianę stanu produktów pomniejsza się o koszty działalności operacyjnej, obejmujące koszty w układzie rodzajowym. Koszty według rodzajów obejmują między innymi: amortyzację majątku trwałego, zużycie materiałów i energii, usługi obce, wynagrodzenia, narzuty na wynagrodzenie i inne. W przypadku kalkulacyjnego układu kosztów przychody ze sprzedaży pomniejszone są o wartość sprzedanych towarów i materiałów, koszt wytworzenia sprzedanych produktów, koszty ogólne zarządu oraz koszty sprzedaży. Przy tym rozwiązaniu należy prowadzić odpowiednio rozbudowaną ewidencję kosztów i sporządzić kalkulację kosztów.5

Trzecią częścią sprawozdania finansowego stanowi informacja dodatkowa. Jest ona uzupełnieniem bilansu oraz rachunku wyników. Informacja ta zawiera dane i wyjaśniania nieodzowne do przedstawienia realnego obrazu sytuacji majątkowej, finansowej i dochodowej firmy. Informacje dodatkowe powinna posiadać objaśnienie stosowanych metod wyceny i sporządzania sprawozdania finansowego oraz przedstawienia przyczyn ich zmian w stosunku do roku poprzedniego. Musi też zawierać uzupełniające dane o aktywach i pasywach bilansu, np. wartość gruntów użytkowanych wieczyście, wartość środków trwałych użytkowanych na podstawie umowy najmu lub dzierżawy, strukturze kapitału podstawowego, podział zobowiązań na krótkoterminowe i długoterminowe, wykaz czynnych i biernych rozliczeń między okresowych itp. Powinny się w tej części sprawozdania znaleźć dane o elementach rachunku wyników, czyli o kosztach zużycia materiałów, energii, usług obcych, amortyzacji, wynagrodzeń oraz podstawowe informacje dotyczące pracowników i organów przedsiębiorstwa.6


1 M. Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s. 63.

2 M. Sierpińska, D. Wędzki, op. cit., s. 29-30.

3 M. Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s. 66-67.

4 Sierpińska, D. Wędzki, op. cit., s. 31.

5 T. Waśniewski, W. Skoczylas, op. cit., s. 21-22.

6 L. Bednarski, T. Waśniewski, Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem, Warszawa 1996, s. 241.

Rachunek zysków i strat

Rachunek zysków i strat jest, obok bilansu i danych uzupełniających, częścią sprawozdania finansowego sporządzanego na dzień bilansowy. Rachunek ten przedstawia dokonania przedsiębiorstwa za dany okres, informuje o stopniu realizacji podstawowego celu działalności firmy, czyli o wysokości wyników finansowych w tym okresie. Jest on sporządzany we wszystkich przedsiębiorstwach bez względu na formę organizacyjno-prawną.

Informacje zawarte w rachunku zysków i strat mają szczególne znaczenie dla zestawienia i analizy źródeł zysków i strat, szczegółowej oceny przepływów środków pieniężnych, ustalenie rzeczywistej pozycji dochodowej przedsiębiorstwa, prognozowania wyniku finansowego, a zwłaszcza wnioskowania o przyszłej pozycji dochodowej oraz lepszego poznania zagrożeń.

Rachunek zysków i strat może być sporządzany w formie dwustronnej tabeli. Po prawej stronie tabeli wykazuje się sumy poszczególnych przychodów: ewentualne zyski nadzwyczajne, a po lewej koszty uzyskania przychodów: ewentualne straty nadzwyczajne. W sytuacji nadwyżki przychodów i zysków nadzwyczajnych nad kosztami ich uzyskania i ewentualnymi stratami nadzwyczajnymi, występuje zysk którego łączna kwota odpowiada jego wysokości zawartej w bilansie. W przypadku odwrotnym występuje strata- w układzie pionowym, w którym pozycje przychodów i kosztów zapisane są jedne pod drugimi, a różnica między tymi wielkościami stanowi wynik finansowy na poszczególnych poziomach działalności przedsiębiorstwa. Wynik finansowy jest syntetyczną miarą efektów finansowych osiągniętych przez firmę w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Powstaje on na kilku poziomach, co prezentuje poniższa tabela.

