Wskaźnik ogólnego zadłużenia dla PTE „DOM”

Działalność gospodarcza przedsiębiorstwa oraz jego zasoby majątku trwałego i obrotowego mogą być finansowane przez angażowane kapitały własne lub obce. Różnokierunkowe rozpoznanie źródeł finansowania, ich struktury oraz w pewnym stopniu efektywności przedstawiają wskaźniki wspomagania finansowego. Jednym z nich jest wskaźnik ogólnego zadłużenia. Stanowi on stosunek ogółu zobowiązań przedsiębiorstwa do całości jego majątku. Obrazuje to poniższy wzór:

zobowiązania

Wskaźnik ogólnego zadłużenia = —————————————

całość aktywów

Wskaźnik ogólnego zadłużenia dla PTE „DOM” za rok 2000 wynosi 0,00087.

W zakresie finansowania majątku znajduje zastosowanie tak zwana złota reguła bilansowa. Zakłada ona, że majątek trwały przedsiębiorstwa powinien być w zasadzie w całości sfinansowany z kapitałów własnych albo z kapitału stałego, czyli z kapitałów własnych powiększonych o zobowiązania długoterminowe.[1] W PTE „DOM” zaledwie 0,00087 % majątku nie jest finansowana z kapitału własnego firmy.

Innym pochodnym wskaźnikiem ogólnego zadłużenia jest wskaźnik relacji zobowiązań do kapitałów własnych. Oblicza się go według wzoru:

całość zobowiązań

Wskaźnik relacji zobowiązań = —————————————

do kapitałów własnych               całość kapitałów własnych

Określa on podstawową zależność strukturalną kapitałów przedsiębiorstwa i możliwość ewentualnego pokrycia zobowiązań własnymi zasobami majątkowymi. Im niższy ten wskaźnik, tym strukturalnie wyższe jest zaangażowanie kapitałów własnych w działalności przedsiębiorstwa.[2]

Wskaźnik relacji zobowiązań do kapitału własnego dla PTE „DOM” za rok 2000 wynosi 0,99997.

[1] T. Domański T., Analiza finansowa przedsiębiorstwa, Warszawa 1993, s.114.

[2] Tamże, s.114.

Wskaźnik zaangażowania majątku dla PTE „DOM”

Kolejnym rodzajem wskaźników stosowanych w analizie finansowej są wskaźniki obrotowości. Są one również nazywane wskaźnikami sprawności działania, umożliwiają bowiem ocenę efektywności wykorzystania zasobów majątkowych przedsiębiorstwa. Ich istotą jest rozpatrywanie relacji między odpowiednim wskaźnikiem dynamicznym, wyrażającym przychód ze sprzedaży w cenach brutto, netto lub kosztach własnych, a wskaźnikiem statycznym, wyrażającym przeciętny stan zaangażowanych w działalności składników majątkowych. Taka relacja w warunkach działalności produkcyjnej jest określana także jako wskaźnik produktywności majątku. Określa to poniższy wzór:

przychód ze sprzedaży (inwestycji)

Wskaźnik obrotowości   = —————————————————

(produktywności) majątku   przeciętny stan majątku

 

Wskaźnik obrotowości (produktywności) majątku dla PTE „DOM” za rok 2000 wynosi 0,0143.

Odwrotna relacja natomiast jest wskaźnikiem zaangażowania majątku. Liczy się go następująco:

przeciętny stan majątku

Wskaźnik zaangażowania   = —————————————

majątku                             przychód ze sprzedaży (inwestycji)

 

Wskaźnik zaangażowania majątku dla PTE „DOM” za rok 2000 wynosi 69,87.

Rentowność jest odpowiednio obliczonym wynikiem finansowym działalności gospodarczej przedsiębiorstwa i może wystąpić jako zyskowność lub deficyt. Zyskowność wiąże się z osiąganiem przez daną firmę dodatniego wyniku finansowego. Odwrotnością zyskowności jest natomiast deficytowość odnotowania w przypadku wystąpienia straty jako ujemnego wyniku finansowego.

Celem działalności przedsiębiorstwa jest osiąganie maksymalnego zysku i wynikającego z tego rentowności. Zysk jako cel nie jest dogmatem, ale wynika z rzeczowego zapotrzebowania firmy na zasilanie w nowe, własne środki finansowe. W przedsiębiorstwie nastawionym na sukces postępowanie wszystkich podmiotów powinno być zgodne z wyznaczoną drogą, która obejmuje trzy elementy: wzrost, rozwój i dochód.

Rentowność finansowa jest rozumiana jako osiąganie przychodów przewyższających koszty jej prowadzenia.

PTE „DOM” jak wynika z powyższej analizy jest funduszem rentownym, o wysokim wskaźniku zaangażowania majątku własnego, bardzo niskich zobowiązaniach, wysokiej wypłacalności i płynności finansowej.