Tabela. Rachunek zysków i strat.

KOSZTY I STRATY

PRZYCHODY I ZYSKI

A. Koszty działalności operacyjnej.

1. Wartość sprzedanych towarów i materiałów.

2. Koszty wytworzenia sprzedanych produktów.

3. Koszty sprzedaży.

 

4. Koszty ogólne zarządu

 

 

B. Zysk ze sprzedaży.

 

C. Pozostałe koszty operacyjne.

 

1.   Wartość sprzedanych składników majątku   trwałego.

2. Pozostałe koszty operacyjne.

 

D. Zysk na działalności operacyjne.

E. Koszty finansowe.

1. Odpisy aktualizujące wartość   finansowego majątku trwałego i krótkoterminowych papierów wartościowych.

2. Odsetki do zapłacenia.

F. Zysk netto na działalności   gospodarczej.

G. Straty nadzwyczajne.

H. Zysk brutto.

I. Obowiązkowe obciążenia wyniku   finansowego.

1. Podatek dochodowy od osób prawnych lub   osób fizycznych.

2. Pozostałe obowiązkowe obciążenia.

J. Zysk netto.

A.Przychody ze sprzedaży. 

1. Przychody ze sprzedaży produktów.

 2. Przychody ze sprzedaży   towarów i materiałów.

 

 

 

 

 

B. Strata ze sprzedaży.

 

C. Pozostałe przychody operacyjne.

 

1. Przychody ze sprzedaży składników majątku trwałego.

2. Dotacje.

3. Pozostałe przychody operacyjne.

D. Strata na działalności operacyjne.

 

E. Przychody finansowe.

1. Dywidendy z tytułu udziałów.

 

 

 

2. Odsetki uzyskane.

F. Strata brutto na działalności   gospodarczej.

G. Zyski nadzwyczajne.

H. Strata brutto.

 

 

 

 

 

 

J. Strata netto.

Źródło: M. Sierpińska, D. Wędzki, Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie, Warszawa 1998, s. 27.

 

Jak wynika z powyższej tabeli rachunek zysków i strat pozwala na ustalenie wyniku finansowego na trzech poziomach:

– operacyjnym, który pozwala ustalić wynik operacyjny,

– finansowym, na którym ustala się wynik na działalności przedsiębiorstwa,

– nadzwyczajnym, który koryguje wynik na działalności gospodarczej o zdarzenie nadzwyczajne w celu uzyskania wyniku finansowego brutto.1


1 M. Sierpińska, D. Wędzki, Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie, Warszawa 1998, s. 26.

Rezerwy

Odrębną grupę pasywów bilansu stanowią rezerwy. Tworzenie rezerw w ciężar kosztów ma za zadanie ustalenie wielkości wyniku finansowego danego okresu przez wliczenie nakładów, które w roku obrotowym powstały, ale nie prowadzą do odpowiednich wydatków z tytułu zobowiązań podatkowych oraz dywidendy dla akcjonariuszy. Rezerwy tworzy się na naliczony od wyniku za rok obrotowy lub lata poprzednie podatek dochodowy, który stanie się zobowiązaniem podatkowym w przyszłych okresach oraz min. Na należności od dłużników pozostawionych w stan upadłości lub likwidacji, należności kwestionowane przez dłużników i inne pewne lub prawdopodobne straty z operacji gospodarczych np. z tytułu udzielonych gwarancji lub poręczeń. Rozszerzenie zakresu tworzenia rezerw o rezerwy na podatek dochodowy i ich eksponowanie w bilansie jest wynikiem znacznego poszerzenia możliwości stosowania polityki bilansowej, czyli przewidzianego w prawie wyboru w zakresie możliwości różnicowania niektórych elementów kosztów, różnic wyceny środków wynikających z możliwości wyboru metod ich obliczania.1

Niektóre przedsiębiorstwa mają wewnętrznie zróżnicowaną budowę bilansu. Wynika to z ustaleń Ustawy z 29 września 1994 o rachunkowości. W bilansie firmy ubezpieczeniowej charakterystyczne jest eksponowanie po stronie aktywów różnego rodzaju lokat, a po stronie pasywów rezerw techniczno – ubezpieczeniowych. Po stronie aktywów w kolejności wymienić należy: wartości niematerialne i prawne, lokaty (nieruchomości, udzielone pożyczki, papiery wartościowe), lokaty funduszów ubezpieczeń na życie, na rachunek i ryzyko ubezpieczającego, należności i rozszerzenia, rozliczenia między okresowe czynne. Po stronie pasywów występują zaś: kapitały własne, zobowiązania podporządkowane, rezerwy techniczno – ubezpieczeniowe, rezerwy techniczno – ubezpieczeniowe dla ubezpieczeń na życie, jeżeli ryzyko lokaty ponosi ubezpieczający, pozostałe rezerwy, zobowiązania depozytowe wobec reasekurantów, pozostałe zobowiązania i fundusze specjalne, rozliczenia międzyokresowe bierne i przychody przyszłych okresów.2

Specyficzną budowę bilansu posiada bank. Zestawia on bowiem aktywa według stopnia płynności. Wymienić tu można: środki pieniężne, papiery wartościowe i należności, wartości niematerialne i prawne, rzeczowy majątek trwały, rozliczenia międzyokresowe. Po stronie pasywów zachowana jest kolejność składników według stopnia wymagalności, czyli od zobowiązań wobec banku centralnego, instytucji finansowych, klientów i sektora budżetowego, z tytułu własnych papierów wartościowych, przez fundusze specjalne i rezerwy, rozliczenia międzyokresowe i przychody przyszłych okresów, zobowiązania podporządkowane do kapitałów własnych. Uzupełnieniem mogą być pozycje pozabilansowe np.: zobowiązania warunkowe, zobowiązania wynikające z tytułu operacji kupna – sprzedaży z klauzulą odkupu oraz ryzyko kredytowe powodowane nie odwołanymi zobowiązaniami.3

Odpowiednio sporządzony bilans przedstawia obraz sytuacji majątkowej, finansowej i dochodowej zgodny ze stanem rzeczywistym. Stanowi on dużą wartość poznawczą, zwłaszcza dla wierzycieli danego przedsiębiorstwa. W mniejszym stopniu informacje zawarte w bilansie nastawione są na obsługę właścicieli zainteresowanych osiąganymi efektami finansowymi. Jednak bilans przedsiębiorstwa nie daje pełnej informacji o jego sytuacji. Zawiera on bowiem stan zasobów i kapitałów na dany moment, czyli ma charakter statystyczny. W związku z tym uzupełnieniem bilansu jest rachunek wyników. Ujęte w nim wielkości mają charakter strumieniowy.


1 T. Waśniewski, W. Skoczylas, op. cit., s. 19.

2 L. Bednarski, op. cit., s. 37.

3 Tamże, s. 38.

Aktywa i pasywa

Ogół składników majątkowych przedsiębiorstwa w ujęciu wartościowym nazywamy aktywami. Należą do nich środki gospodarcze będące własnością przedsiębiorstwa, które są wykorzystywane przy realizacji operacji gospodarczych związanych z jego działalnością. Mają one charakter majątku trwałego lub obrotowego. Majątek przedsiębiorstwa może pochodzić z różnych źródeł. Może to być kapitał własny lub obcy. Źródła finansowania noszą w bilansie nazwę pasywów. W przeciwieństwie do aktywów, które mogą mieć postać wartościową lub rzeczową, pasywa występują tylko w ujęciu wartościowym. Wszystkie aktywa przedsiębiorstwa muszą znajdować odbicie w pasywach, dlatego globalne sumy aktywów i pasywów są zawsze równe.1

Charakterystyczną cechą bilansu jest fakt, że wykazany stan końcowy staje się równocześnie stanem początkowym w bilansie otwarcia w następnym okresie obrachunkowym. Bilans jako rachunek statystyczny sporządzony na dany moment czasu nie wykazuje strumieni wartości, które towarzyszą prowadzonej działalności gospodarczej oraz operacjom finansowym na rynku kapitałowym. Obejmuje on natomiast skutki tych procesów i towarzyszącym im strumieni wartości, które są widoczne w zmienionych wartościach aktywów i pasywów bilansu.