Przy aktywach 34 939 609,96 złotych Towarzystwo osiągnęło wynik finansowy roku 2000 na poziomie 3 074 278,10 złotych.

Wynik finansowy PTE „DOM”

Ogólny podgląd na płynność finansową przedsiębiorstwa umożliwia wskaźnik pokrycia bieżących zobowiązań środkami obrotowymi, określonymi według wzoru:

.                                                              środki obrotowe ogółem

Wskaźnik bieżącej płynności = —————————————

.                                                            łączne zobowiązania bieżące

 

Wskaźnik ten umożliwia ocenę, czy następujące w firmie zobowiązania mogłyby być spłacone dzięki upłynnieniu środków obrotowych. Obrazuje także skalę ryzyka finansowego, które nastąpiłoby w razie trudności refinansowania zobowiązań w dotychczasowej skali. Konstrukcja tego wskaźnika oparta jest na założeniu, że zdolność płatnicza firmy zależy od rozmiarów posiadanego przez firmę płynnego majątku, a więc środków pieniężnych oraz innych składników majątku obrotowego, które łatwo przekształcić w środki pieniężne. O dobrej płynności firmy świadczy taki stan, gdy wartość majątku obrotowego jest wyższa od wielkości zobowiązań bieżących, a więc gdy wysokość tego wskaźnika jest większa od 1. Wzrost wskaźnika oznacza poprawę płynności finansowej firmy.[1]

Wskaźnik bieżącej płynności dla PTE „DOM” za rok 2000 wynosi 1143,48.

W celu uzyskania pełniejszego poglądu na płynność finansową firmy wykorzystuje się dodatkowo wskaźnik szybkości spłaty zobowiązań. Jest on obliczany według wzoru:

 

.                                                   płynne środki obrotowe zobowiązań

Wskaźnik szybkości spłaty = —————————————

.                                                             zobowiązania bieżące

 

Do płynnych środków obrotowych zalicza się należności, środki pieniężne oraz krótkoterminowe papiery wartościowe. Przyjmuje się, że im wyższe wskaźniki pokrycia zobowiązań oraz szybkości ich spłaty, tym większą solidnością w zakresie płynności płatniczej charakteryzuje się dana firma. Jednak oznacza to jednocześnie zmniejszenie skali wykorzystywania obcych kapitałów krótkoterminowych dla poprawy zyskowności kapitałów własnych.[2]

Wskaźnik szybkości spłaty zobowiązań dla PTE „DOM” za rok 2000 wynosi 1127,45

Tak wysoki wskaźnik oznacza, że Towarzystwo jest w stanie w każdej chwili spłacić zobowiązania.

Pogłębieniem oceny bieżących możliwości płatniczych przedsiębiorstwa może być wskaźnik wypłacalności środkami pieniężnymi. Jest on relacją najbardziej płynnych środków obrotowych, czyli środków pieniężnych do zobowiązań bieżących. Wyjaśnia on zatem, jaką kwotę wymagalnych zobowiązań pokryć może przedsiębiorstwo z bezpośrednio dostępnych środków płatniczych. Wskaźnik ten oblicza się według poniższego wzoru:

.                                                                                                        środki pieniężne

Wskaźnik wypłacalności środkami pieniężnymi = —————————————

.                                                                                                    zobowiązania bieżące

 

Wskaźnik wypłacalności środkami pieniężnymi dla PTE „DOM” za rok 2000 wynosi 62,37.

Ocena wypłacalności przedsiębiorstwa może być także oparta na zestawionym bilansie płatniczym. Bilans ten powinien pozwolić na ustalenie, czy i w jakim stopniu firma jest lub będzie zdolna do regulowania swych zobowiązań wymagalnych przy wykorzystaniu posiadanych lub dających się szybko upłynnić środków. Nadwyżka tych środków nad zobowiązaniami świadczy o wypłacalności przedsiębiorstwa. Układ odwrotny natomiast wskazuje na deficyt płatniczy.

PTE „DOM” ma bardzo wysoką wypłacalność, dzięki której jest w stanie pokryć zobowiązania 62 razy większe od posiadanych.

[1] Bień W., Czytanie bilansu przedsiębiorstwa, Warszawa 1991, PWE, s. 104.

[2] Tamże, s. 105-106.