Regulację prawną dotyczącą układu bilansu zawiera Rozporządzenie Ministra Finansów z 15 stycznia 1991 roku w sprawie zasad prowadzenia rachunkowości. Wykorzystano w nim rozwiązania stosowane w krajach EWG. Takie uregulowanie zasad sporządzania i układów bilansów umożliwia jednoznaczną ocenę ich prawidłowości. Poza tym pozwala to porównać dane bilansowe różnych firm, ponieważ treść poszczególnych pozycji aktywów i pasywów jest jednorodna pod względem ekonomicznym. Aktywa i pasywa bilansu przedsiębiorstw są ujęte w określonej logicznej kolejności i łączone w grupy o zbliżonej treści ekonomicznej (rys.1).2

Po stronie aktywów składniki majątkowe uszeregowane są według zwiększającego się stopnia płynności, z jaką one mogą być zamienione na gotówkę. W pierwszej kolejności ujmuje się majątek trwały, którego cykl obrotowy w przedsiębiorstwie jest dłuższy niż jeden rok, a w dalszej kolejności pozycje majątku odtwarzane w zasadzie w jednym cyklu. Z kolei po stronie pasywów wykazuje się poszczególne pozycje według stopnia pilności ich zwrotu. Dlatego w pierwszej kolejności podaje się kapitały własne, następnie zobowiązania długoterminowe płatności przekraczającym jeden rok, a następnie zobowiązania krótkoterminowe. Kapitał własny i zobowiązania długoterminowe są kapitałami stałymi, zaangażowanymi w działalność przedsiębiorstwa na dłuższy czas.3

Jedną z pozycji aktywów stanowi majątek trwały. Decyduje on o zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa. Jego udział w strukturze jest uzależniony w dużym stopniu od specyfiki branży. I tak na przykład w działalności handlowej stanowi on zazwyczaj kilkanaście procent całości aktywów, a w działalności produkcyjnej jego udział może dochodzić do 90%. Jest on uważany za majątek obarczony wysokim ryzykiem ze względu na jego małą płynność. Tym samym zwiększa on ryzyko własnej firmy. Ale z drugiej strony jest on często wyznacznikiem wiarygodności przedsiębiorstwa. W majątek trwały skłonne są inwestować przedsiębiorstwa, które dobrze postrzegają przyszłość branży, w której działają.

Majątek obrotowy stanowi kolejną pozycję aktywów w bilansie firmy. Ulega on ciągłym przemianom w procesie produkcyjnym. Jego ilość zależy głównie od sprawności zarządzania tym majątkiem i skali produkcji. Majątek obrotowy składa się z zapasów, należności i środków pieniężnych. Optymalna wielkość tego majątku jest kompromisem między kosztami jego utrzymania, wynikającymi z zamrożonych w nim kapitałów, a funkcjami, które poszczególne jego rodzaje spełniają w przedsiębiorstwie. Im sprawniejsze będzie zarządzanie majątkiem obrotowym, tym większe tendencje spadkowe będzie wykazywała jego wielkość. Z kolei wzrost produkcji powoduje wzrost zapasów. Większa sprzedaż rodzi więcej należności, większe zakupy zaś więcej zobowiązań i w związku z tym większą ilość środków pieniężnych niezbędnych do ich regulowania. Dlatego też wzrost majątku obrotowego wynikający ze wzrostu sprzedaży jest uzasadniony, ale nie uzasadniony takim wzrostem będzie sygnalizował złe zarządzanie nim.4