Analiza działań finansowych PTE „DOM”

Udział akcji w inwestycjach Funduszu jest zmienny i zależny od warunków rynkowych. Fundusz zakłada, iż na początku roku udział akcji w aktywach OFE „DOM” będzie wahał się w granicach 20-30% wartości aktywów ogółem, o ile nie zajdą inne okoliczności, na podstawie których będzie można dokonać korekty wyżej wymienionego parametru. Jednakże „normalne” rozdysponowanie aktywów (występujące gdy względne wahania na rynku akcji, bonów i papierów dłużnych są podobne do trendów historycznych) powinno mieścić się w pewnych granicach ryzyka, o których wspomniano powyżej.[1]

W rzeczywistej alokacji aktywów istnieje możliwość występowania różnic w stosunku do modelowego rozkładu aktywów. Na przykład rynek akcji, charakteryzujący się dużą niestabilnością, może oferować potencjalnie wiele szans. Całkowity udział akcji będzie znaczącym czynnikiem wpływającym na efektywność działalności Funduszu.

Poniżej zostaną przedstawione zakresy możliwej alokacji aktywów w najważniejszych elementach portfela: akcje spółek notowanych na regulowanym rynku giełdowym od 10 do 30% wartości aktywów, akcje spółek notowanych na regulowanym rynku poza giełdowym oraz nie dopuszczone do publicznego obrotu od 0 do 10% wartości aktywów, akcje NFI od 0 do 10% wartości aktywów, papiery dłużne emitowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski od 30 do 90% wartości aktywów, depozyty bankowe i bankowe papiery wartościowe od 0 do 20% wartości aktywów, pozostałe papiery dłużne, certyfikaty, jednostki uczestnictwa i inne od 0 do 25% wartości aktywów, zagraniczne akcje od 0 do 5% wartości aktywów.

Taktyczna alokacja aktywów (lub ustalenie czasu dla zmian na rynku) są szczególnie trudne do realizacji na rynkach będących w fazie rozwoju. Przyczynami tego są:

  • relatywnie niedługa egzystencja rynku akcji, bonów, obligacji i innych papierów wartościowych i praw majątkowych, w związku z czym trudno jest określić przykładowe zachowania i trendy wieloletnie (tradycyjne taktyczne techniki alokacji aktywów mogą, być nieodpowiednie i będą wymagać odpowiednich adaptacji)
  • zagraniczni inwestorzy mają bardzo duży wpływ na rynek powodując często gwałtowne ruchy cen; podchodzą oni bowiem do tych wahań z perspektywy porównań do sytuacji globalnej lub regionalnej
  • zagadnienia zarządzania płynnością mogą utrudniać przyjęcie alokacji aktywów, aktualne kursy walut będą jednym z najważniejszych czynników decydujących o proporcjach aktywów zagranicznych.

Pomimo tego alokacja aktywów musi być elastyczna. Podłożem zmian w taktycznej alokacji aktywów są:

  • zmiany w sytuacji makroekonomicznej, szczególnie dotyczące zmian stóp procentowych i kursów walut
  • zmiany w postrzeganiu naszego rynku przez głównych zagranicznych (szczególnie amerykańskich i zachodnioeuropejskich) inwestorów
  • nagłe zmiany w cenach akcji, które nie mają podstaw w fundamentalnych zmianach w firmie
  • nagłe zmiany na innych rynkach kapitałowych, których perturbacje oddziałują na polski rynek kapitałowy.[2]

Zarządzający aktywami mają wszakże na uwadze horyzont czasowy OFE „DOM” i w związku z powyższym dokonywane inwestycje są silnie zdeterminowane czynnikiem długofalowości. Oznacza to, iż zarządzający w swych decyzjach poszczególne inwestycje rozpatrują w kontekście pozytywnej analizy fundamentalnej z pominięciem do pewnego stopnia czynnika wpływu spekulacji.

Niezwykle istotne jest analizowanie ryzyka związanego z wyborem poszczególnych instrumentów finansowych. O ile w przypadku papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski albo poręczanych przez wyżej wymienionych ryzyko związane z inwestowaniem traktowane jest jako minimalne, o tyle w przypadku inwestycji w akcje ryzyko to ma wymiar znacznie większy. Stąd też OFE „DOM” przywiązuje wielką wagę do procesu profesjonalnego inwestowania i wcześniejszego przygotowania decyzji inwestycyjnych czyli aktywnego procesu selekcji akcji. Akcje są bowiem instrumentem dającym potencjalnie duże zyski, lecz charakteryzującym się jednocześnie dużą zmiennością cenową, a tym samym mającym poważny wpływ na cenę jednostki rozrachunkowej Funduszu.

Wychodząc z założenia, iż Fundusz inwestuje w długim horyzoncie czasowym oraz biorąc pod uwagę teoretyczny potencjał wzrostowy tkwiący w akcjach, zarządzający aktywami OFE „DOM”, mając na względzie interes Członków Funduszu, inwestują w instrumenty finansowe o podwyższonym stopniu ryzyka jakimi są akcje spółek.

[1] Opis ryzyka inwestycyjnego przyjętej polityki inwestycyjnej OFE „DOM”.