Źródłami finansowania przedsiębiorstw są pasywa. Zwraca się w nich szczególną uwagę na proporcje w finansowaniu między kapitałami własnymi i obcymi. Rodzaj kapitałów własnych zależy od formy organizacyjno-prawnej przedsiębiorstwa. W firmie państwowej będzie występował kapitał założycielski i kapitał przedsiębiorstwa, natomiast w spółce akcyjnej, kapitał akcyjny i kapitał zapasowy. Mają one dla przedsiębiorstwa podstawowe znaczenie, gdyż bez nich trudno ubiegać się o pozyskiwanie kapitału obcego. Duży udział kapitałów własnych w finansowaniu przedsiębiorstwa podnosi jego wiarygodność kredytową. Z drugiej jednak strony, nie korzystanie z obcych kapitałów pozbawia przedsiębiorstwo korzyści płynących z przejmowania zysku wypracowanego przez kapitały obce. Te ostatnie mogą być również źródłem ryzyka. Z powyższych rozważań wynika, że optymalna struktura kapitałów jest wynikową między korzyściami płynącymi z zaangażowania kapitałów obcych a rynkiem, które one wnoszą do przedsiębiorstwa.5


1 M. Sierpińska, T. Jachna, op. cit., s. 43.

2 Tamże, s. 44.

3 W. Bień, Czytanie bilansu przedsiębiorstwa, Warszawa 1991, s. 34.

4 T. Dudycz, op. cit., s. 28-32.

5 J. Szczepaniak, Ocena przedsiębiorstwa na podstawie sprawozdań finansowych, Łódź 1992, s. 151-155.

Bilans przedsiębiorstwa

Przedsiębiorstwo dokonuje bieżąco różnorodnych operacji gospodarczych, które wpływają odpowiednio na wielkości jego majątku, określonego aktywami oraz posiadanych kapitałów własnych i zobowiązań, zwanych pasywami. Operacje te są rejestrowane bieżąco przez księgowość według określonych kryteriów i zasad. Co pewien czas na podstawie tych danych sporządzane są w przedsiębiorstwie sprawozdania finansowe ilustrujące jego aktualną sytuację majątkową i finansową.

Jednym z tych sprawozdań jest bilans. Jest to dokument zawierający zestawienie na określony dzień w ujęciu wartościowym stanu majątku firmy oraz źródeł jego finansowania. Jest on najczęściej sporządzany na koniec roku, chociaż w niektórych przypadkach może być sporządzony na inny dzień. Dzieje się tak w przypadku likwidacji, łączenia czy przekształcenia formy własności firmy.1

Bilans informuje o wielkościach zasobów, jakimi dysponuje firma oraz o źródłach ich finansowania. Dokument ten jest sporządzony przeważnie w formie dwustronnej tabeli (patrz rys.1.). Na lewej stronie wykazywane są, z podziałem na podstawowe pozycje rodzajowe, stanowiące własność przedsiębiorstwa aktywa, tj. składniki majątkowe, a na prawej pasywa, czyli źródła finansowania majątku, na które składają się kapitały własne i zobowiązania.2

Ogólny schemat bilansu przedstawia poniższa tabela.

Tabela.1. Uproszczony schemat bilansu

AKTYWA

PASYWA

  1.   Majątek   trwały
    1. wartości niematerialne i prawne.
    2. Majątek rzeczowy (środki, wyroby gotowe,   materiały)
    3. Majątek finansowy
  2.   Majątek   obrotowy
    1. Zapasy
    2. Należności i roszczenia
    3. Papiery wartościowe
    4. Środki pieniężne

I. Kapitał własny

  1. Kapitał akcyjny
  2. Kapitał zapasowy
  3. Kapitał rezerwowy
  4. Nie podzielony wynik finansowy z lat ubiegłych

II. Kredyty bankowe i pożyczki

III. Zobowiązania i rozliczenia

 między   okresowe oraz

 fundusze   specjalne

IV. Rezerwy

Źródło: Opracowanie własne.


1 J. Czekaj, Z. Dresler, op. cit., s. 210.

2 W. Bień, op. cit., s. 86.

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA SPRAWOZDAWCZOŚCI

Każda jednostka, która jest podmiotem rachunkowości powinna sporządzać sprawozdanie finansowe.

Sprawozdanie finansowe obejmuje ogół sprawozdań finansowych, które jednostki sporządzają w określonych terminach według ustalonych wzorów i zasad. Obowiązki w tym zakresie określa ustawa o rachunkowości oraz przepisy wydane przez prezesa GUS w zakresie statystyki finansów[1].