[2] Strategia inwestycyjna PTE „DOM” na rok 2000.

Możliwość realizacji zamierzeń inwestycyjnych

Zarząd PKN uważa, iż przedstawione poniżej zamierzenia inwestycyjne zostaną zrealizowane, a środki, jakie będą generowane z działalności operacyjnej, oraz środki zewnętrzne, jakie może uzyskać PKN, są wystarczające dla sfinansowania tych inwestycji. Ostateczna decyzja w sprawie opcji petrochemicznej jest spodziewana w roku 2000, zależnie od uwarunkowań opisanych powyżej. Jednym z głównych czynników uwiarygodniających plany Zarządu jest wysoka zdolność kredytowa Grupy. Wskaźnik zadłużenia netto kapitałów wynosił 19 % na koniec 1998 r. Według scenariusza Zarządu (opartego na planowanych nakładach inwestycyjnych) może on wzrosnąć powyżej 30 % w roku 2000, a następnie zmaleć, podczas gdy w chwili obecnej Zarząd PKN uznaje za dopuszczalny wskaźnik długu netto do kapitałów własnych na poziomie nie przekraczającym 50 %.

Dla porównania tabela poniższa przedstawia wartość tego wskaźnika dla głównych europejskich zintegrowanych spółek naftowych na koniec 1998 r [8, s. 211].

Tabela 9. Wskaźniki zadłużenia netto kapitałów.

BP Amoco                                                                                               32%

ENI                                                                                                          54%

Elf                                                                                                             43%

RD Shell                                                                                                   24%

Repsol                                                                                                      62%

TotalFina                                                                                                 51%

CEPSA                                                                                                    58%

Hellenic Petroleum                                                                                 13%

MOL                                                                                                        48%

OMV                                                                                                       37%

Źródło: Raporty roczne spółek

Zewnętrzne czynniki istotne dla rozwoju Grupy PKN

Perspektywy rozwoju polskiego rynku

Oczekuje się, że Polska będzie jednym z najbardziej atrakcyjnych rynków produktów naftowych w europie w perspektywie średnioterminowej. Jest to spowodowane stosunkowo dużą liczbą mieszkańców (ok.39 mln), potencjałem dalszego wzrostu gospodarczego i wzrostu dochodów ludności oraz oczekiwaniem, że bieżący deficyt w zakresie niektórych kluczowych produktów będzie się utrzymywał.

Benzyny

Pomimo znacznych inwestycji krajowych rafinerii (w szczególności PKN i Rafinerii Gdańskiej), mających na celu zwiększenie produkcji paliw silnikowych, oczekuje się, że Polska pozostanie, w dającej się przewidzieć perspektywie, importerem benzyn. W związku z utrzymywaniem się deficytu, ceny benzyn w Polsce powinny nadal odzwierciedlać alternatywny koszt nabycia tych produktów z importu.

Oleje napędowe

Sytuacja przedstawia się inaczej w zakresie olejów napędowych. Działania rządu zmierzające do ograniczenia substytucji olejów napędowych przez lekki olej opałowy powinny spowodować powrót trendu wzrostowego w zakresie zużycia olejów napędowych. Zmniejszenie zużycia olejów napędowych w latach 1997 i 1998, w powiązaniu z gwałtownym wzrostem zużycia lekkiego oleju opałowego w tym okresie, wskazuje potencjalną skalę tego zjawiska.

Konkurencja

Bardzo silna pozycja konkurencyjna Grupy PKN na polskim rynku jest wzmocniona przez bezpośredni dostęp do infrastruktury logistycznej, dzięki której PKN korzysta z przewagi kosztowej wobec konkurentów. Fakt pełnego zintegrowania części rafineryjnej i petrochemicznej kompleksu w Płocku jest kolejnym czynnikiem zwiększającym konkurencyjność i umożliwiającym przewagę kosztową PKN. Duża elastyczność w zakresie pozyskiwania ropy naftowej (dzięki dostępowi do dwóch niezależnych rurociągów naftowych) pozwala również uzyskiwać konkurencyjne warunki nabywania tego surowca. Zniesienie barier celnych od 2001 r. może jednak spowodować wzrost konkurencji na polskim rynku. Powyższą tezę potwierdzają próby budowy baz magazynowych na Wybrzeżu. Międzynarodowe koncerny ogłaszają również plany zwiększania swojej obecności na rynku detalicznym, poprzez rozbudowę swoich sieci stacji paliw. Znaczące inwestycje (w szczególności w pogłębieniu przerobu), jakie zostaną zrealizowane przez rafinerie zlokalizowane w Europie Środkowowschodniej w ciągu najbliższych kilku lat, również mogą spowodować wzrost konkurencji na rynku regionalnym.