Podstawowym ewidencyjnym materiałem źródłowym do analizy finansowej jest sprawozdawczość finansowa przedsiębiorstwa. Jako opracowanie wtórne zawiera tylko określone, wyselekcjonowane wskaźniki, zestawione w formie zwięzłej, dostosowanej do odzwierciedlenia rzeczywistego stanu majątku, finansów i wyników działalności gospodarczej. W Polsce oraz w krajach Unii Europejskiej przepisy prawne nakazują, żeby sprawozdanie finansowe składało się z bilansu, rachunku zysków i strat, sprawozdania z przepływu środków pieniężnych oraz informacji dodatkowej, uwzględniającej wyjaśnienia o składnikach bilansu oraz rachunku zysku i strat, zastosowanych metodach ich wyceny, proponowanym podziale zysków lub pokryciu strat, a także charakterystykę składu osobowego firmy i organów zarządzających.[2]

Sprawozdanie finansowe powinno być sporządzone na dzień kończący rok obrotowy lub na inny dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych, o którym mowa w ustawie sprawozdania finansowego, Sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych sporządzają natomiast: banki i ubezpieczyciele, jednostki działające na podstawie przepisów prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych, spółki akcyjne oraz inne jednostki, które w roku poprzednim osiągnęły zatrudnienie 50 osób, sumę aktywów bilansu w wysokości 1 mln ECU lub przychód netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy 3 000 000 ECU. Zarządy spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, towarzystw ubezpieczeń, spółek akcyjnych oraz spółdzielni mają obowiązek wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym sporządzić sprawozdanie z działalności jednostki w roku obrotowym. Powinno ono zawierać informacje o ważniejszych zdarzeniach, inwestycjach, mających wpływ na działalność jednostki, przewidywanym rozwoju jednostki, ważniejszych osiągnięciach w dziedzinie badań i rozwoju technicznego oraz aktualnej i przewidywanej sytuacji finansowej.[3]

Analizy ekonomiczni-finansowe są opracowywane przez analityków firmy, jeżeli ją stać na zatrudnienie odpowiedniego specjalisty, albo inne osoby zawodowo przygotowane do prac analitycznych. W razie braku takich pracowników w firmie, opracowanie analizy ekonomiczno-finansowej może zostać zlecenie specjalistom-analitykom spoza firmy. Jeżeli szef lub właściciel przedsiębiorstwa dobrze orientuje się w zagadnieniach ekonomicznych i finansowych oraz potrafi sam rozpracować dane liczbowe, to wówczas może ograniczyć się do zestawień tabelarycznych lub wykresów, pozostawiając sobie fazy diagnozowania, wnioskowania i oceny.

W krajach wysoko rozwiniętych firmy z reguły zatrudniają analityków lub chętnie korzystają z usług licznych specjalistów z zewnątrz. Właścicielom tych przedsiębiorstw opłaca się zatrudnić analityków i ponosić znaczne koszty, gdyż mają z tego zysk na trafnych decyzjach, które w krótszym lub dłuższym czasie procentują przyrostem kapitału. Analizy służą konkretnym celom decyzyjnym, a więc muszą być niezawodne, w pełni przydatne w zarządzaniu firmą. Analityczne opracowania wykraczają poza firmę, w otoczenie rynkowe, finansowe i gospodarcze. Żeby sprostać wysokim wymaganiom analityk musi więc dobrze znać nie tylko firmę, ale również jej otoczenie. Pełna znajomość rynku, podaży, popytu i cen konkurencji, kursów giełdowych i walutowych, to dodatkowe atuty dobrego analityka.[4]

Analityk prowadzi swoje prace na podstawie zebranego materiału źródłowego. Jeżeli jest on niedokładny lub niekompletny analiza może być przeprowadzana nieprawidłowo. Dlatego bardzo ważną sprawą w analizie finansowej jest dobór i weryfikacja materiałów źródłowych dotyczących działalności przedsiębiorstwa.


[1] T. Kiznikiewicz, „Rachunkowość zasady prowadzenia w jednostkach gospodarczych wg polskiego prawa bilansowego od 1995”, Wrocław 1997, str.315.

[2] M. Rzepnikowska, E. Śnieżek, Przepływ środków pieniężnych, Warszawa 1995, s. 104-106.

[3] J. Ostaszewski, Nowoczesne zarządzanie finansami firmy, Łódź 1998, s. 36-37.

[4] W. Sasin, op. cit., s. 17-20.

MATERIAŁY ŻRÓDŁOWE ANALIZY FINANSOWEJ

Podstawowym zadaniem prac przygotowawczych do analiz jest dobór i weryfikacja materiałów. Decyduje to w dużej mierze o jakości przeprowadzonej analizy. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane stać się mogą przyczyną błędnych ustaleń i sta niemożliwość wyciągnięcia poprawnych wniosków oraz podjęcie skutecznego działania[1] .

O wynikach analizy finansowej decydują więc w dużym stopniu materiały źródłowe, które służą do badania zjawisk gospodarczych. Materiał te można podzielić na dwie grupy:

  1. Materiały wewnętrzne, zawierające dane o przedsiębiorstwie,
  2. Materiały zewnętrzne, informujące otoczenie przedsiębiorstwa.

Dane o przedsiębiorstwie mogą mieć charakter:

–         ewidencyjny,

–         pozaewidencyjny.

Materiały ewidencyjne mają znaczenie podstawowe i wynikają z prowadzonej w danym przedsiębiorstwie ewidencji[2]. Właściwie zbudowane ewidencja, prowadzona systematycznie w odpowiednich urządzeniach ewidencyjnych, oparta na ściśle ustalonych zasadach, zapewnić  może uzyskiwanie danych liczbowych przedstawiających przebieg procesów gospodarczych w przedsiębiorstwie. Wśród materiałów ewidencyjnych wyodrębnić można:

–         dokumentację pierwotną lub wtórną, stanowiącą podstawę zapisów w urządzeniach ewidencyjnych,

–         zapisy dokonane w analitycznych i syntetycznych urządzeniach ewidencyjnych,

–         sprawozdawczość opartą na tych zapisach, będącą uogólnieniem ich treści.

Materiały pozaewidencyjne mają wprawdzie charakter uzupełniający, pomocniczy, to jednak niekiedy ich brak lub niekompletność utrudnić może lub nawet uniemożliwić przeprowadzenie analizy w wybranym zakresie. Do materiałów źródłowych pozaewidencyjnych zaliczyć można przede wszystkim:

–         opracowane dane postulowane, a zwłaszcza plan finansowy i inne plany gospodarcze krótko- i długoterminowe, kalkulacje wstępne i kosztorysy, normy kosztów itp.,

–         wyniki poprzednio przeprowadzonych analiz, w tym szczególnie analizy roku ubiegłego,

–         materiały z przeprowadzonych kontroli i rewizji, zarówno przez organy wewnętrzne jak i zewnętrzne,

–         uzyskane materiały i informacje dotyczące przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych.

Typowym ewidencyjnym materiałem źródłowym wykorzystywanym w analizie jest sprawozdawczość przedsiębiorstwa. Sprawozdawczość przedsiębiorstwa jako całość może być klasyfikowana wg różnych kryteriów[3].

Przykładowo wyróżnić można następujące kryteria[4]:

–         zakres przedmiotowy,

–         charakter generowanej informacji,

–         częstotliwość,

–         stopień zagregowania danych,

–         charakter odbiorcy.

Zakres przedmiotowy sprawozdawczości wynika a charakteru prowadzonej przez przedsiębiorstwo działalności, jego struktury organizacyjnej i powiązań kapitałowych.

Charakter generowanej informacji wiąże się z rodzajem ewidencji i sprawozdawczości. Mogą to być informacje o stanie zasobów majątkowo – kapitałowych lub informacje o cechach ilościowo – jakościowych.