Marże hurtowe i detaliczne

Ogólny poziom cen ropy naftowe jest mniej istotny dla Grupy PKN, aniżeli marża pomiędzy realizowaną ceną sprzedaży poszczególnych produktów a kosztami ich produkcji, wśród których największą pozycją są koszty ropy naftowej. Od czasu uwolnienia cen paliw w Polsce w lutym 1997 r. krajowe rafinerie stosują system cen oparty na parytecie importowym. Polega on na ustaleniu takich cen na produkty rafineryjne i petrochemiczne, które odzwierciedlają koszty importu tych produktów. Taki system ustalania cen sprzyja utrzymywaniu marży hurtowej na optymalnym poziomie. Z tego powodu ceny w Polsce są z reguły wyższe od cen wynikających z notowań dla Europy północno-zachodniej, gdyż odzwierciedlają m.in. koszty transportu do Polski, opłaty celne oraz średnie koszty transportu na terenie Polski.

Regulacje

Proces wstępowania Polski do Unii Europejskiej wymaga dostosowania niektórych przepisów do obowiązujących w UE. Dyrektywy UE w zakresie ochrony środowiska oraz wymagania jakościowe w stosunku do niektórych produktów naftowych są szczególnie ważne dla działalności Grupy PKN. Obecne wymagania w zakresie tworzenia zapasów obowiązkowych paliw oraz wdrożenie propozycji, by obowiązkiem tym objąć wszystkich importerów paliw, mogą również wpłynąć na wyniki finansowe osiągane przez Grupę PKN.

Zarząd przewidział znaczące inwestycje oraz wydatki niezbędne dla zapewnienia zgodności z wymogami Unii Europejskiej w zakresie ochrony środowiska. Utworzono także rezerwy na prawdopodobne koszty związane z usuwaniem skutków zanieczyszczeń środowiska. Łączna kwota utworzonych rezerw wynosi 536 mln PLN, z czego zasadniczą część stanowią rezerwy na prawdopodobne koszty związane z usuwaniem skutków zanieczyszczeń i skażeń środowiska na terenie stacji paliw i baz magazynowych CPN w wysokości 520 mln PLN [8, s. 220].

Analiza kondycji finansowej przedsiębiorstwa i ocena zamierzeń inwestycyjnych

Sprawozdania finansowe dają ogólny obraz sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Obraz ten wymaga dalszych szczegółowych analiz. Analizy te prowadzi się konstruując różnego rodzaju wskaźniki finansowe oparte na danych ze sprawozdań finansowych.

Zrealizowanie planów inwestycyjnych PKN zależeć będzie od dostępności wystarczających środków finansowych, zarówno własnych, jak i pochodzenia zewnętrznego. Natura rozważanych inwestycji oraz istnienie wielu wariantów opracowanych przez Zarząd, sprawiają, że PKN ma dużą dozę swobody w odniesieniu do tych planów. Kluczowe priorytety inwestycyjne na kilka kolejnych lat determinowane są przez:

–         konieczność rozbudowy i unowocześnienia istniejącej sieci sprzedaży hurtowej i detalicznej dla uzyskania pozycji konkurencyjnej na rynku paliw,

–         regulacje w zakresie jakości paliw, które prawdopodobnie obejmują Polskę w 2005 r.,

–         inne możliwe wydatki dla spełnienia wymogów UE w zakresie ochrony środowiska.

Zarząd PKN, przygotowując plany, opiera się na stworzonych wariantach inwestycyjnych. Umożliwia to porównanie oraz nadanie hierarchii ważności możliwym wydatkom inwestycyjnym w najbliższych latach. Podsumowanie planowanego programu inwestycji zostało przedstawione w poniższej tabeli.

Tabela 8. Planowany program inwestycyjny.

  1999 – 2000 2001 – 2005
Wartość w mld PLN Udział w % Wartość w mld PLN Udział w %
Inwestycje rafineryjne 1,8 51,4 1,4 36,8
Stacje paliw i terminale 1,4 40,0 2,2 57,9
Rurociągi i składowanie 0,3 8,6 0,2 5,3
Planowane wydatki inwestycyjne 3,5 100 3,8 100

Źródło: Prospekt Emisyjny Polskiego Koncernu Naftowego S.A.

Poza przedstawionym wyżej planem inwestycyjnym Zarząd rozważa dodatkowo rozbudowę części petrochemicznej kompleksu w Płocku. Opcja ta zakłada poniesienie nakładów inwestycyjnych w łącznej kwocie ok. 1,1 mld USD. Dla jej realizacji konieczne jest zawarcie wielu umów typu joint – ventura (wielkość nakładów ponoszonych przez Spółkę będzie zależeć od ostatecznego kształtu tych umów). W przypadku gdyby PKN nie udało się znaleźć odpowiednich do tego celu partnerów lub analizy marketingowo – ekonomiczne nie byłyby pozytywne, decyzje dotyczące opcji ulegną modyfikacji.

W latach 2005-2010 rozważane jest dalsze pogłębienie stopnia przerobu ropy naftowej poprzez budowę instalacji przetwarzających ciężkie frakcje i pozostałość próżniową na paliwa i olej opałowy.

Inwestycje rafineryjne

Począwszy od roku 1993 dokonano znacznych inwestycji w modernizacji rafineryjnej kompleksu w Płocku. Program obejmował budowę instalacji hydroodsiarczania pozostałości próżniowej, instalacji reformingu z regeneracją ciągłą katalizatora, instalacji hydrokrakingu, instalacji DRW VI wraz z kilkoma drobniejszymi projektami dotyczącymi infrastruktury, które mają zostać ukończone przed końcem 2000 r. Łączne nakłady na obecnie realizowany program inwestycyjny w części rafineryjnej wynieść mają około 2 mld USD (według stanu na koniec sierpnia 1999r. Zarząd szacuje realizację tych inwestycji na poziomie 90%). Program ten ma zostać zakończony 2001 r. Jego podstawowe cele to:

–         dostosowanie rafinerii do produkcji paliw silnikowych o znacznie podwyższonej jakości, spełniających wymagania nowych norm, które w styczniu 2000 r. wejdą w życie w UE;

–         zwiększenie konwersji ciężkich frakcji ropy naftowej i zwiększenie uzysku benzyn oraz olejów opałowych;

–         poprawa elastyczności w zakresie przetwarzania gatunków ropy naftowej o różnej zawartości wagowej siarki, w łącznie z możliwości przerobu wyłącznie ropy naftowej typu Ural o stosunkowo wysokiej zawartości siarki przy jednoczesnym przestrzeganiu przepisów z zakresu ochrony środowiska.

 

Najważniejsze rozważane obecnie inwestycje w części rafineryjnej kompleksu rafineryjno- petrochemicznego w Płocku obejmują unowocześnienie i rozbudowę urządzeń do blendingu olejów napędowych, budowę instalacji reformingu VII, budowę instalacji TAME, inwestycje związane z odsiarczaniem olejów napędowych, a także modernizację i rozbudowę urządzeń służących do składowania i dystrybucji paliw.

Po zakończeniu programu rafineria w Płocku powinna osiągnąć wskaźnik kompleksowości Nelsona 10,5 znacznie przewyższający aktualną średnią wartość tego wskaźnika dla rafinerii środkowo – i wschodnioeuropejskich, a jej zdolność przerobowa, uwzględniając modernizację instalacji DRW III, powinna wzrosnąć do 16,0 – 17,8 mln ton rocznie (w zależności od rodzaju ropy) od czwartego kwartału 2001 r.

 

Stacje paliw i terminale

Program planowany dla sieci stacji paliw obejmuje wybudowanie nowych stacji, zmodernizowanie istniejących (łącznie z rozszerzeniem oferowanego zakresu towarów i usług nie związanych z paliwami), zwiększenie poziomu automatyzacji stacji paliw, nabycie stacji od konkurentów oraz nabycie gruntów zlokalizowanych w pobliżu autostrad i dróg szybkiego ruchu. Zarząd przewiduje, że liczba stacji paliw w sieci Grupy PKN wzrośnie o ponad 300 (co oznaczałoby wzrost o około 16%) pomiędzy rokiem 1999 i 2005. podstawowymi celami programu są: poprawienie pozycji konkurencyjnej sieci stacji Grupy PKN w stosunku do stacji koncernów zachodnich oraz spełnienie wymogów związanych z ochroną środowiska.

 

Rurociągi i terminale składowe

Głównymi przedsięwzięciami w tym zakresie są: budowa nowego rurociągu produktowego i nowego terminalu składowego w Ostrowie Wielkopolskim oraz przekształcenie należących do Grupy kawern solnych, leżących w pobliżu rurociągów naftowych i produktowych w zbiorniki składowe dla ropy i produktów rafineryjnych. Inwestycje te mają na celu znacząco wzmocnić infrastrukturę logistyczną Grupy PKN służącą produkcji rafineryjno – petrochemicznej oraz dystrybucji, a także umożliwić składowanie obowiązkowych zapasów paliw i ropy.

Opcja petrochemiczna

Zarząd PKN rozważa budowę instalacji olefin i poliolefin w Płocku, która miałaby zakończyć się w 2006 r., której całkowite koszty wyniosłyby ponad 1,1 mld USD. Plan ten obejmowałby:

–         nową instalacje etylenową , budowaną w dwóch fazach – o całkowitej zdolności przerobowej 600 tys. ton etylenu rocznie,

–         dwie instalacje polietylenu o łącznej zdolności przerobowej 500 tys ton rocznie,

–         nową instalację polipropylenu o zdolności przerobowej 250 tys. ton rocznie.