Częstotliwość sporządzania sprawozdawczości wynika z potrzeb zarządzania gospodarką, a bezpośrednio z wymagań zewnętrznych i wewnętrznych odbiorców sprawozdań. Są to zazwyczaj sprawozdania miesięczne, kwartalne i roczne.

Stopień agregacji danych wynika także z potrzeb zarządzania i organizacji rachunkowości. Opracowuje się i wykorzystuje sprawozdania o cechach syntetycznych obejmujące dane ugrupowane w pożądanych przekrojach lub odpowiednio uszczegółowione będące dedukcyjnym rozwiązaniem ujęć syntetycznych.

Charakter odbioru prowadzić może do ujmowania informacji w sformalizowanych zestawieniach i tablicach, bądź do opracowania sprawozdań wg ujęć użytecznych bezpośrednio dla kierownictwa przedsiębiorstwa lub odpowiednich jego komórek organizacyjnych.

Podstawowe znaczenie ma podział sprawozdawczości – na sprawozdawczość rzeczową i finansową. Sprawozdawczość  finansowa służy przede wszystkim potrzebom analizy finansowej, natomiast sprawozdawczość rzeczowa stanowi materiały źródłowe do analizy techniczno – ekonomicznej.

Sprawozdanie finansowe, będące podstawą źródłową analizy finansowej przedsiębiorstwa mogą być sporządzane z różną częstotliwością oraz obejmować zróżnicowany zakres danych. Sprawozdawczość finansowa stanowi system wzajemnie powiązanych wskaźników, charakteryzujących stan środków gospodarczych, kapitałów oraz osiągnięte wyniki działalności gospodarczej w pewnym okresie czasu[5]. Źródłem sprawozdawczości finansowej jest: bilans, rachunek zysków i strat, sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych. Te najważniejsze sprawozdania przedsiębiorstwa sporządzane są w formie standardowej, uregulowanej przepisami prawnymi. Sprawozdania finansowe powinny zawierać:

  1. Zasadę memoriałową wymagającą, aby efekty operacji gospodarczych uznawane były w momencie ich wystąpienia i wykazywane w sprawozdaniu z okresu którego dotyczą,
  2. Zasadą kontynuacji działania zakładająca ciągłość działalności przedsiębiorstwa, co wymaga zachowania tych samych zasad ewidencji działalności lub – w przypadku ich zmian  konieczność odpowiedniego ujawniania tego faktu.

Sprawozdania finansowe powinny mieć takie zasadnicze cechy jakościowe jak[6]:

–         zrozumiałość dla użytkowników,

–         istotność tj. zawierać informacje użyteczne na potrzeby podejmowania decyzji zarządczych,

–         wiarygodność tj. przedstawiać dane wolne od materialnych błędów i stronniczości,

–         porównywalność tj. umożliwiać użytkownikom porównywania danych w czasie, które pozwolą na poznanie trendów rozwojowych.

Obok danych wewnętrznych do prawidłowego przeprowadzania analizy niezbędne są dane o otoczeniu przedsiębiorstwa (zewnętrzne) dotyczące ważniejszych konkurentów, branż, gałęzi i regionów. Uniemożliwiają one dokonywania porównań pozycji finansowej danego przedsiębiorstwa w stosunku do otoczenia. Takie dane są publikowane bądź to przez same podmioty gospodarcze, w sytuacji kiedy mają one taki obowiązek prawny bądź przez wyspecjalizowane firmy [7].


[1] L. Bednarski, „Analiza finansowa w przedsiębiorstwie”, PWE, Warszawa 2000r., str.32.

[2] M. Sierpińska, T. Jachna, „Ocena przedsiębiorstwa …..” wyd.II, PWN, Warszawa 2000r., str.39.

[3] L. Bednarski, „Analiza ….”, PWE, Warszawa 2000r., str.33-35.

[4] A. Karmańska, „Sprawozdawczość finansowa, w: Rachunkowość, praca zbiorowa pod redakcją M. Gmytrasiewicza”, Warszawa 1997r., str.16.

[5] T. Waśniewski, „Analiza …” Warszawa 1997r., str.56.

[6] L. Bednarski, str.40-41.

[7] Sierpińska, Jachna, str.41.