Biorąc pod uwagę potencjalną skalę całkowitych inwestycji w części petrochemicznej kompleksu w Płocku, Zarząd prowadzi wstępne rozmowy z wieloma potencjalnymi partnerami przed podjęciem ostatecznej decyzji co do zrealizowania tej opcji. Inwestycja ta ma na celu znacząco zwiększyć zdolności produkcyjne PKN w zakresie petrochemikaliów, co według Zarządu PKN nie tylko zwiększy udział Grupy w rynku petrochemikaliów w Polsce, ale także pozwoli na wejście na rynki eksportowe [8, s. 210].

Zysk

Obowiązkowe wypłaty z zysku wynosiły dla Grupy PKN ORLEN 28 mln PLN, 13 mln PLN odpowiednio w 1997 r. i 1998 r. Obowiązek uiszczania wypłat z zysku na rzecz Skarbu Panstwa dotyczy wszystkich spółek będących w 100% własnością Skarbu Panstwa (Jednoosobowe spółki Skarbu Pafistwa). Roczna wysokość wypłat z zysku jest ustalona na poziomie 15% wartości zysku przed opodatkowaniem, pomniejszonego o wartość podatku od osób prawnych (CIT). Zmniejszenie wartości obowiązkowych wyplat z zysku w 1998 r. było rezultatem przeniesienia 75% akcji CPN na Naftę Polską S.A. w lipcu 1998 r. Transfer ten spowodował, iż żaden z podmiotów należących do Grupy PKN ORLEN nie podlegał w 1999 r. obowiązkowi dokonywania wypłat z zysku na rzecz Skarbu Panstwa.

W wyniku opisanych powyżej czynników skonsolidowany wynik netto pro forma Grupy PKN ORLEN wynosił w 1997 r., 1998 r., i 1999 r. odpowiednio 794 mln PLN, 687 mln PLN i 814 mln PLN [3,s. III /11-12].

Koszty operacyjne

Koszty surowców i energii, obejmujące koszty zakupu ropy naftowej i pozostałych surowców oraz koszty zakupu energii koniecznej do prowadzenia działalności, wynosiły w opisywanym okresie odpowiednio 6.122 mln PLN, 4.667 mln PLN i 6.436 mln PLN. W ujęciu procentowym stanowiło to odpowiednio 37,2%, 29,5% i 31,4% wartości przychodów ze sprzedaży. Zmniejszenie wartości kosztów surowców i energii w 1998 r. o 23,8% w stosunku do roku poprzedniego było związane głównie ze znacznym spadkiem cen ropy nabywczej przez PKN ORLEN w następstwie ogólnego spadku światowych cen ropy. W1999 r. koszty surowców i energii zwiększyły się o 37,9% w porównaniu z rokiem 1998, co było związane głównie ze wzrostem cen ropy na rynkach międzynarodowych i wzrostem kursu dolara.

Wartość sprzedanych towarów i materiałów zmniejszyła sięw 1998 r. o 12,4% z 3.613 mln PLN w 1997 r. do 3.167 mln PLN w 1998 r. Spadek wartości sprzedanych towarów i materiałów był w 1998 r. spowodowany zmniejszeniem wolumenu i cen kupowanych towarów, głownie paliw i olejów nabywanych przez CPN w celu odsprzedaży. W 1999 r. nastąpił minimalny spadek wartości sprzedanych towarów i materiałów (zaledwie o 0,1%).

Na koszty usług obcych, jakie ponosi PKN ORLEN, składają się w największym stopniu płatności dla PERN, DEC i PKP za transport ropy naftowej i produktów paliwowych, opłaty dla PERN i Naftobaz za składowanie ropy naftowej oraz produktów paliwowych i Naftoportu oraz Portu Północnego za rozładunek i przechowanie ropy naftowej, koszty utrzymania i remontów. Koszty usług obcych wzrosły w 1998 r. o 17,0% w stosunku do roku poprzedniego do poziomu 1.016 mln PLN w porównaniu z 868 mln PLN w 1997 r. W 1999 r. koszty usług obcych wzrosły o 27,2% do poziomu 1.293 mln PLN. Wzrost kosztów usług obcych był spowodowany podwyżką, opłat za transport i składowanie paliw przez PERN, DEC i Naftobazy, a w mniejszym stopniu wzrostem wolumenu przetworzonego surowca i sprzedanych produktów. Do czynników wpływających na łączny wzrost kosztów usług obcych Grupy PKN ORLEN należały czynniki inflacyjne, większe ilości produkowanych, transportowanych i magazynowanych paliw oraz procesy restrukturyzacyjne, w wyniku których utworzone zostało 7 nowych spółek na bazie służb utrzymania ruchu oraz 15 spółek na bazie służb serwisowych. W przypadku DEC i Naftobaz wzrost kosztów spowodowany był również wydzieleniem ich ze struktur byłej CPN, odpowiednio w listopadzie 1996 r. i lipcu 1997 r. Od momentu wydzielenia spółki te zaczęły pobierać od byłej CPN opłaty według cen rynkowych, odzwierciedlających w większym stopniu ich koszt jako oddzielnych podmiotów.

Koszty zatrudnienia obejmują głównie wynagrodzenia i dodatkowe świadczenia na rzecz pracowników wraz z narzutami. W kolejnych latach opisywanego okresu wynosiły one odpowiednio 646 mln PLN, 697 mln PLN i 795 mln PLN. Oznacza to wzrost kosztów plac z narzutami o 7,8% w 1998 r. i 14,1% w 1999 r. Redukcja zatrudnienia złagodziła wpływ czynników inflacyjnych na wzrost kosztów plac. Dodatkowo w 1998 r. nie wypłacono rocznej nagrody, której łączna wartość w 1997 r. wyniosła 33 mln PLN. Wzrost kosztów zatrudnienia w 1999 r. wynikał z podwyżek plac związanych z inflacją, oraz wypłaconej w kwocie 16,3 mln PLN nagrody dla pracowników CPN z okazji 55-lecia firmy.

Grupa PKN ORLEN wypłaciła w kolejnych latach opisywanego okresu nagrody jubileuszowe i odprawy emerytalne w łącznej kwocie odpowiednio 14 mln PLN, 13 mln PLN i 15 mln PLN. Średni poziom zatrudnienia w PKN ORLEN obniżył się w latach 1997-1999, co było związane z przeprowadzanym w Spółce procesem restrukturyzacji głownie z powodu przeniesienia części pracowników do spółek zależnych i stowarzyszonych i ze stosunkowo dużą liczbą osób przechodzących na wcześniejsze emerytury.

Zgodnie z przyjętym programem kompensacyjnym Grupa PKN ORLEN dokonuje dodatkowych wypłat z tytułu odpraw w przypadku realizacji przekształceń organizacyjnych (związanych z koniecznością zwolnień pracowników).

Zgodnie z przyjętą przez Grupę PKN ORLEN długofalową strategią rozwoju, w przypadku przeprowadzenia dodatkowych działań restrukturyzacyjnych może nastąpić wzrost kosztów zatrudnienia w krótkim i średnim terminie.

Wartość amortyzacji wzrosła w 1998 r. o 22,9% (z 412 mln PLN w 1997 r. do 506 mln w 1998 r.) i o 25,2% (do 634 mln PLN) w 1999 r. Spowodowane było to głownie oddaniem do eksploatacji nowych i zmodernizowanych instalacji zarówno w 1998 r., jak i 1999 r.

Podatki i opłaty obejmują głownie podatek akcyzowy, podatek od nieruchomości i podatek VAT od wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodu, który nie podlega zwrotowi. W 1998 r. odnotowano wzrost wartości kosztu podatków i opłat o 39,8%, z 3.859 mln PLN w 1997 r. do 5.394 mln w 1998 r. i o 36,3%, do 7.353 mln PLN w 1999 r. Główną przyczyną tak znaczącego wzrostu wartości kosztów z tytułu podatków i opłat był wzrost wartości naliczonego podatku akcyzowego o 37,9% w 1998 r. i 40,0% w 1999 r. w stosunku do roku poprzedniego. Wartość podatku akcyzowego, jakim obciążona była Grupa PKN ORLEN, wynosiła w kolejnych latach 1997, 1998 i 1999 odpowiednio 3.729 mln PLN, 5.141 mln PLN i 7.198 mln PLN. Przyczyną tak znaczącego wzrostu kosztów z tytułu podatku akcyzowego była 4-krotna w 1998 r. i 4-krotna w 1999 r. podwyżka stopy podatku akcyzowego na produkty rafineryjne . Wzrost podatku i opłat był spowodowany również wzrostem kosztów z tytułu podatków od nieruchomości, w wyniku podwyższenia stawek tego podatku przez władze lokalne. Dodatkowym czynnikiem mającym wpływ na wzrost podatków i opłat były oddane do użytku obiekty inwestycyjne oraz nie podlegający odliczeniu podatek VAT [3, s. III / 9 – 11].

Instrumenty pochodne

Jest to nowy i szybko rozwijający się dział. Analizuje się tu stosunkowo nowe instrumenty, zwane pochodnymi, których jednym z głównych zadań jest zabezpieczanie inwestora przed ryzykiem. Omawia się zasady funkcjonowania tych instrumentów, modele ich wyceny oraz strategie inwestowania w te instrumenty.